| » Opcionet për artikullin |
|
Biblioteka Kombėtare dhe Universitare e Kosovės ėshtė para sė gjithash, bibliotekė nacionale pėr libra dhe botime periodikėsh nė Kosovė, duke filluar nga shfaqja e parė e fjalės sė shkruar e deri sot . Nė mbėshtetje tė terminologjisė profesionale, ky lloj i librit ėshtė dashur tė mbante emrin Libri Kosovar. Ėshtė e nevojshme ti hulumtojmė pandėrprerė burimet mė tė lashta, ku gjenden ato, nė vend apo jashtė tij. Prandaj, pėr ta mbajtur kėtė funksion nė tė ardhmen duhet ti hulumtojmė e ti identifikojnė tė gjitha burimet e shkruara qė kanė tė bėjnė me kėtė vend.
Ne jemi pionierė nė Kosove, nė sferėn e digjitalizimit: web sajti ynė, ka mė shumė se nji mijė shfrytėzues nė ditė, qė pėrbėn afro dy milionė shfrytėzuesish nė vit. Pos kėsaj, Biblioteka Kombėtare dhe Universitare e Kosovės duhet te jete vetėm njė nga dy-tri bibliotekat botėrore, tė cilat mund tė sigurojnė tė ashtuquajturin katalog i dyfishtė. Misioni ynė ideal, ėshtė qė tė mbledhim, gjithēka, qė ėshtė shfaqur ndonjė herė e qė ka tė bėjė me popullin dhe kulturėn shqiptare - dhe prej nesh varet se sa do ti qasemi kėtij ideali.
Ėshtė kryesore se do tė ofrojmė ēdo ndihmė, qė trashėgimia kulturore e kolektiveve Kosovare, nėpėr vendet pėrreth tė ruhet dhe se duhet te huazohet .
Tash ėshtė rasti tė themi se a kam zėnė tė shihen rezultatet konkrete tė t gjitha aktiviteteve, qė i kemi sendėrtuar viteve tė mėhershme, e qė kanė prodhuar mjaft ndėrrime nė BKUK dhe kanė patur vetvetiu njė farė efekti jashtė bashkėsisė sonė. Kėto transformime pasqyrohen qoftė nė rikonstruimin e brendshėm tė institucionit, qoftė edhe nė restaurimin e programeve tė panjohura dhe tė veprimtarive tė rregullta nė bibliotekėn, nė vėnien e kontaktit dhe bashkėpunimit tė drejtė pėr drejtė me bibliotekėn kombėtare tė regjionit, tė Evropės dhe botės, ndėrsa nė aspektin profesional gjatė zbatimit tė standardeve mė bashkėkohore bibliotekare botėrore. Nga fundi i vitit 2006, duhet nxjerrė pėrfundimin se nė ēfarė aspekti jemi mė tė mirėt nė Kosovė, nė regjion, nė Evropė, e madje edhe nė botė, e qė pėr secilin nga kėto dimensione, kemi indikatorė konkretė.
Ēka duhet bėrė pėr te mirėn e Kosovės
- Nė Kosovė, BKUK duhet te jetė mė e mira me shumėēka, me infrastrukturė, me rėndėsi, me kuadrot dhe funksionin, ndėrsa nė skenėn e gjithė mbareshe kulturore, duhet arritur rezultate, tė cilat tejkalojnė tė arriturat e shumė institucioneve tė tjera. Duhet materializuar shtrirjen funksionale tė rrjeteve brenda sistemit informative respektivisht brenda bibliotekės virtuale, qė do tė thotė se do tė kemi katalogun qendror elektronik me 1 milionė shėnimesh dhe rrjetin e bibliotekave anėtare, nga tė cilat janė 22 biblioteka publike, universitare dhe tė fakulteteve, por kemi edhe biblioteka institutesh, organesh qeveritare, porse edhe organizatash joqeveritare. Nė plani e ardhshėm duhet te jetėsojmė projektin e avancimit tė tregut nė kuadrin e tė cilit kishim hapur nėntė biblioteka jashtė qyteteve tė mėdha, ku nuk ekzistonin mė parė, katalogun distributiv buks in print, katalogun e librave tė arritshme nė tregun Kosovarė, duhet pa tjetėr te kemi bashkėpunim brenda regjionit me botuesit dhe bibliotekat nė Shqipėri Kroaci, BH, Mal tė Zi, Maqedoni etj. BKUK duhet te disponon bashkėpunim mė tė pasur ndėrkombėtarė, me ne kontaktojnė pėr ditė, pėr tej 100 entesh tė botės, ndėrsa vitin e ardhshėm duhet patur shumė vizita tė ekspertėve tė huaj. BKUK duhet te jetė institucion markėn i mbrojtės sė tė mirave kulturave, ndėr tė cilat do tė spikatja nė mėnyrė tė veēantė kooperimin me urdhrin te veēantė. Aty kemi bėrė mjaft pas zjarrit qe ia vuan policia dhe ushtria e Serbisė gjatė luftės se fundit nė Kosovė, dhe pėr rikonstruimin e kapacitetit tė thesarit, qė e sajojnė biblioteka, arkivi, dokumentet, konizmat nė kohėn e Luftės. Ne jemi pionierė nė Kosovė edhe nė fushėn e digjitalizimit, ndėrsa web sajti ynė : www.biblioteka.ks. Por akoma e pa shfrytėzues e cila ishte dashur te kėtė mė shumė se nji mijė shfrytėzues nė ditė, qė do tė thotė afro nji milionė pėrfituesish nė vit. Kjo nė tė ardhmen do te na vente nė rangun e kampionėve brenda Kosovės.
E si do mund te bėheshim ma te mirėt ne regjion
- Elementi tjetėr sipas tė cilit do tė kishim pėrparėsi nė regjion, ėshtė sikurse te hapej shkolla e bibliotekarisė nė Prishtinė nė kuadrin e arkelologjisė-njė degė shkencore, si ėshtė Zagreb Shkolla e filigrakologjisė e cila mirret me evidencėn e dorėshkrimeve tė vjetra, tė teksteve tė rralla dhe lėndės sė ngjashme. Aty kemi njė metodė speciale tė datimit, qė ėshtė mė precize dhe efikase se ēfarėdo metode tjetėr dhe kėto shėrbime i shfrytėzojnė vendet e regjionit dhe Evropa perėndimore. Ajo metodė, ia del tė pėrcaktojė vjetėrsinė e dokumenteve me anė tė shenjėzave tė ujshme mbi letėr. E sa i pėrket Evropės, ne do ishim sė bashku ndėr vendet mė tė zhvilluara, partnerė tė barabartė tė projektit panevropian ndėrtimit tė bibliotekės evropiane. Ai shestim ėshtė multilingual dhe nėnkupton promocionin e barabartė tė kulturės Kosovare nė suazat evropiane gjė, qė pėr njė vend siē ėshtė Kosova qė nuk ėshtė anėtare e BE-sė, njė ngadhėnjim diplomatik si dhe njė triumf, nė aspektin profesional. Ndėrkaq, kemi qenė ndėr tė parėt pėr nga dhėnia e numrave standardė ndėrkombėtarė pėr tė gjitha llojet e publikuara: librat (ISBN), revistat (ISSN), kronikat muzikore (ISMN) dhe publikimet digjitale (DDI),ndėrsa tani vetėm numrin e librave. Nė rruzullin tokėsor, mė se 100 biblioteka dhurojnė numra pėr libra, mė se 50 pėr libra dhe revista, nja 20 pėr libra, revista dhe kronika muzikore, ndėrsa, veē ne botojmė numra tė gjitha katėr kategoritė. Jo gjithaq vone, nė samitin e asociacionit informative, nė Maroko, Federata ndėrkombėtare bibliotekare, zgjodhi 11 projekte mė reprezentative tė botės, si modele shembullore se si bibliotekat mund tė grisin shoqėrinė informative. Ndėr projektet ishte dashtė tė ishte edhe projekti i bibliotekės digjitale fėmijėrore nė Kosovė, dhe qė ishte dashtė te promovohet me parullėn Ju jeni duke vepruar shqip, ama shikoni. Pėrveē kėsaj, ne do tė ishim vetėm njėra nga dy-tri biblioteka botėrore qė mund tė sigurojnė servisin katalogu i thellė, qė do tė thotė se nga kronikat katalogjike veē e veē, mund tė depėrtoni gjer nė tekstin e plotė tė atij publikimi, ēprej librit deri ke kronika muzikore e qė kjo gjė, bėhet nė mėnyrė fare falas dhe lirisht pėr botėn mbarė. Tani pėr tani, nuk kemi shėnimesh tė tilla tė plota, pėr arsye se servisi ndodhet nė fazėn eksperimentale. Nė kėtė stad, duhet tu japim pėrparėsi librave, disqeve me 78 aplikime, e mund tė arrijmė 500 artikuj shkencorė dhe njė vėllim fotografish, hartash dhe grafikesh lidhur me shkencėn dhe kulturėn Kosovare. Brenda bibliotekės digjitale pėr fėmijėt, do tė mund tė gjeni njė qind libra dhe pasi qė ato tekste, janė interactive, mė tė vegjlit mund tė lozin me to. Tani ka ardhur koha ta bėjmė pėrgatitje tė digjitalizojmė krejt gazetat Rilindjes, ēprej viti 1945 deri sot, asisoj qė kemi arritur deri nė datėn 12 Qershor tė vitit 1999 ditėn e hyrjes se forcave tė NATOS nė Kosovė. Duhet ti bėjmė bėjmė mikrofilmat e botimeve e pastaj, po i digjitalizojmė ato, ndonėse kėtu ėshtė fjala pėr njė numėr voluminoz fajllash. Ketė vit ishte dashur , nė ditėn e evokimit tė mbylljes se Rilindjes nė masat dhunshme nga Serbija ne vitin 1990 te ia falim pėrfaqėsuersve te Rilindjes kompletin e DVD-ve, qė do te numrojshim afėr 50 njė kuti complete. Tani, Rilindjen do ta varrim edhe nė internet.
Mungojnė mjetet pėr projekte
Si po rrjedhė procesi i digjitalizimit nė BKUK
- Digjitalizmi ėshtė njė procedurė, kur tradita kulturore dhe publikimi i vjetėr, konvertohet nga forma analoge nė atė elektronike, qė mund tė shihet ne internet. Biblioteka Kombėtare ishte dashur ta formoj seksionin e nė shėrbimin civil gjatė afatit ushtarak pėr njė vit do tė kemi gjysmė milioni faqesh dhe fotografish tė skanuara. Gjithė ato nuk janė shtjelluar ende, sepse digjitalizimi nuk nėnkupton vetėm shėnimin, porse ēdo faqe, fotos, fotografi, apo kronikė muzikore, lypset tė indeksohet, tė pajiset me krejt tė dhėnat, tė vihet nė softver, i cili bėnė tė mundur kontrollin e lehtė,e ky proces kryhet pėrditė. Tani ėshtė koha ta skedojmė opusin e Gjergj Fishtės, revistėn avangarde Zėri i Kosovės e fjala ėshtė pėr Gazetat e ilustruara tė Kosovės dhe edicionet e tjera. Me kalimin e kohės, do tė digjitalizohet edhe njė pjesė e madhe prej afro 5 milionė njėsisė tė lėndės, tė librave, tė revistave, tė fotografive, tė hartave dhe digjitalizimit, ku do tė punojnė shtatė njerėz dhe njė numėr njerėzish tė gjitha dorėshkrimeve tė tjera, tė cilat mund ti gjeni nė magazinėn tonė.
Sa jeni tė kėnaqur me financimin shtetėrorė tė institucionit?
- Mė duhet tė them se jemi tė kėnaqur, kur bėhet fjalė pėr veprimtaritė e rregullta, sepse shpenzimet po pėrmbushen, ndėrsa rrogat janė tė rregullta, sado qė janė tė vogla. Sidoqoftė, nuk ka mjete tė mjaftueshėm pėr pėrpjekjet, tė cilat na shpien pėrpara, nė bibliotekari dhe nė kulturė. Me themelimin e bibliotekės universitare, kultura Kosovare ēprej para 100 vitesh, ka kaluar nga kultura gojore, nė kulturėn e shkruar, ndėrsa nė tė erdhėn do tė kalojmė r nga kultura e shkruar, nė atė digjitale informative. Ato nuk eliminohen, sikurse thuhet veē e plotėsojnė njėra-tjetrėn dhe e nxisin shoqja-shoqen.
Ēfarė ėshtė bashkėpunimi me institucionet gjegjėse tė bashkėsisė Kosovare?
- Mes 100 adresash, tė cilat i zura ngojė, numri mė i madh ėshtė i qendrave dhe fakulteteve shqiptare, si dhe i qendrave tona nė diasporė. Na ishte dashtė tua dėrgojmė produksionin tonė, dhe tė orvatemi tė grumbullojmė gjithēka, qė mundemi nga pjesa e kulturės Kosovare, e cila botohet jashtė. Misioni ynė ideal, ėshtė tė mbledhim ēdo gjė qė ėshtė shfaqur e qė i pėrket popullit dhe kulturės shqiptare. Prej nesh varret sa do ti afrohemi kėtij ideali. Ne ishte dashtė ti ofrojmė ēdo lloje ndihme, qė tė rruhet tradita kulturore e kolektiviteteve shqiptare nė vendet pėrreth.
|
|
