| » Opcionet për artikullin |
|
New York, 12 Shtator 2008
Bota ka bėrė njė pėrparim tė fort dhe tė qėndrueshėm nė zvogėlimin e varfėrisė sė skajshme, raporton Organizata e Kombeve tė Bashkuara OKB, gjė qė cėnohet nga rritja e ēmimeve, veēanėrisht tė ushqimit dhe derivateve, si dhe ngadalėsimit tė zhvillimit ekonomik nė nivel botėrorė. Qė nga 2002, ēmimet nė rritje tė mineraleve dhe produkteve tė pa-pėrpunuara bujqėsore kanė kontribuar drejt njė zhvillimi tė konsiderueshėm ekonomik nė tė gjitha rajonet nė zhvillim, sipas raportit tė pėr Objektivat e Zhvillimit tė Mijėvjeēarit (OZHM) 2008. Megjithatė, shumė vende nė zhvillim tani janė duke u pėrballur me fatura tė larta tė importit pėr ushqim dhe derivate duke e rrezikuar zhvillimin e tyre. Vlerėsime tė pėrmirėsuara mbi varfėrinė nga Banka Botėrore tregojnė qė numri I tė varfėrve nė botėn nė zhvillim ėshtė mė i madh sė sa ishte menduar, me 1.4. miliard njerėz. Mirėpo kėto vlerėsime konfirmojnė se ndėrmjet vitit 1990 dhe 2005, numri i njerėzve qė jetojnė nė varfėri tė skajshme ka shėnuar rėnie nga 1.8 1.4 miliard qė tregon qė shkalla e varfėrisė e vitit 1990 ka shanse tė pėrgjysmohet deri mė 2015. Pėrmbushja e objektivave ėshtė e mundshme, thekson raporti, mirėpo kėrkon pėrkushtim mė tė madh financiar, pėrfshirė dhe rritjen e ndarjes sė ndihmės nga vendet e zhvilluara, e premtuar vite mė parė. Pavarėsisht, shumė nga tetė OZhM-tė dhe caqe tė ndėrlidhura me to janė nė rrezik qė tė mos pėrmbushen nė afatin e zotuar, viti 2015, nė mungesė tė pėrpjekjeve tė dyfishuara nė vendet nė zhvillim, njė ambienti ndėrkombėtar tė favorshėm dhe tė qėndrueshėm pėr zhvillim dhe rritjes sė mbėshtetjes nga donatorėt. Duke synuar vitin 2015 dhe mė tej, nuk ka dyshim qė ne mund tė arrijmė objektivin gjithėpėrfshirėse: ne mund ti japim fund varfėrisė, thekson Sekretari i Pėrgjithshėm nė fjalėn hyrėse tė raportit. Mirėpo kjo kėrkon njė pėrpjekje tė vendosur, tė pėrbashkėt dhe afat-gjate. Duke konsideruar ndėrlidhjen mes varfėrisė, ndryshimeve klimatike dhe ēmimeve tė derivateve, ēėshtje tė cilat mund tė varfėrojnė njerėzit edhe nė tė ardhmen, tė gjitha kėto ēėshtje do tė trajtohen nė Asamblenė e Pėrgjithshme tė OKB-sė gjatė shtatorit. Sekretari i Pėrgjithshėm, z. Ban, ka ftuar me 25 shtator, njė ngjarje tė veēantė tė nivelit tė lart nė mėnyrė qė tė fuqizojė aksionin global pėr tė arritur OZhM-tė. Afėrisht 100 krerė tė shteteve dhe qeverive pritet tė marrin pjesė, sikurse dhe shumė liderė nga sektori privat, fondacione dhe organizata jo-qeveritare. Pritet qė gjatė takimit apo ngjarjeve qė lidhen me kėtė takim, ata tė shpallin njė numėr tė iniciativave tė reja dhe tė zgjerojnė koalicionet pėr adresimin e shėndetit, varfėrisė, ēėshtjeve tė ushqimit dhe ndryshimeve klimatike.
Pėrparimi dhe sfidat:
Ndėr tė arriturat e OZhM-ve tė pėrfshira nė raportin e dalur sot:
Pėrqindja e regjistrimit nė arsim fillor ka arritur shifrėn prej 90%, dhe mund tė arrihet deri nė 2015 nė tė gjitha regjionet e botės pėrveē dy sosh.
Brenda shkollave fillore, barazia gjinore (numri i vajzave tė regjistruara nė krahasim me djemtė) ėshtė 95% nė 6 prej 10 regjioneve.
Vdekshmėria nga fruthi ėshtė ulur pėr njė tė tretėn (1/3) prej 2000 2006, dhe shkalla e vaksinimit tė fėmijėve nga shtetet nė zhvillim ka arritur nė 80%.
Mė shumė se 1.5 miliard njerėz kanė arritur tė kenė qasje nė ujė te pijshėm nga viti 1990 por pėr shkak tė kufizimeve qė ekzistojnė me resurset e ujerave tė pastėr, afėr 3 miliard njerėz sot jetojnė nė regjione qė pėrballen me mungesė uji.
Me ndihmėn e sektorit privat, teknologjia e telefonisė mobile dhe qasja nė medikamente esenciale ėshtė duke u pėrhapur nė shtetet mė tė varfura.
Duke iu falėnderuar pjesėrisht shlyerjes sė borxheve prej huazuesve ndėrkombėtarė, shpenzimet nė shėrbime sociale tė shteteve nė zhvillim ėshtė ngritur: pjesa e pėrfitimeve tė eksportit nga shtetet nė zhvillim pėr tė paguar borxhet ka rėnė nga 12.5% nė 2000 nė 6.6% nė 2006, duke mundėsuar shfrytėzimin e kėtyre tė hollave pėr tu dedikuar nė arritjen e nevojave tė shėndetit dhe edukimit pėr tė varfėrit.
Por shumica e tetė Objektivave tė Zhvillimit tė Mijėvjeēarit dhe qėllimeve tjera tė ndėrlidhura rrezikojnė tė mos arrihen deri ne vitin 2015 pa u dyfishuar pėrpjekjet e shteteve nė zhvillimi, njė ambient i favorshėm dhe i qėndrueshėm pėr zhvillim ndėrkombėtarė dhe mbėshtetje tė shtuar nga donatorėt.
Ndėr sfidat e mbetura:
Mė shume se gjysmė milion nėna nė shtetet nė zhvillim vdesin gjatė lindjes apo komplikimeve tė shtatėzanisė ēdo vit.
Rreth njė e treta e fėmijėve nė botėn nė zhvillim nuk kanė ushqim tė mjaftueshėm
Gati gjysma e popullatės sė botės nė zhvillim ende ka mungesė tė infrastrukturės sanitare.
Mė shumė se njė e treta e popullatės urbane nė rritje tė botės nė zhvillim jetojnė nė vendbanime jo-formale.
Gati dy tė tretat e grave tė punėsuara nė shtetet nė zhvillim kanė punė jo tė favorshme si tė vetė-punėsuara apo tė papaguara nga biznesi familjarė.
Ku qėndron Kosova me arritjen e OZhM-ve?
Gjendja e OZhM-ve nė Kosovė sipas raportit tė dytė tė OZhM-ve pėr Kosovėn (UNDP, 2007):
· OZhM-1. Ērrėnjosja e varfėrisė sė skajshme dhe urisė- 44% jetojnė nė varfėri, kurse 14% nė varfėri tė skajshme
· OZhM-2. Arritja e edukimit univerzal fillor- Pėrqindja e nxėnėsve tė cilėt e fillojnė klasėn e parė dhe arrijnė deri te klasa e pestė ėshtė 95.3%. Mė 2001 dhe 2002, raporti vajza/djem nė shkollimin fillor ka qenė 0.92
· OZhM-3. Promovimi i barazisė gjinore dhe fuqizimi i gruas- Krahasimi nė bazė tė papunėsisė: femra- 58%, meshkujt-30%,
· OZhM-4. Ulja e vdekshmėrisė sė foshnjave- Qė nga viti 2000 vdekshmėria perinatale nė Kosovė ka rėnė, por ende mbetet mė e larta nė Evropė. Mortaliteti I fėmijėve nėn 5 vjeē nė vit ėshtė 35-49 pėr 1000 lindje
· OZhM-5. Pėrmirėsimi I shėndetit tė nėnave- Shkalla e vdekshmėrisė sė nėnave ėshtė 12-23 pėr 100,000 lindje
· OZhM-6. Luftmi I HIV/AiDS-it, Malaries dhe sėmundjeve tjera ngjtėse- 71 njerėz jetojnė me HIV, pėrhapja e tuberkulozės ėshtė 52 nė 100,000 njerėz (2005)
· OZhM-7. Sigurimi i qėndrueshmėrisė sė ambientit- Shėnohen probleme tė rėnda sa i pėrket kualitetit tė ujit, menaxhimit tė mbeturinave si dhe ndotja e ajrit. Sipėrfaqet e mbuluara me gjelbėrim janė 40%
· OZhM-8. Partneriteti global pėr zhvillim- Shkalla e papunėsisė sė tė rinjėve tė moshave 15-24 ėshtė 66.5%
· OZhM-9. Specifike pėr Kosovėn- Ndėrtimi i qeverisjes sė mirė drejt integrimeve Evropiane
Agjencionet e Kombeve tė Bashkuara nė Kosovė janė tė pėrkushtuara nė mbėshtetjen e Kosovės pėr arritjen e OZhM-ve. Ato punojnė ngushtė me Qeverinė dhe Kuvendin e Kosovės, sektorin privat, shoqėrinė civile, komunitetet pėr tė siguruar njė jetė mė tė mirė pėr tė gjithė qytetarėt e Kosovės.
Hajdin ISLAMI,VushtrriaPRESS
www.vushtrriapress.shqipo.com
www.vushtrriapress.tk |
|
