Shkruan: Gėzim MEKULI, Oslo
Kėtu edhe u binda, se sa e thjeshtė ishte qė tė bėje njė ndodhi apo njė temė tė shumėlexueshme, konkrete e "tė lehtėkuptueshme" nėse gazetari apo gazetarja pėrdor njė person si epiqendėr tė artikullit. Pėrmes kėtij hulumtimi do tė tentoj tė them diēka rreth asaj se:
1. Nė ēfarė shkalle gazetat shqipe janė duke u pėrqendruar nė person, para se kėto tė fokusohen nė ēėshtjen apo procesin e ndodhisė,
2. Si zhvillohet e fryhet ky fokusim nė person dhe,
3. Nė ēfar shkalle ėshtė dallimi nė mes tė gazetave rreth fokusimit nė person.
U pėrqendrova nė gazetarinė politike, sepse ėshtė kjo gazetari e cila ėshtė duke mbidominuar nė tėrė mediat shqipe. Dhe, ėshtė arsyeja tjetėr sepse fokusimi nė person ėshtė me i shpeshtė nė gazetarinė politike se nė tjerat fusha tė gazetarisė.
Teoria e mediave thotė se gazetat me mundėsi pajtimi janė mė pak tė orientuara nė person, se sa ato gazeta qė shitėn njė nga njė nėpėr dyqane e kioske. Artikujt tė pėrqendruar nė person, shpesh, janė shkelės tė kodeksit gazetaresk dhe, jo rrallė, vlera informative e kėtyre artikujve pakėsohet, e bile-bile, edhe shtrembėrohet.
Metoda e punės
Nė kėtė analizė do tė pėrdor metodėn kualitative dhe atė kuantitative. Nė analizėn e 207 artikujve, (artikuj nga fusha e gazetarisė politike) tė gazetės Express dhe Info Press, kam numėruar se, sa artikuj i takojnė apo i pėrkasin tri kategorive tė fokusimit gazetaresk:
1. "Fokusimi nė person",
2. "Drejtpeshimi person - ndodhi/ēėshtje" dhe,
3. "Fokusimi nė ēėshtjen/ndodhinė".
Vlerėsimin e artikujve, mbi atė se cilės kategori i pėrkasin kėto, e kam kryer duke shikuar lidhshmėrinė nė mes fotografisė, kryetitullit, nėntitullit dhe pėrmbajtjes sė tekstit. Edhe analiza e artikujve, ku emri i personave ėshtė i potencuar nė kryetitull apo nėntitull ėshtė kryer, po ashtu, me ndihmėn e metodės kuantitative. Kjo vlen edhe pėr analizėn e artikujve tė cilat janė tė mbidominuara nga fotografia. Fotografia, po ashtu, ėshtė kategorizuar nė a) "Fotoportret tė personit", b) fotografia "person - ndodhi" dhe c) fotografia "ndodhi e pastėr".
Argumentim pėr zgjedhjen e burimit
Si gazetari politike kam kategorizuar artikullin si lajm, ese, dhe komentet redaksionale. Secila gazetė ka edhe fushėn e gazetarisė tjetėr, si ėshtė ajo e kulturės, sportit, ekonomisė etj. Por, dyshimi im i madh ishte, se gazetaria politike ėshtė mė shumė e fokusuar nė person, se sa nė procesin dhe ngjarjen. Qėllimi ėshtė tė bėjė krahasimin nė mes tė dy gazetave shqipe dhe, poashtu, tė bėjė krahasimin e mbulimit tė njė rasti por, tė shikuar nga prizmi i dy gazetave tė ndryshme. Kisha dėshirė tė bėjė edhe njė intervistė me gazetarėt tė cilėt kanė publikuar artikujt e tyre nė kėto gazeta e nė kėtė periudhe, me qėllim qė tė zbulohet se nė ēfar shkalle gazetarėt janė tė vetėdijshėm pėr tė kapur vėmendshmėrinė e lexuesve me pėrqendrimin ne person, apo nėse kėta, kėtė, e bėjnė "alla tahminqe".
Pse kėto ditė?
U zgjodhėn pikėrisht kėto ditė pėr arsye sė kjo javė ishte "java e lajmit politik": Kosova "e pavarur" ėshtė top agjendė nė mediat kombėtare e ndėrkombėtare; Pikėrisht nė kėtė kohė ndodhi edhe tragjedia nė Grodec ku humbėn jetėn mė shumė se 25 vetė dhe u plagosėn me qindra tė tjerė; Serbėt e Kosovės janė hallakatur e janė rrebeluar; po pėrdorin aktet terroriste pėr tė sabotuar pavarėsinė e Kosovės; Ish-kryeministri Haradinaj u lirua i pafajshėm nga gjykata e Hagės. Tė gjitha kėto ndodhi e procese tė kėtyre ditėve mė shtyn tė besoj se jemi tė mbingarkuar me "gazetarinė politike" mė shumė se sa ditėve tjera. Pra, si janė formėsuar artikujt dhe se cili ėshtė kėndvėshtrimi i tyre gazetaresk?
Ēka ėshtė fokusimi nė person?
Me fokusimin nė person, personifikimin, orientimin nė person apo gazetarinė e njeriut kemi tė bėjmė atėherė kur njė apo disa person shpeshidentifikohen nė njė artikull dhe, kur njė artikull, nė shkallė nė rritjeje, ka si pikėvėshtrim personin e veēantė. Personifikimi mund tė konsiderohet edhe si njė ndėr kriteret e formėsimit tė lajmit. Fokusimi nė person mund tė ndodh nė mėnyra e forma tė ndryshme: P.sh. Fotografia, cekja e emrit/mbiemrit nė kryetitull dhe nėntitull, roli aktiv i njė personi nė artikull etj.
Fokusimi nė person, kėto viteve tė fundit, e veēanėrisht pas rrėnimit tė komunizmit dhe, pas luftės nė Kosovė, ka marr pėrmasa tė mėdha, andaj, edhe ėshtė me rėndėsi tė analizohet e tė komentohet ky zhvillim gazetaresk. Nė kėtė analizė fokusimi nė person do tė ndahet nė tri kategori:
1. Ndodhia me fokusim nė person: janė kėto tema/ndodhi ku personi apo personat luajnė njė rol shumėqendror nė artikuj; Pra artikulli ėshtė skjashmėrisht i shkruar nga pikėvėshtrimi dhe pikėkoncentrimi nė person.
2. Person ndodhi: tema ku fokusimi nė person bėhet me qėllim pėr tė paraqitur ngjarjen mė tė qartė e mė tė kuptueshme pėr lexuesin. Kėtu personi dhe tema janė barabarėsisht tė njėjtė.
3. Fokusimi nė temė: sqarimi apo shtjellimi i njė ēėshtjeje, apo lėnde, i cili nuk fokusohet fare nė person tė paracaktuar.
Analiza e artikujve tė mi
Qė nga 01. Prilli. 08 deri me 07. Prill. 08, kam numėruar gjithsejtė 207 artikuj nė gazetėn Info Press dhe Express. Por, si u tha edhe mė sipėr kėtu nuk janė trajtuar pėr objekt analize artikujt mbi ekonominė, kulturėn e sportin. Pėr analizė kam shkoqitur vetėm artikujt me karakter politik vendor. Kėshtu do tė tentoj tė them diēka rreth shkallės sė fokusimit nė person tek kėto dy gazeta.
Ja rezultatet pėrfundimtare:
Gjithsejtė: 207 artikuj (Express 119 artikuj dhe Info Press 88)
Tė fokusuar nė person 66 % (137)
Person - temė 24 % (50)
Fokusim vetėm nė temė 9,6 % (20)
Pra jo mė shumė sė 24 % tė artikujve nė kėto dy gazeta balancojnė prezantimin nė mes temės dhe personit. Por, gati mė shumė sė gjysma (66 %) janė tė fokusuar nė person. Nėse i mbledhim sė bashku pėrqindjet e tė fokusuarit nė "person - temė" dhe tė atyre tė "fokusuara nė person", shohim se personat janė kryeaktorė nė mė shumė se 90 % tė temave politike. Ndėrkaq vetėm 9,6 % janė tema/artikuj pa person apo kryesisht janė vetėm shtjellim i njė teme duke mos pas si protagonist person tė caktuar. Ky rezultat forcon dyshimin tim se personat luajnė rol tė rėndėsishėm nė gazetarinė politike shqipe.
NESĖR TEK ALB-SHKENCA DO TĖ LEXONI PJESĖN E DYTĖ TĖ ANALIZĖS: Krahasimi i gazetės InfoPress me gazetėn Express |
