| Vizitorët online në arkiv:
vizitorë |
|
| » Ēka pėrmban plani i Atisarit pėr Kosovėn? |
| Postuar mė datėn: 2008-04-19 10:09:31 nga admin4 :: Kategoria: Opinione |
| » Opcionet për artikullin |
|
PROPOZIMI GJITHĖPĖRFSHIRĖS PĖR MARRĖVESHJEN PĖR STATUSIN E KOSOVĖS
Tabela e pėrmbajtjes
Dispozitat e pėrgjithshme
Aneksi I - Dispozitat Kushtetuese
Aneksi II - Tė Drejtat e Komuniteteve dhe Pjesėtarėve tė Komuniteteve
Aneksi III - Decentralizimi
Shtojcė Aneksit III - Pėrkufizim i komunave tė reja
Aneksi IV - Sistemi Gjyqėsor
Aneksi V - Trashėgimia Fetare dhe Kulturore
Aneksi VI - Borxhi Ndėrkombėtar
Aneksi VII - Prona dhe Arkivi
Aneksi VIII - Sektori i Sigurisė sė Kosovės
Aneksi IX - Pėrfaqėsuesi Civil Ndėrkombėtar
Aneksi X - Misioni Evropian pėr Politika tė Sigurisė dhe Mbrojtjes
Aneksi XI - Prania Ushtarake Ndėrkombėtare
Aneksi XII - Agjenda Legjislative
Neni 1 Dispozitat e pėrgjithshme
1.1 Kosova do tė jetė shoqėri shumetnike, e cila qeveriset nė mėnyrė demokratike, dhe me respektim tė plotė tė sundimit tė ligjit, pėrmes institucioneve tė veta legjislative, ekzekutive dhe gjyqėsore.
1.2 Ushtrimi i autoritetit publik nė Kosovė do tė bazohet nė barazinė e tė gjithė qytetarėve dhe respektimin e nivelit mė tė lartė tė drejtave dhe lirive themelore tė njeriut ndėrkombėtarisht tė pranuara, si dhe nė promovimin dhe mbrojtjen e tė drejtave dhe pjesėmarrjes sė tė gjitha komuniteteve dhe pjesėtarėve tė tyre.
1.3 Kosova do tė miratojė Kushtetutėn. Kushtetuta e Kosovės do tė pėrshkruajė dhe garantojė mekanizmat ligjorė dhe institucionalė, tė cilėt janė tė domosdoshėm pėr tu siguruar se Kosova qeveriset sipas standardeve mė tė larta demokratike, dhe e cila do tė promovojė bashkėjetesėn paqėsore dhe prosperitetin e tė gjithė banorėve tė saj. Kushtetuta do tė pėrfshijė parimet dhe dispozitat e pėrfshira nė Aneksin I tė kėsaj Marrėveshjeje, por nuk do tė kufizohet vetėm nė to.
1.4 Kosova do tė ketė ekonomi tė hapur tė tregut me konkurrencė tė lirė.
1.5 Kosova do tė gėzojė tė drejtėn e negocimit dhe lidhjes sė marrėveshjeve ndėrkombėtare dhe tė drejtėn pėr tė kėrkuar anėtarėsim nė organizata ndėrkombėtare.
1.6 Gjuhė zyrtare nė Kosovė do tė jenė gjuha shqipe dhe serbe.
1.7 Kosova do tė ketė simbolet e veta tė veēanta kombėtare, pėrfshirė flamurin, stemėn dhe himnin, tė cilat pasqyrojnė karakterin shumetnik tė saj.
1.8 Kosova nuk do tė ketė pretendime territoriale ndaj asnjė shteti apo pjese tė ndonjė shteti dhe nuk do tė kėrkojė bashkim me asnjė shtet apo pjesė tė ndonjė shteti.
1.9 Kosova do tė bashkėpunojė plotėsisht me tė gjitha entitetet e pėrfshira nė implementimin e kėsaj Marrėveshje dhe do tė ndėrmarrė tė gjitha obligimet qė parashihen pėr tė me kėtė Marrėveshje. Kosova dhe Republika e Serbisė inkurajohen tė bashkėpunojnė nė mirėbesim sa i pėrket ēėshtjeve qė kanė tė bėjnė me implementimin dhe realizimin e kushteve tė kėsaj Marrėveshjeje.
1.10 Komuniteti ndėrkombėtar do tė mbikėqyrė, monitorojė dhe do tė ketė tėrė pushtetin e domosdoshėm pėr tė siguruar implementimin efektiv dhe efikas tė kėsaj Marrėveshjeje, sipas pėrkufizimeve tė ofruara nė Anekset IX, X, XI. Kosova gjithashtu do tė ftojė bashkėsinė ndėrkombėtare qė ti ndihmojė Kosovės nė pėrmbushjen e suksesshme tė obligimeve tė saja.
Neni 2 Tė Drejtat dhe Liritė Themelore tė Njeriut
2.1 Kosova do tė promovojė, mbrojė dhe respektojė nivelin mė tė lartė tė drejtave dhe lirive themelore tė njeriut, pėrfshirė tė drejtat dhe liritė e pėrcaktuara nė Deklaratėn Universale pėr tė Drejtat e Njeriut, Konventėn Ndėrkombėtare pėr tė Drejta Civile dhe Politike, dhe Konventėn Evropiane pėr Mbrojtjen e tė Drejtave dhe Lirive Themelore tė Njeriut dhe Protokolleve tė saj. Kosova do tė ndėrmarrė tė gjitha masat e domosdoshme drejt ratifikimit tė Konventės Evropiane pėr Mbrojtjen e Drejtave dhe Lirive Themelore tė Njeriut dhe Protokolleve tė saj.
2.2 Tė gjithė njerėzit e Kosovės kanė tė drejtė tė gėzojnė drejtat e njeriut dhe liritė themelore, pa diskriminim tė ēfarėdo lloji nė bazė tė racės, ngjyrės, gjinisė, gjuhės, fesė, mendimeve politike apo mendimeve tjera, prejardhjes kombėtare apo shoqėrore, lidhjes me ndonjė komunitet, pronės, lindjes apo statusi tjetėr. Tė gjithė njerėzit nė Kosovė janė tė barabartė para ligjit dhe kanė tė drejtė, pa diskriminim, nė mbrojtje tė barabartė ligjore.
2.3 Parimet e mos-diskriminimit dhe mbrojtjes sė barabartė para ligjit do tė zbatohen dhe respektohen, posaēėrisht nė fushat e punėsimit nė administratė publike dhe ndėrmarrje publike, dhe qasjen nė financa publike.
2.4 Kushtetuta e Kosovės do tė pėrshkruajė mekanizmat ligjorė dhe institucionalė pėr mbrojtjen, promovimin, dhe zbatimin e drejtave tė njeriut pėr tė gjithė njerėzit e Kosovės, siē pėrcaktohet nė Aneksin I tė kėsaj Marrėveshjeje.
2.5 Kosova do tė promovojė dhe respektojė nė plotėsi procesin e pajtimit mes tė gjitha komuniteteve tė saj dhe pjesėtarėve tė tyre. Kosova do tė zbatojė njė qasje gjithėpėrfshirėse, me ndjeshmėri gjinore, pėr tu ballafaquar me tė kaluarėn e saj, e cila do tė pėrfshijė njė varg tė gjerė iniciativash kalimtare tė drejtėsisė.
2.6 Tė gjitha autoritetet kompetente nė Kosovė do tė bashkėpunojnė me, dhe do ti ofrojnė qasje tė papenguar tė gjithė mekanizmave apo organizatave tė njohura ndėrkombėtarisht pėr monitorimin e tė drejtave tė njeriut.
Neni 3 Tė Drejtat e Komuniteteve dhe Pjesėtarėve tė Tyre
3.1 Banorėt qė i pėrkasin tė njėjtit grup kombėtar apo etnik, gjuhėsor, apo grupi fetar tradicionalisht prezent nė territorin e Kosovės (mė tej Komunitete) do tė kenė tė drejta tė veēanta, tė pėrcaktuara nė Aneksin II tė kėsaj Marrėveshjeje, krahas tė drejtave dhe lirive themelore tė njeriut tė pėrcaktuara nė Nenin 2 tė Aneksit I tė kėsaj Marrėveshjeje.
3.2 Kosova do tė garantojė mbrojtjen e identitetit kombėtar, etnik, kulturor, gjuhėsor dhe fetar tė tė gjitha komuniteteve dhe pjesėtarėve tė tyre. Kosova do tė krijojė mekanizma kushtetues, ligjorė dhe institucionalė tė nevojshėm pėr promovimin dhe mbrojtjen e drejtave tė tė gjithė pjesėtarėve tė komuniteteve dhe pėr pėrfaqėsimin dhe pjesėmarrjen e tyre efektive nė proceset politike dhe vendimmarrėse, siē pėrcaktohet me Anekset I dhe II tė kėsaj Marrėveshjeje.
3.3 Autoritetet e Kosovės do tė udhėhiqen nė politikat dhe praktikat e tyre nga nevoja pėr tė promovuar frymė tė paqes, tolerancės dhe dialogut ndėrkulturor dhe ndėrfetar mes komuniteteve tė saj dhe pjesėtarėve tė tyre.
Neni 4 Tė Drejtat e Refugjatėve dhe Personave tė Zhvendosur
4.1 Tė gjithė refugjatėt dhe personat e zhvendosur nga Kosova do tė kenė tė drejtėn e kthimit dhe kėrkimit tė pronės sė tyre dhe posedimeve personale, nė pajtim me ligjet vendore dhe ndėrkombėtare.
4.2 Kosova do tė ndėrmarrė tė gjitha masat e nevojshme pėr tė mundėsuar dhe krijuar njė atmosferė tė favorshme pėr kthim tė sigurt dhe tė denjė tė refugjatėve dhe personave tė zhvendosur, bazuar nė vendimet e tyre tė lira dhe tė bazuara nė informata tė sakta, pėrfshirė pėrpjekjet pėr tė promovuar dhe mbrojtur lirinė e tyre tė lėvizjes dhe mbrojtjen nga kėrcėnimi.
4.3 Kosova do tė bashkėpunojė plotėsisht me Komesarin e Lartė pėr tė Drejta tė Refugjatėve tė Organizatės sė Kombeve tė Bashkuara, i cili do ti ndihmojė autoritetet kompetente nė ofrimin e mbrojtjes dhe ndihmės pėr tė kthyerit, dhe i cili, mes tjerash, do tė kryejė vlerėsime periodike dhe do tė ofrojė raporte publike mbi kushtet e kthimit dhe situatėn e personave tė zhvendosur brenda Kosovės, dhe gjithashtu do tė ofroj bashkėpunimin me organizata tė tjera tė pėrfshira nė procesin e kthimit.
Neni 5 Personat e zhdukur
5.1 Kosova dhe Republika e Serbisė, nė pajtim me normat dhe standardet vendore dhe ndėrkombėtare, do tė ndėrmarrin tė gjitha masat e duhura pėr tė pėrcaktuar dhe ofruar informata sa i pėrket identitetit, vendndodhjes dhe fateve tė personave tė zhdukur, nė bashkėpunim tė plotė me Komitetin Ndėrkombėtar tė Kryqit tė Kuq (KNKK) dhe partnerėt tjerė relevantė ndėrkombėtarė.
5.2 Kosova dhe Republika e Serbisė do tė vazhdojnė tė marrin pjesė nė mėnyrė kuptimplotė, efektive dhe pa vonesa tė panevojshme nė Grupin Punues pėr Persona tė Zhdukur, tė themeluar sipas kornizės sė Dialogut tė Vjenės dhe tė kryesuar nga KNKK, apo ndonjė mekanizmi tjetėr pasardhės i cili mund tė themelohet. Kosova dhe Republika e Serbisė do tė fuqizojnė institucionet pėrkatėse qeveritare tė ngarkuara me kėtė ēėshtje me mandat ligjor, autoritet dhe resurse tė nevojshme pėr tė mbajtur dhe intensifikuar kėtė dialog, dhe pėr tė siguruar bashkėpunim aktiv tė tė gjitha administratave gjegjėse.
Neni 6 Vetėqeverisja Lokale dhe Decentralizimi
6.1 Komunat do tė jenė njėsi themelore territoriale tė vetėqeverisjes lokale nė Kosovė.
6.2 Vetėqeverisja lokale nė Kosovė do tė bazohet nė parimet e qeverisjes sė mirė, transparencės, dhe efikasitetit dhe efektivitetit gjatė ofrimit tė shėrbimeve publike, duke i kushtuar kujdes tė posaēėm nevojave dhe brengave specifike tė komuniteteve jo-shumicė dhe pjesėtarėve tė tyre.
6.3 Komunat nė Kosovė do kenė tė drejtė pėr bashkėpunim ndėrkomunal dhe tejkufitar nė ēėshtjet me interes tė pėrbashkėt gjatė ushtrimit tė pėrgjegjėsive tė tyre, siē parashihet nė Aneksin III tė kėsaj Marrėveshjeje.
6.4 Kufijtė e komunave tė reja do tė pėrkufizohen nė pajtim me Shtojcėn e Aneksit III tė kėsaj Marrėveshjeje.
Neni 7 Trashėgimia Fetare dhe Kulturore
7.1 Kosova do tė sigurojė autonominė dhe mbrojtjen e tė gjitha konfesioneve fetare dhe tėrėsisė sė objekteve fetare brenda territorit tė saj.
7.2 Kishės Ortodokse Serbe nė Kosovė (KOS), pėrfshirė klerin dhe pjesėtarėt, aktiviteteve dhe pronave tė saj, do ti ofrohet siguri shtesė dhe masa tjera mbrojtėse pėr gėzimin e plotė tė drejtave, privilegjeve dhe imuniteteve tė tyre, siē parashihet me Aneksin V tė kėsaj Marrėveshjeje.
7.3 KOS do tė jetė e vetmja pronare e pronės sė saj nė Kosovė, me diskrecion tė plotė sa i pėrket menaxhimit tė pronės sė saj dhe qasjes ndaj premisave tė saj, siē parashihet me Aneksin V tė kėsaj Marrėveshjeje.
7.4 Pėrfaqėsuesi Civil Ndėrkombėtar (PCN) do tė themelojė njė Kėshill Implementues dhe Monitorues (KIM), i cili do tė monitorojė dhe ndihmojė zbatimin e plotė tė dispozitave dhe masave mbrojtėse tė posaēme tė cilat i ofrohen KOS dhe lokacioneve fetare e kulturore Serbe, siē parashihet me Aneksin V tė kėsaj Marrėveshjeje.
Neni 8 Ēėshtjet Ekonomike dhe Pronėsore
8.1 Kosova do tė zbatojė politika ekonomike, sociale dhe fiskale tė domosdoshme pėr njė ekonomi tė qėndrueshme. Pėr tė pėrkrahur veēanėrisht sistemin e qėndrueshėm tė llogarive publike, Kosova do tė themelojė, me Komisionin Evropian dhe nė bashkėpunim tė ngushtė me Fondin Monetar Ndėrkombėtar, njė sistem tė mbikėqyrjes fiskale. Kosova gjatė pėrgatitjes sė buxhetit tė saj do tė kėshillohet me PCN.
8.2 Tė gjitha borxhet e Republikės sė Serbisė tė cilat i ngarkohen Kosovės, si rezultat i procesit tė alokimit tė borxheve, siē parashihet me Aneksin VI tė kėsaj Marrėveshjeje, do tė konsiderohen detyrime financiare tė Kosovės.
8.3 Prona e luajtshme dhe paluajtshme e Republikės Federative tė Jugosllavisė apo e Republikės sė Serbisė, e cila ndodhet brenda territorit tė Kosovės nė momentin e Marrėveshje, do ti kalohet nė pronėsi Kosovės.
8.4 Ndėrmarrjet publike dhe obligimet e ndėrlidhura me to, dhe ndėrmarrjet shoqėrore dhe asetet e tyre, aktualisht nėn jurisdikcion tė Agjensionit Kosovar tė Mirėbesimit (AKM), do tė rregullohen siē parashihet me Aneksin VII tė kėsaj Marrėveshjeje.
8.5 Kosova do tė njohė, mbrojė dhe fuqizojė ushtrimin e drejtave tė personave mbi pronat e tyre private tė luajtshme dhe paluajtshme tė nė Kosovė, nė pajtim me norma dhe standarde tė njohura ndėrkombėtarisht. Kėrkesat lidhur me pronat private tė paluajtshme, pėrfshirė pronat bujqėsore dhe komerciale, edhe mė tej do tė adresohen nga Agjensioni Kosovar i Pronave (AKP), sipas nevojės, siē parashihet me Aneksin VII tė kėsaj Marrėveshjeje. Kosova do ti adresojė me prioritet tė gjitha ēėshtjet e kthimit tė pronave, pėrfshirė ato tė Kishės Ortodokse Serbe, siē parashihet me Aneksin VII tė kėsaj Marrėveshjeje.
8.6 Kosova dhe Republika e Serbisė do tė tentojnė tė zgjidhin nė mėnyrė tė drejtpėrdrejtė mes tyre tė gjitha mosmarrėveshjet, tė cilat nuk adresohen nga kjo Marrėveshje, me pajtim tė dyanshėm, duke marrė parasysh normat dhe standardet relevante ndėrkombėtare. Kosova dhe Republika e Serbisė pritet tė sigurojnė trajtim tė barabartė dhe jodiskriminues ndaj kėrkesave pronėsore dhe financiare tė qytetarėve tė njėra tjetrės, dhe do tė sigurojnė qasje tė barabartė dhe jodiskriminuese nė juridiksionet dhe mekanizmat e vet pėr zgjidhje tė kėrkesave.
Neni 9 Sektori i sigurisė
9.1 Pėrveē nė rastet e pėrcaktuara ndryshe me kėtė Marrėveshje, Kosova do tė ketė pushtet mbi zbatimin e ligjit, sigurinė, drejtėsinė, sigurinė publike, shėrbimet e inteligjencės, reagimin emergjent civil dhe kontrollin e kufijve tė territorit tė saj.
9.2 Institucionet Kosovare tė sigurisė do tė veprojnė nė pajtim me standardet demokratike ndėrkombėtarisht tė njohura dhe tė drejtat e njeriut, dhe do tė sigurojė pėrfaqėsim tė barabartė proporcional tė komuniteteve nė tė gjitha nivelet e gradimit.
9.3 Pėrfaqėsuesi Civil Ndėrkombėtar (PCN) dhe Prania Ushtarake Ndėrkombėtare (PUN), nė pajtim me dispozitat e kėsaj Marrėveshje dhe sipas mandateve tė tyre gjegjėse, do tė mbikėqyrin dhe udhėzojnė zhvillimin e mėtejmė tė institucioneve Kosovare tė sigurisė.
9.4 Do tė themelohet njė forcė e re, profesionale dhe shumetnike, Forca e Sigurisė e Kosovės (FSK), e cila do tė zhvillojė njė kompozicion tė armatosur lehtė, i aftė pėr tė kryer funksione specifike tė sigurisė, siē parashihet me Aneksin VIII tė kėsaj Marrėveshjeje.
9.5 Kosova do tė themelojė njė organizatė civile brenda Qeverisė e cila do tė ushtrojė kontroll civil mbi FSK, nė pajtim me kėtė Marrėveshje.
9.6 TMK, pasi qė ka arritur qėllimet e parapara, pėrfshirė mundėsimin e rimėkėmbjes sė Kosovės pas konfliktit, do tė shpėrbėhet njė vit pas hyrjes nė fuqi tė kėsaj Marrėveshjeje.
9.7 Tė gjitha organizatat e paautorizuara me ligj pėr tė kryer veprimtari nė sektorin e sigurisė nė Kosovė do tė ndalojnė sė vepruari.
Neni 10 Komisioni Kushtetues dhe Zgjedhjet
10.1 Menjėherė pas hyrjes nė fuqi tė kėsaj Marrėveshjeje, Kryetari i Kosovės, nė kėshillim me Kryesinė e Kuvendit tė Kosovės, do tė thėrret njė Komision Kushtetues pėr hartimin e Kushtetutės, nė kėshillim me Pėrfaqėsuesin Civil Ndėrkombėtar, nė pajtim me kėtė Marrėveshje.
10.2 Komisioni Kushtetues do tė pėrbėhet nga njėzetenjė (21) anėtarė Kosovarė, tė cilėt duhet tė kenė kualifikimet relevante profesionale dhe ekspertizėn e duhur pėr arritjen e kėtij qėllimi, dhe i cili do tė pasqyrojė shumėllojshmėrinė e shoqėrisė sė Kosovės, duke marrė parasysh parimet ndėrkombėtarisht tė njohura tė barazisė gjinore, siē parashihet me instrumentet e tė drejtave tė njeriut tė pėrcaktuara nė Nenin 2 tė Aneksit I tė kėsaj Marrėveshjeje. Pesėmbėdhjetė (15) anėtarė do tė emėrohen nga Kryetari i Kosovės, nė kėshillim me Kryesinė e Kuvendit. Tre (3) anėtarė do tė emėrohen mes deputetėve tė Kuvendit qė mbajnė ulėset e rezervuara pėr komunitetin Serb nė Kosovė, dhe tre (3) anėtarė do tė emėrohen mes deputetėve tė Kuvendit tė cilėt mbajnė ulėset e rezervuara pėr komunitetet tjera joshumicė nė Kosovė.
10.3 Komisioni do tė themelojė njė mekanizėm kuptimplotė i cili do tė informojė anėtarėt dhe opinionin publik mbi punėn e vet. PCN do tė emėrojė pėrfaqėsues tė cilėt do tė ndihmojnė punėn e Komisionit, pėrfshirė hartimin e rregullave tė punės dhe vlerėsimin e modeleve ndėrkombėtare pėr hartimin e kushtetutės.
10.4 Kuvendi nuk mund tė miratojė formalisht Kushtetutėn pėrderisa PCN mos ta vlerėsojė se ajo ėshtė nė pajtim me kushtet e parapara me kėtė Marrėveshje. Kuvendi do ta miratojė formalisht Kushtetutėn brenda 120 ditėsh nga hyrja nė fuqi e kėsaj Marrėveshje, me votim tė deputetėve aktual tė Kuvendit tė Kosovės, me dy tė tretat e deputetėve tė pranishėm qė votojnė, pas kėshillimeve tė duhura me deputetėt e Kuvendit qė pėrfaqėsojnė komunitetet joshumicė nė Kosovė. Pas miratimit formal, Kushtetuta do tė vlerėsohet si e miratuar nga Kuvendi i Kosovės dhe do tė hyjė nė fuqi ditėn e parė pas kalimit tė periudhės tranzitore, qė parashihet me Nenin 14.1 tė kėsaj Marrėveshjeje.
10.5 Jo mė vonė se nėntė muaj nga hyrja nė fuqi e kėsaj Marrėveshjeje, Kosova do tė organizojė zgjedhje tė pėrgjithshme dhe komunale nė pajtim me kushtet e kėsaj Marrėveshjeje dhe kufijve tė ri komunal, tė pėrcaktuar me Aneksin III tė kėsaj Marrėveshjeje. Zgjedhjet do tė certifikohen se i kanė pėrmbushur standardet ndėrkombėtare nga njė autoritet ndėrkombėtar kompetent.
Neni 11 Pėrfaqėsuesi Civil Ndėrkombėtar
11.1 Njė Grup Drejtues Ndėrkombėtar (GND), i cili do tė pėrbėhet nga akterėt kyē ndėrkombėtar, do tė emėrojė Pėrfaqėsuesin Civil Ndėrkombėtar (PCN) dhe do tė kėrkojnė nga Kėshilli i Sigurimit i Organizatės sė Kombeve tė Bashkuara miratimin e emėrimit. PCN dhe Pėrfaqėsuesi Special i Bashkimit Evropian (PSBE), i emėruar nga Kėshilli i Bashkimit Evropian, do tė jenė i njėjti person.
11.2 GND do tė pėrkrahė dhe do ti japė udhėzime Pėrfaqėsuesit Civil Ndėrkombėtar nė pėrmbushjen e mandatit tė tij/saj.
11.3 PCN do tė ketė pėrgjegjėsi tė pėrgjithshme pėr mbikėqyrjen, dhe do tė jetė autoriteti pėrfundimtar nė Kosovė pėr sa i pėrket interpretimit tė kėsaj Marrėveshjeje, siē parashihet me Aneksin IX, e veēanėrisht nenin 2, tė kėsaj Marrėveshjeje.
11.4 Siē parashihet me Aneksin IX tė kėsaj Marrėveshjeje, PCN-sė do ti besohet ushtrimi i autoriteteve tė caktuara pėr sigurimin dhe mbikėqyrjen e implementimit tė plotė tė kėsaj Marrėveshjeje, pėrfshirė autoritetin pėr tė ndėrmarrė masa, sipas nevojės, pėr parandalim dhe pėrmirėsimin e shkeljeve tė kėsaj Marrėveshjeje. Kompetenca do ti akordohen PCN-sė edhe nė cilėsinė e tij/saj si PSBE, siē parashihet me Nenin IX tė kėsaj Marrėveshjeje.
11.5 PCN do tė mbajė rolin e pėrgjithshėm bashkėrendues mbi aktivitetet e organizatave tjera ndėrkombėtare nė Kosovė, pėrderisa ato ndėrlidhen me pėrgjegjėsitė e PCN-sė pėr monitorimin dhe sigurimin e zbatimit tė plotė tė kėsaj Marrėveshjeje, siē parashihet nė Aneksin IX tė saj.
11.6 Mandati i PCN-sė do tė vazhdohet pėrderisa Grupi Drejtues Ndėrkombėtar tė vlerėsojė se Kosova ka pėrmbushur kushtet e parapara me kėtė Marrėveshje. GND do tė ofrojė udhėzime pėr zvogėlimin deri nė tėrheqjen pėrfundimtare tė PCN-sė.
11.7 GND do tė kryejė rishikimin e parė tė mandatit tė PCN-sė, bazuar nė gjendjen e implementimit tė kėsaj Marrėveshjeje, jo mė vonė se dy vite pas hyrjes sė saj nė fuqi.
Neni 12 Pėrkrahja Ndėrkombėtare nė Fushėn e Sundimit tė Ligjit
12.1 Bashkimi Evropian do tė themelojė Misionin Evropian pėr Politika tė Sigurisė dhe Mbrojtjes (MEPSM).
12.2 MEPSM do ti ndihmojė autoritetet Kosovare nė pėrparimin e tyre drejt qėndrueshmėrisė dhe pėrgjegjėsisė dhe nė zhvillimin e fuqizimin e mėtejmė tė gjyqėsorit tė pavarur, shėrbimit policor dhe doganor, duke siguruar se kėto institucione veprojnė jashtė ndikimit politik dhe nė pajtueshmėri me standardet ndėrkombėtarisht tė pranuara dhe praktikat mė tė mira evropiane.
12.3 MEPSM do tė pėrkrahė implementimin e kėsaj Marrėveshjeje dhe do tė ofrojė mentorim, monitorim dhe kėshillė nė fushėn e sundimit tė ligjit nė pėrgjithėsi, duke mbajtur autoritete tė caktuara, nė veēanti sa i pėrket gjyqėsorit, shėrbimit policor, doganor dhe korrektues, nėn modalitetet dhe pėrgjatė njė periudhe kohore tė pėrcaktuar nga Kėshilli i BE-sė, nė pajtim me Anekset IX dhe X tė kėsaj Marrėveshjeje.
Neni 13 Prania Ushtarake Ndėrkombėtare
13.1 NATO do tė krijojė njė Prani Ushtarake Ndėrkombėtare (PUN) pėr tė pėrkrahur implementimin e kėsaj Marrėveshjeje, siē parashihet me Aneksin XI tė saj.
13.2 Kjo PUN do tė udhėhiqet nga NATO dhe do tė veprojė nėn autoritetin e Kėshillit Veriatlantik dhe do ti nėnshtrohet udhėzimeve dhe kontrollit politik tė tij, pėrmes zinxhirit komandues tė NATO-s. Prania ushtarake e NATO-s nė Kosovė nuk parandalon krijimin e njė misioni pėrcjellės nė tė ardhmen nga ndonjė organizatė tjetėr ndėrkombėtare tė sigurisė, pas rishikimit tė mandatit.
13.3 PUN do tė bashkėpunojė ngushtė dhe do tė pėrkrahė punėn e PCN-sė, MEPSM-sė dhe organizatave tjera ndėrkombėtare qė mund tė jenė tė pranishme nė Kosovė, pėr tė mbikėqyrur dhe siguruar zbatimin e plotė tė kėsaj Marrėveshjeje.
13.4 PCN do tė jetė pėrgjegjės pėr ofrimin e njė mjedisi tė sigurt nė tėrė territorin e Kosovės, nė bashkėveprim me PCN-nė dhe nė pėrkrahje tė institucioneve tė Kosovės, deri nė atė kohė qė institucionet e Kosovės janė nė gjendje tė marrin pėrsipėr pėrgjegjėsitė, tė shqyrtuara njė nga njė, sa i pėrket detyrave tė sigurisė tė kryera nga PUN-i. Me kalimin e kohės, Kosova, pėrkrahur nga PCN-ja dhe PUN-i, do tė zhvillojė njė proces pėr tė parashtruar njė plan tė tranzicionit pėr bartjen e pėrgjegjėsive tė sigurisė sė PUN-it.
13.5 PUN do tė ketė pėrgjegjėsinė e pėrgjithshme pėr zhvillimin dhe trajnimin e Forcės sė Sigurisė tė Kosovės, dhe NATO do tė ketė pėrgjegjėsi tė pėrgjithshme pėr zhvillimin dhe themelimin e njė organizate civile tė qeverisė pėr tė ushtruar kontroll civil ndaj kėsaj Force, pa paragjykim ndaj pėrgjegjėsive tė PCN-sė, siē parashihet nė Aneksin IX tė kėsaj Marrėveshjeje.
Neni 14 Aranzhimet kalimtare dhe dispozitat pėrfundimtare
14.1 Pas hyrjes nė fuqi tė kėsaj Marrėveshjeje, do tė parashihet njė periudhė kalimtare prej 120 ditėve:
a) Gjatė periudhės sė tranzicionit, UNMIK-u do tė vazhdojė tė ushtrojė mandatin e vet nė pajtim me rezolutat pėrkatėse tė Kėshillit tė Sigurimit tė Kombeve tė Bashkuara (KSOKB), nė konsultim me Pėrfaqėsuesin Civil Ndėrkombėtar (PCN). PCN do tė ketė pushtet pėr tė monitoruar implementimin e Marrėveshjes gjatė periudhės sė tranzicionit dhe pėr ti rekomanduar UNMIK-ut mbi veprimet qė duhet ndėrmarrė pėr tė siguruar pajtueshmėrinė me kėtė Marrėveshje.
b) Korniza Kushtetuese pėr Vetėqeverisjen e Pėrkohshme dhe ligjet tjera nė fuqi do tė mbesin nė fuqi deri nė pėrfundim tė periudhės sė tranzicionit, pėrderisa nuk bien nė kundėrshtim me kėtė Marrėveshje.
c) Kuvendi i Kosovės do tė miratojė formalisht Kushtetutėn e re para pėrfundimit tė kėsaj periudhe tė tranzicionit nė pajtim me kushtet e kėsaj Marrėveshjeje.
d) Nėse deri nė fund tė periudhės sė tranzicionit, Kushtetuta e re nuk miratohet formalisht, UNMIK-u do tė ndryshojė Kornizėn Kushtetuese tė Vetėqeverisjes sė Pėrkohshme nė pajtim me kushtet e kėsaj Marrėveshjeje. Korniza e ndryshuar Kushtetuese pėr Vetėqeverisjen e Pėrkohshme do tė mbetet nė fuqi deri nė momentin e miratimit tė kushtetutės sė re nga Kuvendi.
e) Gjatė periudhės sė tranzicionit, Kuvendi i Kosovės, nė kėshillim me PCN-nė do tė miratojė formalisht legjislacionin e nevojshėm, nė veēanti siē parashihet me Aneksin XII tė kėsaj Marrėveshjeje pėr tė implementuar plotėsisht kushtet e kėsaj Marrėveshjeje. Legjislacioni i tillė, i cili nuk kėrkon miratimin e mėtejmė apo shpalljen nga ana e UNMIK-ut, do tė trajtohet si i miratuar formalisht nga Kuvendi i Kosovės dhe do tė hyjė nė fuqi menjėherė pas pėrfundimit tė periudhės sė tranzicionit nėse ėshtė nė pajtim me kėtė Marrėveshje dhe Kushtetutėn e re apo Kornizėn Kushtetuese pėr Vetėqeverisjen e Pėrkohshme siē ėshtė ndryshuar nga UNMIK-u. Deri nė hyrjen nė fuqi tė kėtij legjislacioni, autoritetet kompetente nė Kosovė do tė ndėrmarrin tė gjitha masat e nevojshme pėr tė siguruar qė nuk merren veprime qė janė nė kundėrshtim me kėtė Marrėveshje.
f) Gjatė periudhės sė tranzicionit, UNMIK-u dhe PCN-ja, apo pėrfaqėsuesi i tij/saj do tė bashkė-kryesojnė grupet punuese pėr tė formuluar, me Kosovėn , detajet dhe modalitetet e transferim tė kompetencave.
g) Nė fund tė periudhės sė tranzicionit, mandati i UNMIK-ut do tė skadojė dhe tė gjitha pushtetet legjislative dhe ekzekutive tė cilat i mvishen UNMIK-ut do tė transferohen en bloc tek autoritetet qeverisėse tė Kosovės, pėrveē nėse parashihet ndryshe nė kėtė Marrėveshje. Nė kėtė kohė, PCN dhe PUN do tė marrin pėrsipėr pėrgjegjėsi tė plotė pėr ushtrimin e mandatit tė tyre, siē parashihet nė kėtė Marrėveshje.
h) Regjimi ligjor qė qeveris zgjidhjen e tė gjitha pėrgjegjėsive tė mbetura tė UNMIK-ut do tė krijohet gjatė periudhės sė tranzicionit pėrmes njė marrėveshjeje nė mes tė OKB-sė (UNMIK) dhe Kosovės, nė konsultim me PCN-nė.
14.2 Nė bashkėpunim tė ngushtė me PCN-nė, UNMIK-u do tė sigurojė tranzicion tė rregullt tė kornizės ligjore nga ajo qė aktualisht ėshtė nė fuqi nė kornizėn ligjore tė themeluar pėrmes kėsaj Marrėveshjeje.
14.2.1 Rregulloret e UNMIK-ut tė shpallura nga ana e PSSP-sė, nė pajtim me Rezolutėn e Kėshillit tė Sigurimit tė Kombeve tė Bashkuara 1244, pėrfshirė urdhėresat administrative dhe vendimet ekzekutive tė nxjerra nga PSSP-ja dhe ligjet e shpallura tė miratuara nga Kuvendi i Kosovės do tė vazhdojnė sė zbatuari, pėrveē nėse pėrcaktohet ndryshe nė kėtė Marrėveshje, deri nė skadimin e vlefshmėrisė sė tyre, apo deri nė anulimin apo zėvendėsimin e tyre me legjislacionin qė rregullon tė njėjtėn ēėshtje nė pajtim me dispozitat e kėsaj Marrėveshjeje.
14.2.2 Kosova do tė vazhdojė tė jetė e obliguar, nė baza tė reciprocitetit, sipas nevojės, nga tė gjitha marrėveshjet ndėrkombėtare dhe aranzhimet tjera nė fushėn e bashkėpunimit ndėrkombėtar, tė nėnshkruara nga UNMIK-u pėr Kosovėn dhe nė emėr tė saj dhe tė cilat janė nė fuqi nė datėn e hyrjes nė fuqi tė kėsaj Marrėveshjeje. Obligimet financiare tė ndėrmarra nga UNMIK-u pėr Kosovėn dhe nė emėr tė saj, nė pajtim me kėto marrėveshje apo aranzhime do tė respektohen nga Kosova.
ANEKSI I
DISPOZITAT KUSHTETUESE
Kushtetuta e ardhshme e Kosovės do tė pėrfshijė, mirėpo nuk do tė jetė e kufizuar, nė parimet dhe elementet nė vijim.
Neni 1 Dispozitat themelore
Kushtetuta e Kosovės:
1.1 Do tė jetė nė tė gjitha dispozitat e saj nė pajtim me kėtė Marrėveshje dhe do tė
interpretohet nė pajtim me kėtė Marrėveshje; nė rast tė mospėrputhjeve mes dispozitave tė kushtetutės dhe dispozitave tė kėsaj Marrėveshjeje, do tė mbizotėrojnė kėto tė fundit.
1.2 Do ti inkorporojė dispozitat e parashikuara nė nenin 1, Parimet e Pėrgjithshme, tė kėsaj Marrėveshjeje.
1.3 Do tė konfirmojė qė Kosova ėshtė shoqėri shumetnike, qė bazohet nė barazinė e tė
gjithė qytetarėve dhe nė shkallėn mė tė lartė tė tė drejtave dhe lirive themelore tė njeriut tė njohura ndėrkombėtarisht, si dhe promovimin dhe mbrojtjen e tė drejtave dhe pjesėmarrjes sė tė gjitha komuniteteve tė saja dhe pjesėtarėve tė tyre.
1.4 Do tė konfirmojė qė Kosova nuk ka fe zyrtare dhe qė do tė jetė e paanshme nė ēėshtjet e orientimeve fetare.
1.5 Do tė konfirmojė pėrgjegjėsinė e autoriteteve kosovare pėr tė promovuar dhe lehtėsuar kthimin e sigurt dhe me dinjitet tė tė gjithė refugjatėve dhe personave tė zhvendosur nga Kosova dhe pėr ti ndihmuar ata nė kthimin e pronave dhe posedimeve tė tyre.
1.6 Do tė parashikojė tė drejtėn e tė gjithė qytetarėve tė ish Republikės Federative tė
Jugosllavisė tė cilėt kanė qenė banorė tė pėrhershėm tė Kosovės mė 1 janar tė vitit 1998 dhe pasardhėsve tė tyre tė drejtpėrdrejtė pėr ta fituar nėnshtetėsinė e Kosovės, pavarėsisht nga vendbanimi i tyre i tanishėm dhe ēfarėdo nėnshtetėsie tjetėr qė ata mund tė kenė.
Neni 2 Dispozitat pėr promovimin dhe mbrojtjen e tė drejtave dhe lirive themelore tė njeriut
2.1 Kushtetuta do tė parasheh qė tė drejtat dhe liritė e parapara me instrumentet dhe
marrėveshjet ndėrkombėtare nė vijim do tė jenė tė zbatueshme drejtpėrdrejt nė Kosovė dhe tė kenė prioritet ndaj tė gjitha ligjeve tė tjera; asnjė ndryshim nė Kushtetutėn e Kosovės nuk do ti pakėsojė kėto tė drejta:
Deklarata Universale pėr tė Drejtat e Njeriut
Konventa Evropiane pėr Mbrojtjen e tė Drejtave dhe Lirive Themelore tė Njeriut dhe Protokollet e saj;
Konventa Ndėrkombėtare pėr tė Drejtat Civile dhe Politike dhe Protokollet e saj;
Konventa Kornizė e Kėshillit tė Evropės pėr Mbrojtjen e Pakicave Kombėtare;
Konventa pėr Eliminimin e tė Gjitha Formave tė Diskriminimit Racor;
Konventa pėr Eliminimin e tė Gjitha Formave tė Diskriminimit Kundėr Gruas;
Konventa pėr tė Drejtat e Fėmijės;
Konventa Kundėr Torturės dhe Trajtimeve dhe Ndėshkimeve tjera Mizore, Jonjerėzore dhe Poshtėruese;
2.2 Kushtetuta do tė konfirmojė parimin qė tė gjithė personat nė Kosovė gėzojnė tė drejtat dhe liritė themelore tė njeriut, siē parashihet me nenin 2.1 tė kėtij Aneksi pa diskriminim tė ēfarėdo lloji nė bazė tė racės, ngjyrės, gjinisė, gjuhės, fesė, mendimit politik apo mendimi tjetėr, origjinės kombėtare apo sociale, lidhjes me ndonjė komunitet, pronės, statusit tė lindjes apo ndonjė statusi tjetėr. Kushtetuta gjithashtu do tė konfirmojė parimin qė tė gjithė personat nė Kosovė janė tė barabartė para ligjit dhe tė kenė tė drejtė, pa diskriminim, nė mbrojtje tė barabartė para ligjit.
2.3 Kushtetuta do tė inkorporojė nenet prej 1 deri nė 3 tė Drejtave tė Komuniteteve dhe Pjesėtarėve tė tyre, siē parashihet me Aneksin II tė kėsaj Marrėveshje.
2.4 Kushtetuta do tė parashikojė tė drejtėn pėr individėt, tė cilėt pretendojnė se tė drejtat dhe liritė qė u garantohen atyre me kushtetutė janė shkelur nga ndonjė autoritet publik, qė tė parashtrojnė ankesė pranė Gjykatės Kushtetuese, pas shfrytėzimit tė tė gjitha mjeteve tė tjera juridike.
Neni 3 Kuvendi i Kosovės
Sa i pėrket Kuvendit tė Kosovės, Kushtetuta do tė parashikojė, mes tjerash, si vijon:
3.1 Kuvendi do tė ketė 120 deputetė tė zgjedhur me votim tė fshehtė nė bazė tė listave tė hapura, nga tė cilėt 100 ulėse do tu ndahen tė gjitha partive, koalicioneve, iniciativave qytetare dhe kandidatėve tė pavarur nė pėrpjesėtim me numrin e votave tė vlefshme qė ata i kanė marrė gjatė zgjedhjeve pėr Kuvend. Listat e kandidatėve do ti kushtojnė njė kujdes tė duhur parimeve tė njohura ndėrkombėtarisht pėr barazinė gjinore, siē pasqyrohen nė instrumentet e tė drejtave tė njeriut tė pėrmendura nė nenin 2 tė kėtij Aneksi.
3.2 Pėr dy mandatet e para zgjedhore pas miratimit tė Kushtetutės, Kuvendi i Kosovės do tė ketė (20) ulėse tė rezervuara pėr pėrfaqėsim tė komuniteteve tė cilat nuk janė shumicė nė Kosovė, nė mėnyrėn si nė vijim: Dhjetė (10) ulėse do ti ndahen partive, koalicioneve, iniciativave qytetare dhe kandidatėve tė pavarur tė cilėt janė deklaruar se pėrfaqėsojnė komunitetin serb tė Kosovės dhe dhjetė (10) ulėse do ti ndahen komuniteteve tė tjera si nė vijim: komuniteti rom njė (1) vend; komuniteti ashkali njė (1) ulėse; komuniteti egjiptas njė (1) ulėse ; dhe njė (1) ulėse shtesė do ti jepet cilitdo komunitetit rom, ashkali apo egjiptas qė ka numrin mė tė madh tė votave tė pėrgjithshme; komuniteti boshnjak tri (3) ulėse ; komuniteti turk dy (2) ulėse dhe komuniteti goran njė (1) ulėse . Ēdo ulėse e fituar nė kuvend nėpėrmjet tė zgjedhjeve do tė jenė ulėse shtesė pėrveē dhjetė (10) ulėseve tė rezervuara tė cilat ju ndahen komunitetit serb tė Kosovės dhe komuniteteve tė tjera respektivisht.
3.3 Pas dy mandateve tė para zgjedhore:
3.3.1 Partitė, koalicionet, iniciativat qytetare dhe kandidatėt e pavarur tė cilėt janė deklaruar se pėrfaqėsojnė komunitetin serb tė Kosovės do tė kenė gjithsej numrin e ulėse ve nė kuvend tė fituar nėpėrmjet tė zgjedhjeve tė hapura mė minimum dhjetė (10) ulėse tė garantuara nėse numri i ulėse ve tė fituara ėshtė mė i vogėl se dhjetė (10).
3.3.2. Partitė, koalicionet, iniciativat qytetare dhe kandidatėt e pavarur tė cilėt janė deklaruar se pėrfaqėsojnė komunitetet tjera do tė kenė gjithsejtė numrin e ulėse ve nė kuvend tė fituar nėpėrmjet tė zgjedhjeve tė hapura me minimumin e ulėse ve tė garantuara siē parashihen me nenin 3.2, nėse numri i ulėse ve tė fituara nga secili komunitet ėshtė mė i vogėl se numri i ulėse ve tė parashikuara me nenin 3.2.
3.4 Grupi i anėtarėve tė Kuvendit tė cilėt mbajnė ulėse t e rezervuara apo garantuara pėr komunitetin serb tė Kosovės si dhe grupi i anėtarėve tė Kuvendit tė cilėt mbajnė ulėse tė rezervuara apo garantuara pėr komunitetet e tjera do tė kenė secili mė sė paku njė (1) pėrfaqėsues nė Kryesinė e Kuvendit.
3.5 Sė paku njė zėvendės kryesues i secilit komision parlamentar do tė jetė nga radhėt e komunitetit tjetėr nga ai tė cilit i pėrket kryesuesi.
3.6 Pushtetet dhe procedurat e tanishme tė komisionit pėr tė drejtat dhe interesat e komuniteteve do tė mbeten ashtu siē janė. Sa i pėrket pėrbėrjes, pjesėtarėt e komuniteteve do tė pėrfaqėsohen, mirėpo jo mė shumė se njė e treta (1/3) e anėtarėve tė komisionit pėr tė drejtat dhe interesat e komuniteteve do tė pėrfaqėsojnė grupin e anėtarėve tė kuvendit tė cilėt mbajnė ulėse tė rezervuara pėr komunitetin serb tė Kosovės dhe jo mė shumė se njė e treta (1/3) e anėtarėve tė tij do tė pėrfaqėsojnė grupin e anėtarėve tė Kuvendit qė mbajnė ulėse tė rezervuara apo garantuara pėr komunitetet e tjera tė cilat nuk janė nė shumicė nė Kosovė.
3.7 Pėr miratimin, ndryshimin apo shfuqizimin e ligjeve tė paraqitura si nė vijim do tė kėrkojnė shumicėn e anėtarėve tė pranishėm tė Kuvendit gjithashtu edhe shumicėn e anėtarėve tė Kuvendit tė cilėt mbajnė ulėse tė rezervuara apo garantuara pėr pėrfaqėsuesit e komuniteteve tė cilat nuk janė nė shumicė.
a) Ligjet tė cilėt ndryshojnė kufijtė komunal, themelojnė apo shuajnė komunat, pėrkufizojnė shtrirjen e pushteteve tė komunave dhe pjesėmarrjen e tyre nė marrėdhėniet ndėrkomunale dhe tejkufitare;
b) Ligjet tė cilat implementojnė tė drejtat e komuniteteve dhe pjesėtarėve tė tyre pėrpos atyre tė parashikuara me kushtetutė;
c) Ligjet pėr pėrdorimin e gjuhėve;
d) Ligjet pėr zgjedhjet lokale;
e) Ligjet pėr mbrojtjen e trashėgimisė kulturore;
f) Ligjet pėr lirinė fetare apo pėr marrėveshjet me komunitetet fetare;
g) Ligjet pėr arsimin;
h) Ligjet pėr pėrdorimin e simboleve (pėrfshirė simbolet e komunitetit) dhe festat publike
3.8 Pavarėsisht nga dispozitat e nenit 3.7 tė kėtij Aneksi, ēdo ligj i tillė qė kėrkohet pėr implementimin e kushteve tė kėsaj marrėveshje siē parashihen me Aneksin XII tė saj nuk do jetė objekt, gjatė miratimit tė tij fillestar, i kėrkesave tė nenit 3.7 tė kėtij Aneksi.
3.9 Asnjėri nga ligjet qė i nėnshtrohen kėrkesave tė nenit 3.7 apo propozimeve tė cilat janė nė kundėrshtim me ēfarėdo dispozite tė kėsaj marrėveshje nuk mund tė jetė objekt i referendumit.
3.10 Kuvendi do tė themelojė rregulloren e vet tė punės e cila do tė jetė nė pajtim me parimet e ndershmėrisė dhe transparencės nė vendim-marrjen demokratike.
Neni 4 Kryetari i Kosovės
Sa i pėrket Kryetarit tė Kosovės, Kushtetuta do tė parashikojė nė mes tjerash si nė vijim:
4.1 Kryetari i Kosovės do tė pėrfaqėsojė unitetin e popullit.
4.2 Kryetari i Kosovės mundet ti kthejė kuvendit pėr shqyrtim ēfarėdo propozim ligji qė ai e konsideron si tė dėmshėm pėr interesat legjitime tė njė apo mė shumė komuniteteve.
Neni 5 Qeveria e Kosovės
Sa i pėrket Qeverisė sė Kosovės, Kushtetuta do tė parashikojė nė mes tjerash si nė vijim:
5.1 Do tė jenė sė paku dy zėvendės ministra nga komuniteti serb i Kosovės dhe dy zėvendės ministra nga komunitetet tjera joshumicė tė Kosovės; nėse janė mė shumė se dymbėdhjetė (12) ministra, do tė jetė edhe njė zėvendės ministėr i tretė qė pėrfaqėson komunitetin serb tė Kosovės dhe njė zėvendės ministėr tjetėr qė pėrfaqėson komunitetin tjetėr joshumicė tė Kosovės.
5.3 Pėrbėrja e shėrbimit civil do tė pasqyrojė shumėllojshmėrinė e popullit tė Kosovės duke i dhėnė njė konsideratė tė duhur parimeve tė njohura tė barazisė gjinore siē pasqyrohen nė instrumentet e tė drejtave tė referuara nė nenin 2 tė kėtij Aneksi. Njė kėshill i pavarur mbikėqyrės pėr shėrbimin civil do tė sigurojė respektimin e rregullave dhe parimeve qė rregullojnė shėrbimin civil dhe pasqyrojnė shumėllojshmėrinė e popullit tė Kosovės.
Neni 6 Gjykata Kushtetuese dhe Sistemi i Drejtėsisė
Sa i pėrket Gjykatės Kushtetuese tė Kosovės, Kushtetuta do tė parashikojė nė mes tjerash si nė vijim:
6.1 Gjykata Kushtetuese do tė pėrbėhet nga nėntė gjyqtarė, tė cilėt do tė jenė juristė tė shquar me karakterin mė tė lartė moral.
6.1.1 Gjashtė (6) gjyqtarė do tė emėrohen nga Kryetari me propozim tė Kuvendit. Nga gjashtė gjyqtarėt e emėruar pėr mandatin e parė pas hyrjes nė fuqi tė Kushtetutės, dy (2) gjyqtarė do tė shėrbejnė pėr njė mandat tre vjeēar pa mundėsi zgjatje. Mėtutje, ēdo gjyqtar i emėruar nė Gjykatėn Kushtetuese do tė emėrohet pėr njė mandat nėntė vjeēar pa mundėsi zgjatje. Gjyqtarėt mandati i tė cilėve pritet tė skadojė nė fund tė periudhės fillestare prej tre apo gjashtė vjet do tė zgjidhen si grup nga Kryetari i Kosovės menjėherė pas emėrimit tė tyre.
6.1.2 Sa i pėrket katėr (4) nga gjashtė pozitat gjyqėsore, vendimi pėr tė propozuar njė person si gjyqtar tė Gjykatės Kushtetuese do tė kėrkojė shumicėn prej dy tė tretave nė Kuvend; sa i pėrket dy pozitave tė tjera, do tė kėrkohet pėlqimi i shumicės sė anėtarėve tė Kuvendit pėrfshirė kėtu edhe pėlqimin e anėtarėve tė Kuvendit tė cilėt mbajnė ulėse t e rezervuara apo garantuara pėr pėrfaqėsuesit e komuniteteve tė cilėt nuk janė nė shumicė nė Kosovė.
6.1.3 Tre gjyqtarė ndėrkombėtar do tė emėrohen nga Kryetari i Gjykatės Evropiane pėr tė Drejtat e Njeriut pas kėshillimit me Pėrfaqėsuesin Civil Ndėrkombėtar.
6.2 Dhjetė apo mė shumė deputetė tė Kuvendit nė mes tjerash do tė kenė tė drejtėn qė tė kontestojnė kushtetueshmėrinė e ēfarėdo ligji apo vendimi tė miratuar nga Kuvendi pranė Gjykatės Kushtetuese sikur pėr ēėshtjet materiale gjithashtu edhe ato procedurale.
6.3 Komunat munden tė kontestojnė kushtetueshmėrinė e ligjeve apo akteve tė qeverisė tė cilat cenojnė pėrgjegjėsitė e tyre apo zvogėlojnė tė hyrat e tyre pranė Gjykatės Kushtetuese.
Sa i pėrket sistemit tė drejtėsisė nė Kosovė, Kushtetuta do tė parashikojė nė mes tjerash si nė vijim:
6.4 Gjyqtarėt dhe prokurorėt do tė emėrohen dhe shkarkohen nga Kryetari i Kosovės pas propozimit tė bėrė nga Kėshilli Gjyqėsor i Kosovės (KGJK). Tė gjitha konkurset pėr pozita tė gjyqtarit apo prokurorit duhet tė shpallen publikisht dhe tė jenė tė hapura pėr tė gjithė kandidatėt e kualifikuar tė cilėt do tė zgjedhen pėr propozim nga KGJK-ja nė baza meritore nė pajtim me ligjin nė fuqi dhe dispozitat e nenit 6.6 tė kėtij Aneksi.
6.5 Kėshilli Gjyqėsor i Kosovės do tė ketė pavarėsi tė plotė nė kryerjen e funksioneve tė tij me qėllim tė sigurimit tė njė sistemi tė integruar, pavarur, profesional dhe paanshėm tė drejtėsisė, sigurimit tė qasjes nė drejtėsi pėr tė gjithė personat nė Kosovė dhe garantimit qė sistemi i drejtėsisė sė Kosovės ėshtė pėrfshirės dhe pasqyron plotėsisht natyrėn shumetnike tė Kosovės. Kjo nuk do tė paragjykojė themelimin, nė ndonjė fazė tė mėvonshme, tė ndonjė subjekti tė posaēėm pėrgjegjės pėr ēėshtjet qė kanė tė bėjnė me emėrimin, shqiptimin e masave disiplinore dhe shkarkimin e prokurorėve, i cili nėse themelohet do tė gėzojė tė njėjtėn pavarėsi gjatė kryerjes sė funksioneve tė tij.
6.6 Sa i pėrket rekrutimit, pėrzgjedhjes, emėrimit, avansimit nė detyrė dhe transferit tė gjyqtarėve apo prokurorėve, autoritetet relevante nė Kosovė do tė sigurojnė qė gjyqėsia dhe shėrbimi i prokurorisė pasqyrojnė karakterin shumetnik tė Kosovės dhe nevojėn pėr njė pėrfaqėsim tė barabartė tė tė gjitha komuniteteve nė Kosovė duke i dhėnė njė kujdes tė posaēėm parimeve tė njohura ndėrkombėtarisht tė barazisė gjinore siē pasqyrohet nė instrumentet e tė drejtave tė njeriut tė referuara nė nenin 2 tė kėtij Aneksi.
6.7 Pėrgjegjėsitė e tanishme dhe roli i Ombudspersonit mbeten ashtu siē janė.
Neni 7 Komisioni Qendror Zgjedhor
7.1 Komisioni do tė ketė nėntė (9) anėtar pėrfshirė kėtu edhe kryesuesin e Komisionit Qėndror Zgjedhor tė cilėt do tė emėrohen nga Kryetari i Kosovės nga radhėt e Gjykatės Supreme dhe Gjykatave tė Qarkut.
7.2 Gjashtė (6) anėtar do tė emėrohen nga gjashtė grupet mė tė mėdha parlamentare tė pėrfaqėsuara nė Kuvend tė cilat nuk kanė tė drejtė tė marrin pjesė nė ndarjen e ulėse ve tė rezervuara. Nėse mė pak grupe janė tė pėrfaqėsuara nė Kuvend, grupi apo grupet mė tė mėdha munden tė emėrojnė njė anėtar shtesė. Njė (1) anėtar do tė emėrohet nga deputetėt e Kuvendit tė cilėt mbajnė ulėse t e rezervuara apo garantuara pėr komunitetin serb tė Kosovės dhe njė (1) anėtar nga deputetėt e Kuvendit tė cilėt mbajnė ulėse t e rezervuara apo garantuara pėr komunitetet tjera tė cilat nuk janė shumicė nė Kosovė.
Neni 8 Decentralizimi/Vetėqeverisja lokale
Sa i pėrket vetėqeverisjes lokale nė Kosovė, Kushtetuta do tė parashohė nė mes tjerash si nė vijim:
8.1 Kosova do tė pėrbėhet prej komunave tė cilat do tė gėzojnė njė shkallė tė lartė tė vetėqeverisjes dhe tė cilat inkurajojnė dhe sigurojnė njė pjesėmarrje aktive tė tė gjithė qytetarėve nė jetėn demokratike.
8.2 Kompetencat dhe kufijtė e komunave do tė pėrcaktohen me ligj.
8.3 Komunat kanė tė drejtė pėr burime lokale tė tė hyrave dhe pranim tė financimit tė duhur nga autoritetet qendrore.
8.4 Komunat kanė tė drejtė pėr bashkėpunim ndėrkomunal dhe tejkufitar nė fushat e kompetencave tė tyre vetanake dhe zgjeruara.
Neni 9 Dispozitat ekonomike
Sa i pėrket sektorit ekonomik/financiar tė Kosovės, Kushtetura do tė parashikojė nė mes tjerash si nė vijim:
9.1 Kosova do tė pėrdor njė valutė tė pėrcaktuar me ligj.
9.2 Kosova do tė ketė njė autoritet tė pavarur qendror bankar.
9.3 Kosova do tė themelojė organet e pavarura rregullative tė tregut.
Neni 10 Amandamentet Kushtetuese
Sa i pėrket amandamenteve tė Kushtetutės, Kushtetuta do tė parashikojė nė mes tjerash si nė vijim:
10.1 Ēdo amandament nė Kushtetutė do tė kėrkojė aprovimin nga dy tė tretat e deputetėve tė Kuvendit pėrfshirė kėtu dy tė tretat e deputetėve tė Kuvendit tė cilėt mbajnė vende tė rezervuara apo garantuara pėr pėrfaqėsuesit e komuniteteve tė cilėt nuk janė shumicė nė Kosovė.
10.2 Asnjė amandament i Kushtetutės nuk mundet tė pakėsojė tė drejtat dhe liritė qė referohen nė nenin 2 tė kėtij Aneksi.
Neni 11 Dispozitat kalimtare
Kushtetuta gjithashtu do tė parashikojė qė tė gjitha autoritetet nė Kosovė do ti japin fuqi ligjore vendimeve apo akteve tė autoritetit ndėrkombėtar tė cilit i ėshtė dhėnė mandati pėr tė mbikėqyrur implementimin e Marrėveshjes dhe do ti pėrmbahen tė gjitha detyrimeve tė Kosovės tė parashikuara me kėtė Marrėveshje.
ANEKSI II
TĖ DREJTAT E KOMUNITETEVE DHE PJESĖTARĖVE TĖ TYRE
Neni 1 Dispozitat themelore
1.1 Banorėt tė cilėt i pėrkasin tė njėjtit grup kombėtar apo etnik, gjuhėsor apo fetar tė cilėt tradicionalisht janė tė pranishėm nė territorin e Kosovės (Komunitetet) do tė kenė tė drejta tė posaēme siē parashihen me kėtė Aneks, krahas tė drejtave tė njeriut dhe lirive themelore tė parashikuara me nenin 2 tė Aneksit I tė kėsaj Marrėveshje.
1.2 Ēdo pjesėtar i komunitetit do tė ketė tė drejtė qė tė zgjedh lirisht qė tė trajtohet apo tė mos trajtohet nė atė mėnyrė dhe asnjė diskriminim nuk do tė rezultojė nga zgjidhja e tij apo nga ushtrimi i tė drejtave tė cilat janė tė ndėrlidhura me kėtė zgjidhje.
1.3 Pjesėtarėt e komuniteteve do tė kenė tė drejtė qė tė shprehin, avancojnė dhe zhvillojnė identitetin e tyre dhe atributet e komunitetit.
1.4 Ushtrimi i kėtyre tė drejtave do tė bartė me veti pėrgjegjėsitė pėr tė vepruar nė pajtim me ligjin e Kosovės dhe nuk do tė shkel tė drejtat e tė tjerėve.
Neni 2 Detyrimet pėr Kosovėn
2.1 Kosova do tė krijojė kushtet e duhura tė cilat i mundėsojnė komuniteteve dhe pjesėtarėve tė tyre qė tė ruajnė, mbrojnė dhe zhvillojnė identitetet e tyre. Qeveria nė veēanti do tė pėrkrah iniciativat kulturore tė komuniteteve dhe pjesėtarėve tė tyre pėrfshirė kėtu edhe nėpėrmjet tė ndihmės financiare.
2.2 Kosova do tė promovojė frymėn e tolerancės, dialogun dhe do tė mbėshtes pajtimin ndėrmjet komuniteteve dhe respektojė standardet e parashikuara me Konventėn Kornizė tė Kėshillit tė Evropės pėr Mbrojtjen e Pakicave Kombėtare dhe Kartėn Evropiane pėr Gjuhėt Regjionale dhe tė Pakicave.
2.3 Kosova do tė ndėrmerr tė gjitha masat e nevojshme pėr tė mbrojtur personat tė cilėt mund tė jenė objekt i kėrcėnimeve apo veprave tė diskriminimit, armiqėsisė apo dhunės si rrjedhojė e identitetit tė tyre kombėtar, etnik, kulturor, gjuhėsor apo fetar.
2.4 Kosova do tė miratojė masat adekuate sipas nevojės pėr tė promovuar nė tė gjitha fushat e jetės ekonomike, sociale, politike dhe kulturore njė barazi efektive ndėrmjet pjesėtarėve tė komuniteteve. Masat e tilla nuk do tė konsiderohen tė jenė vepėr e diskriminimit.
2.5 Kosova do tė promovojė ruajtjen e trashėgimisė kulturore dhe fetare tė tė gjitha komuniteteve si pjesė pėrbėrėse e trashėgimisė sė Kosovės. Kosova do tė ketė njė detyrė tė posaēme pėr tė siguruar njė mbrojtje efektive tė objekteve dhe monumenteve tė rėndėsisė kulturore dhe fetare pėr komunitetet.
2.6 Kosova do tė ndėrmerr veprime efektive kundėr tė gjithė atyre qė minojnė gėzimin e tė drejtave tė pjesėtarėve tė komuniteteve. Kosova do tė pėrmbahet nga politikat apo praktikat qė kanė pėr qėllim asimilimin kundėr vullnetit tė tyre tė personave tė cilėt u pėrkasin komuniteteve dhe do tė mbrojė kėta persona nga ēfarėdo veprimi qė ka pėr qėllim njė asimilim tė tillė.
2.7 Kosova do tė sigurojė, nė baza jodiskriminuese, qė tė gjitha komunitetet dhe pjesėtarėt e tyre mund tė ushtrojnė tė drejtat e tyre tė specifikuar mė tutje.
Neni 3 Tė drejtat e komuniteteve dhe pjesėtarėve tė tyre
3.1 Pjesėtarėt e komuniteteve do tė kenė tė drejtėn, nė mėnyrė individuale apo si pjesė e komunitetit, qė tė:
a) Shprehin, mbajnė dhe zhvillojnė kulturėn e tyre dhe ruajtjen e elementeve thelbėsore tė identitetit tė tyre, kryesisht fesė, gjuhės, traditave dhe kulturės sė tyre.
b) Pranojnė arsimim publik nė njėrėn nga gjuhėt zyrtare tė Kosovės sipas zgjidhjes sė tyre nė tė gjitha nivelet;
c) Pranojnė arsimim publik parashkollor, fillor dhe tė mesėm nė gjuhėn e tyre deri nė masėn e parashikuar me legjislacion, nėse pragjet pėr themelimin e paraleleve apo shkollave tė veēanta pėr kėtė qėllim janė mė tė ulėta se ato qė zakonisht parashihen pėr institucionet arsimore;
d) Themelojnė dhe menaxhojnė institucionet private tė arsimit dhe trajnimit pėr tė cilat mund tė jepet ndihma financiare publike nė pajtim me ligjin dhe standardet ndėrkombėtare.
e) Pėrdorin gjuhėn dhe alfabetin e tyre lirisht privatisht dhe publikisht;
f) Pėrdorin gjuhėn dhe alfabetin e tyre nė marrėdhėniet e tyre me autoritetet komunale apo zyret lokale tė autoriteteve qendrore nė fushat nė tė cilat ata pėrfaqėsojnė njė pėrqindje tė mjaftueshme tė popullatės nė pajtim me ligjin. Shpenzimet e bėra pėr pėrdorimin e interpretuesit apo pėrkthyesit do tė barten nga autoritetet komunale.
g) Pėrdorin dhe shfaqin simbolet e komunitetit nė pajtim me ligjin dhe standardet ndėrkombėtare;
h) Kenė emrat lokal tė regjistruar nė formėn e tyre origjinale dhe nė shkrimin e gjuhės sė tyre si dhe tė kthejnė emrat e tyre nė formėn origjinale nėse tė njėjtat janė ndryshuar me forcė;
i) Kenė emėrtime lokale, emėrtime tė rrugėve dhe tregues tė tjerė topografik qė pasqyrojnė dhe janė tė ndjeshme ndaj karakterit shumetnik dhe shumė gjuhėsor tė fushės nė fjalė:
j) Qasje tė garantuar nė dhe pėrfaqėsim tė posaēėm nė, mediat transmetuese publike si dhe programet nė gjuhėn e tyre nė pajtim me ligjin dhe standardet ndėrkombėtare;
k) Krijojnė dhe pėrdorin mediat e tyre vetanake, pėrfshirė kėtu ofrimin e informatave nė gjuhėn e tyre dhe pėrdorin numrin e rezervuar tė frekuencave pėr mediat elektronike nė pajtim me ligjin dhe standardet ndėrkombėtare;
l) Gėzojnė kontakte tė papenguara ndėrmjet njėri tjetrit brenda Kosovės dhe themelojnė dhe mbajnė kontakte tė lira dhe paqėsore me personat nė cilindo shtet nė veēanti me ata me tė cilėt ndajnė identitetin etnik, kulturor, gjuhėsor apo fetar apo trashėgiminė e pėrbashkėt kulturore nė pajtim me ligjin dhe standardet ndėrkombėtare;
m) Gėzojnė kontakte tė papenguara me dhe marrin pjesė pa diskriminim nė aktivitetet e organizatave joqeveritare lokale, regjionale dhe ndėrkombėtare;
n) Themelojnė shoqata pėr kulturė, art, shkencė dhe arsim si dhe shoqata e studiuesve dhe tė tjera pėr shprehjen, avancimin dhe zhvillimin e identitetit tė tyre.
Neni 4 Pjesėmarrja e komuniteteve dhe pjesėtarėve tė tyre nė jetėn publike dhe vendim-marrje
4.1 Komunitetet dhe pjesėtarėt e tyre do tė pėrfaqėsohen nė Kuvend. Legjislacioni i caktuar nė mėnyrė specifike me kushtetutė nuk mund tė nxirret apo ndryshohet pa pėlqimin e deputetėve tė Kuvendit tė cilėt mbajnė ulėset e rezervuara apo garantuara pėr komunitetet siē parashihet me nenin 3.7 tė Aneksit I.
4.2 Pėrbėrja e qeverisė dhe procesi i emėrimit tė gjyqtarėve dhe prokurorėve do tė parashikojė modalitetet e posaēme tė cilat sigurojnė pjesėmarrjen e komuniteteve dhe pjesėtarėve tė tyre siē parashihet me Anekset I dhe IV.
4.3 Do tė jetė njė Kėshill Konsultativ pėr Komunitete nėn ombrellėn e Kryetarit tė Kosovės nė tė cilin do tė pėrfaqėsohen tė gjitha komunitetet. Ky Kėshill Konsultativ pėr Komunitete do tė pėrbėhet, nė mes tjerash, nga pėrfaqėsuesit e asociacioneve tė komuniteteve. Mandati i Kėshillit Konsultativ pėr Komunitete do tė pėrfshijnė si nė vijim:
4.3.1 Ofrojė njė mekanizėm pėr shkėmbimin e rregullt ndėrmjet tė komuniteteve dhe qeverisė sė Kosovės;
4.3.2 Jep mundėsinė komuniteteve pėr tė komentuar nė njė fazė tė hershme pėr iniciativat legjislative dhe tė miratimit tė politikave tė cilat mund tė pėrgatiten nga qeveria, pėr tė sugjeruar iniciativa tė tilla dhe pėr tė kėrkuar qė pikėpamjet e tyre tė inkorporohen nė projektet dhe programet pėrkatėse.
4.3.3 Ēdo pėrgjegjėsi apo funksion tjetėr tė parashikuar me kėtė Marrėveshje apo nė pajtim me ligjin.
4.4 Komunitetet dhe pjesėtarėt e tyre do tė kenė tė drejtė pėr pėrfaqėsim tė barabartė nė punėsim nė organet publike dhe ndėrmarrjet shoqėrore nė tė gjitha nivelet, pėrfshirė kėtu nė veēanti punėsimin nė shėrbimin policor nė zonat e banuara me komunitetin pėrkatės duke respektuar nė tė njėjtėn kohė rregullat qė kanė tė bėjnė me kompetencėn dhe integritetin qė qeveris me administratėn publike.
4.5 Nė komunat nė tė cilat sė paku dhjetė (10) pėrqind e banorėve i pėrkasin komuniteteve tė cilat nuk janė nė shumicė nė ato komuna, posti i Nėnkryetarit tė Kuvendit Komunal do tė rezervohet pėr njė pėrfaqėsues nga radhėt e kėtyre komuniteteve. Pozita e Nėnkryetarit do tė mbahet nga kandidati qė i pėrket popullatės joshumicė i cili ka pranuar shumicėn e votave nė listėn e hapur tė kandidatėve pėr zgjedhje pėr Kuvendin Komunal. Nėnkryetari pėr komunitete do tė promovojė dialog mes komuniteteve dhe do tė shėrbejė si pikė formale e kontaktit pėr adresimin e brengave dhe interesave tė komuniteteve joshumicė nė takimet e Kuvendit dhe punėn e tij. Nėnkryetari gjithashtu do tė jetė pėrgjegjės pėr shqyrtimin e ankesave tė qė parashtrohen nga komunitetet dhe pjesėtarėt e tyre sa i pėrket pohimeve se vendimet apo aktet e kuvendeve komunale shkelin tė drejtat e tyre tė garantuara me kushtetutė. Nėnkryetari do ti referojė kėto ēėshtje tek Kuvendi Komunal pėr shqyrtim tė serishėm tė vendimit apo aktit. Nė rast se Kuvendi Komunal zgjedh qė tė mos shqyrtojė aktin apo vendimin e vet, apo nėse nėnkryetari vlerėson se rezultati edhe pas shqyrtimit paraqet shkelje tė drejtave tė garantuara me kushtetutė, nėnkryetari mund tė dorėzojė kėtė ēėshtje drejtpėrdrejt nė Gjykatėn Kushtetuese, e cila mund tė vendosė nėse do tė pranojė kėtė rast pėr shqyrtim.
ANEKSI III
DECENTRALIZIMI
Do tė themelohet njė sistem i avancuar dhe i qėndrueshėm i vetėqeverisjes lokale nė Kosovė pėr trajtimin e shqetėsimeve legjitime tė serbėve tė Kosovės dhe komuniteteve tjera qė nuk pėrbėjnė shumicė nė Kosovė dhe anėtarėve tė tyre, pėr tė inkurajuar dhe siguruar pjesėmarrje aktive nė jetėn publike dhe pėr tė fuqizuar qeverisjen e mirė dhe efikasitetin dhe efektshmėrinė e shėrbimeve publike anembanė Kosovės, nė pajtim me parimet dhe dispozitat nė vijim:
Neni 1 Dispozitat themelore
1.1 Vetėqeverisja lokale nė Kosovė do tė bazohet nė parimet e Kartės Evropiane pėr Vetėqeverisjen Lokale dhe veēanėrisht nė parimin e subsidiaritetit.
1.2 Vetėqeverisja lokale nė Kosovė do tė mbrojė dhe promovojė standardet e pranuara ndėrkombėtarisht tė tė drejtave tė njeriut, me konsideratė tė veēantė nė nevojat e komuniteteve jo shumicė dhe anėtarėve tė tyre nė Kosovė.
1.3 Parimet kryesore tė decentralizimit do tė parashihen nė Kushtetutė, siē parashihet nė nenin 8 tė Aneksit I tė kėsaj Marrėveshje.
Neni 2 Legjislacioni i Kosovės pėr Vetėqeverisje Lokale
2.1 Kosova do tė nxjerrė Ligjin e ri mbi Vetėqeverisjen Lokale brenda 120 ditėve nga hyrja nė fuqi e kėsaj Marrėveshjeje, i cili do tė pėrforcojė kompetencat dhe organizimin e komunave, siē parashihet nė kėtė Aneks dhe nė Aneksin XII.
2.2 Kosova do tė nxjerrė Ligjin e ri mbi Kufijtė Komunal brenda 120 ditėve nga hyrja nė fuqi e kėsaj Marrėveshje, i cili do tė pėrvijon komunat e reja, siē parashihet nė kėtė Aneks dhe nė Aneksin XII.
2.3 Kosova do tė nxjerrė legjislacionin themelor, nė pajtim me parimet e pėrcaktuara nė kėtė Aneks, nė mėnyrė qė tė sigurohen trajtimi i paanshėm dhe standardet minimale pėr tė gjitha komunat, lidhur me rregullimin dhe ēėshtjeve publike qė bien nė pėrgjegjėsinė e tyre, veēanėrisht duke respektuar parimin subsidiaritetit.
Neni 3 Kompetencat komunale
3.1 Komunat nė Kosovė do tė kenė kompetenca tė plota dhe ekskluzive, pėrderisa u pėrket interesit lokal, duke respektuar standardet e pėrcaktuara nė legjislacionin nė fuqi nė fushat nė vijim (mė tej, kompetencat vetanake).
a. Zhvillimi lokal ekonomik;
b. Planifikimi urban dhe rural;
c. Pėrdorimi dhe zhvillimi i tokės;
d. Implementimi i rregulloreve tė ndėrtimit dhe standardeve tė kontrollit tė ndėrtimit;
e. Mbrojtja lokale e mjedisit;
f. Ofrimi dhe mirėmbajtja e shėrbimeve publike dhe shėrbimeve komunale, pėrfshirė furnizimin me ujė, kanalizimin dhe drenazhin, trajtimin e ujėrave tė zeza, menaxhimi i mbeturinave, rrugėt lokale, transporti lokal dhe skemat e ngrohjes lokale;
g. Pėrgjigja ndaj situatave emergjente lokale;
h. Ofrimi i arsimit publik parashkollor, fillestar dhe tė mesėm, pėrfshirė regjistrimin dhe licencimin e institucioneve tė arsimit, punėsimin, pagimin e rrogave dhe trajnimin e instruktorėve dhe administratorėve tė arsimit;
i. Ofrimi i kujdesit shėndetėsor primar publik;
j. Shėrbimet familjare dhe shėrbimet tjera;
k. Banimi publik;
l. Shėndetėsia publike;
m. Licencimi i shėrbimeve dhe objekteve lokale, pėrfshirė ato qė kanė tė bėjnė me argėtimin, aktivitetet kulturore dhe ato tė kohės sė lirė, ushqimin, strehimin, tregjet, shitėsit e rrugės, transporti lokal publik dhe taksitė;
n. Emėrimi i rrugėve lagjeve dhe vendeve tjera publike;
o. Ofrimi dhe mirėmbajtja e parqeve dhe hapėsirave publike;
p. Turizmi;
q. Aktivitetet kulturore dhe tė kohės sė lirė;
r. Ēdo ēėshtje tjetėr qė nė mėnyrė tė shprehur nuk pėrjashtohet nga kompetenca e tyre, apo qė nuk i ėshtė pėrcaktuar njė autoriteti tjetėr;
Neni 4 Kompetencat e zgjeruara vetanake komunale
4.1 Disa komuna tė caktuara nė Kosovė do tė kenė kompetenca vetanake tė zgjeruara si vijon:
4.1.1 Komuna e Mitrovicės sė Veriut do tė ketė kompetencėn e arsimit tė lartė, pėrfshirė regjistrimin dhe licencimin e institucioneve tė arsimit, punėsimit, pagimit tė rrogave dhe trajnimit tė instruktorėve dhe administratorėve tė arsimit;
4.1.2 Komunat e Mitrovicės sė Veriut, Graēanicės dhe Shtėrpcės do tė kenė kompetenca pėr ofrimin e kujdesit shėndetėsorė sekondarė, pėrfshirė regjistrimin dhe licencimin e institucioneve tė kujdesit shėndetėsorė, punėsimin, pagimin e rrogave dhe trajnimin e personelit dhe administratorėve tė kujdesit shėndetėsor;
4.1.3 Tė gjitha komunat nė tė cilat komuniteti serb ėshtė shumicė, do tė kenė:
a. Autoritetin pėr tė ushtruar pėrgjegjėsinė pėr ēėshtje kulturore, pėrfshirė, nė pajtim me dispozitat e Aneksit V tė kėsaj Marrėveshjeje, mbrojtjen dhe promovimin e trashėgimisė kulturore dhe fetare serbe dhe tjetėr brenda territorit komunal si dhe pėrkrahjen pėr komunitetet tjera fetare lokale:
b. Tė drejta tė avancuara pjesėmarrėse nė zgjedhjen dhe shkarkimin e Komandantėve tė stacioneve policore, siē pėrcaktohet nė nenin 2.6 tė Aneksit VIII tė kėsaj Marrėveshjeje.
4.2 Pėr sa i pėrket kėtyre kompetencave tė zgjeruara vetanake, Kosova do tė nxjerr legjislacionin kornizė pėr tė ofruar qasje tė barabartė ndaj shėrbimeve publike; standardet minimale cilėsore dhe sasiore nė ofrimin e shėrbimeve publike; kualifikimet minimale tė personelit dhe objektet e trajnimit; parimet e pėrgjithshme mbi licencimin dhe akreditimin e ofruesve tė shėrbimeve publike.
4.3 Komunat qė zbatojnė kompetencat e zgjeruara vetanake mund tė bashkėpunojnė me ēdo komunė tjetėr nė ofrimin e shėrbimeve tė tilla.
Neni 5 Kompetencat e Deleguara Komunale
5.1 Autoritetet qendrore nė Kosovė do tė delegojnė pėrgjegjėsitė mbi kompetencat nė vijim tek komunat, nė pajtim me ligjin:
a. Regjistrat kadastrale;
b. Regjistrat civil;
c. Regjistrimi i votuesve;
d. Regjistrimi dhe licencimi i bizneseve;
e. Shpėrndarja e pagesave tė asistencės sociale (pėrjashtuar pensionet); dhe
f. Mbrojtjen e pyjeve.
5.2 Autoritetet qendrore mund tė delegojnė kompetenca shtesė tek komunat, sipas nevojės, nė pėrputhje me ligjin.
Neni 6 Rishikimi administrativ i aktiviteteve komunale
6.1 Rishikimi administrativ i aktiviteteve komunale nga ana e autoriteteve qendrore nė fushat e kompetencave tė tyre vetanake do tė kufizohet nė sigurimin e pajtueshmėrisė me Kushtetutėn e Kosovės dhe ligjet nė fuqi.
6.1.1 Autoriteti mbikėqyrės administrativ mund tė kėrkojė nga komuna qė tė rishqyrtojė vendimet apo aktet tjera ligjore qė konsiderohen si jo tė pajtueshme me Kushtetutėn apo ligjet e miratuara nė pajtim me kėtė Marrėveshje. Kėrkesa e tillė do tė tregojė shkeljet e pretenduara ndaj Kushtetutės apo ligjit. Kėrkesa nuk do tė pezullojė ekzekutimin e vendimit komunal apo aktin tjetėr ligjor.
6.1.2 Nėse komuna pranon kėrkesėn nė pėrputhje me nenin 6.1.1 tė kėtij Aneksi, ajo mund tė vendosė tė pezullojė ekzekutimin e vendimit apo aktit tjetėr ligjor qė ėshtė nė pritje tė shqyrtimit nga ana e autoriteteve komunale.
6.1.3 Nėse komuna refuzon kėrkesėn apo vėrteton vendimin apo aktin e tij qė ėshtė nė shqyrtim e sipėr, autoriteti mbikėqyrės administrativ mund tė sfidojė vendimin apo aktin tjetėr ligjor nė Gjykatėn e Qarkut kompetente pėr territorin e komunės. Gjykata e Qarkut, pėrmes masės sė pėrkohshme, mund tė urdhėrojė pezullimin e zbatimit tė vendimit tė kontestuar apo aktit tjetėr ligjor.
6.2 Pėr sa i pėrket kompetencave tė deleguara komunale, autoritetet qendrore mund tė rishikojnė pėrshtatshmėrinė e vendimit apo aktit tjetėr ligjor komunal tė dhėnė, krahas pajtueshmėrisė sė tij me Kushtetutėn e Kosovės dhe legjislacionin e miratuar nė pajtim me kėtė Marrėveshje dhe mė pas, mund tė pezullojnė, modifikojnė apo zėvendėsojnė, sipas nevojės, ekzekutimin e vendimit apo aktit tjetėr komunal.
Neni 7 Arsimi
7.1 Pėr sa i pėrket planprogramit arsimor tė shkollave tė Kosovės me mėsim nė gjuhėn serbe:
7.1.1 Shkollat tė cilat vijojnė mėsim nė gjuhėn serbe mund tė zbatojnė planprograme apo tekste shkollore tė hartuara nga Ministria e Arsimit tė Republikės sė Serbisė, pas njoftimit ndaj Ministrisė sė Arsimit, Shkencės dhe Teknologjisė tė Kosovės.
7.1.2 Nė rast tė kundėrshtimit nga ana e Ministrisė sė Arsimit, Shkencės dhe Teknologjisė tė Kosovės ndaj zbatimit tė planprogramit apo tekstit shkollor tė veēantė, ēėshtja do tė referohet tek njė komision i pavarur pėr tė shqyrtuar pajtueshmėrinė e planprogramit apo tekstit shkollor nė fjalė me Kushtetutėn e Kosovės dhe legjislacionin e miratuar nė pajtim me kėtė Marrėveshje.
7.1.3 Komisioni i pavarur do tė pėrbėhet nga tre (3) pėrfaqėsues tė zgjedhur nga deputetėt e Kuvendit tė Kosovės qė mbajnė ulėse tė rezervuara apo tė garantuara pėr komunitetin serb, tre (3) pėrfaqėsues tė zgjedhur nga Ministria e Arsimit, Shkencės dhe Teknologjisė e Kosovės, dhe njė (1) pjesėtar i zgjedhur ndėrkombėtar qė pėrfaqėson Pėrfaqėsuesin Civil Ndėrkombėtar.
7.1.4 Komisioni do ti merr tė gjitha vendimet me anė tė shumicės sė votave dhe do tė Kryesohet pėrmes rotacionit nė mes tė pėrfaqėsuesit tė zgjedhur nga deputetėt e Kuvendit tė Kosovės qė mbajnė ulėse tė rezervuara apo garantuara pėr komunitetin serb dhe pėrfaqėsuesit tė zgjedhur nga Ministria e Arsimit, Shkencės dhe Teknologjisė e Kosovės ēdo vit.
7.2 Pėr sa i pėrket universitetit publik nė gjuhėn serbe:
7.2.1 Universiteti i Mitrovicės sė Veriut do tė jetė institucion autonom i arsimit tė lartė. Universiteti do tė miratojė statutin qė do tė saktėsojė organizimin e brendshėm dhe qeverisjen e tij, dhe procedurat dhe ndėrveprimin me autoritetet publike, nė pajtim me legjislacionin kornizė qendror, i cili do tė shqyrtohet nga njė komision i pavarur siē parashihet nė nenin 7.2.2 tė kėtij Aneksi.
7.2.2 Vendimet mbi pajtueshmėrinė e Statutit me legjislacionin kornizė qendror, standardet evropiane dhe praktikat mė tė mira dhe mbi ēėshtjet qė kanė tė bėjnė me akreditimin e Universitetit brenda sistemit Universitar tė Kosovės do tė merren nga njė komision i pavarur i pėrbėrė nga tre (3) pėrfaqėsues tė zgjedhur nga Universiteti, tre (3) pėrfaqėsues tė zgjedhur nga Ministria e Arsimit, Shkencės dhe Teknologjisė e Kosovės dhe njė (1) pjesėtar i zgjedhur ndėrkombėtar qė pėrfaqėson Pėrfaqėsuesin Civil Ndėrkombėtar. Komisioni do ti merr tė gjitha vendimet me anė tė shumicės sė votave dhe do tė kryesohet pėrmes rotacionit nė mes tė pėrfaqėsuesit tė zgjedhur nga Universiteti dhe pėrfaqėsuesit tė zgjedhur nga Ministria e Arsimit, Shkencės dhe Teknologjisė e Kosovės, ēdo vit.
7.2.3 Komuna e Mitrovicės sė Veriut do tė ketė autoritet pėr tė zbatuar pėrgjegjėsinė e kėtij Universiteti publik nė gjuhėn serbe, nė pajtim me nenin 4.1.1 tė kėtij Aneksi. Komuna do tė ketė tė drejtėn e emėrimit tė dy anėtarėve tė Bordit tė Universitetit, qė do tė pėrbėhet nga gjithsej nga nėntė (9) anėtarė gjithsej. Komuna gjithashtu do tė sigurojė se Universiteti pranon premisa dhe financim adekuat pėr veprimtarinė e tij.
Neni 8 Financat lokale
8.1 Komunat do tė formojnė buxhetet e tyre vetanake qė mbulojnė detyrat qė bien brenda kompetencės sė tyre. Legjislacioni qendror do tė pėrcaktoj kėrkesat publike tė menaxhimit dhe pėrgjegjėsisė financiare tė zbatueshme pėr tė gjitha komunat, nė pajtim me standardet ndėrkombėtare.
8.2 Komunat do tė kenė tė drejtė nė burimet e tyre vetanake financiare, qė do tė pėrfshijnė autoritetin pėr tė vėnė apo mbledhur detyrimet doganore, tatimet nė tė ardhura tė personave fizik dhe juridik, TVSh-nė dhe detyrimet e akcizės, tatimet nė kapital pėrveē tatimit nė pronėn e paluajtshme qė gjendet brenda Komunės, apo tarifat qė kanė efekt tė paanshėm siē janė detyrimet dhe tatimet.
8.3 Sistemi ekzistues i granteve kryesisht tė kushtėzuara qendrore do tė korrigjohet nė mėnyrė qė tė pėrfshijė sistemin e drejtė dhe transparent tė granteve nė bllok, duke siguruar autonominė mė tė madhe komunale nė ndarjen dhe shpenzimin e fondeve qendrore. Formula e shpėrndarjes sė granteve nė bllok, e cila do tė merr parasysh nevojėn e ndarjes adekuate tė burimeve tė komuniteteve jo shumicė nė komunat pėrkatėse, nevojėn pėr sistem tė drejtė tė barazimit dhe qė do tė sigurojė nivel tė arsyeshėm tė stabilitetit nė tė ardhurat komunale, do tė pėrcaktohet pėrmes ligjit nė pajtim me standardet ndėrkombėtare.
8.4 Pavarėsisht nga dispozitat e nenit 8.3 tė kėtij Aneksi, komunat me pėrgjegjėsi tė kompetencave tė zgjeruara vetanake, siē parashihet nė nenin 4 tė kėtij Aneksi, do tė kenė tė drejtė nė fonde qendrore shtesė pėrbrenda kufizimeve tė tyre tė pėrcaktuara nga standardet minimale cilėsore dhe sasiore pėr ofrimin e shėrbimeve publike lidhur me ushtrimin e kėtyre pėrgjegjėsive, nė pajtime legjislacionin kornizė |
|
Ēka parasheh plani i Serbisė pėr Kosovėn?
(Ky dokument ėshtė i publikuar nė faqen zyrtare tė Qeverisė sė Serbisė. Ne po e botojmė pa asnjė ndėrhyrje)
Vendim pėr pėrcaktimin e Planit pėr zgjidhjen politike tė situatės se tanishme nė Kosovė e Metohi
Nė pajtim me Rezolutėn e Kuvnendit Popullor tė Republikės sė Serbisė pėr Kosovėn e Metohinė nga 26 marsi i vitit 2004, me Deklaratėn e Kuvendit Popullor tė Republikės sė Serbisė pėr Kosovėn e Metohinė nga 27 gushti i vitit 2003, Deklaratėn e Kuvendit Popullor tė Republikės sė Serbisė lidhur me gjendjen nė Kosovė e Metohi,me obligimet e komunitetit ndėrkombėtar dhe tė Qeverisė sė Republikės sė Serbisė nga 31 maji 200l dhe Rezolutėn e Kuvendit Popullor tė Republikės sė Serbisė pėr gjendjen nė Kosovė e Metohi dhe pozitėn e popullit serb dhe tė pjesėtarėve tė komuniteteve tė tjera joshqiptare nga 4 maji i vitit 2001,
Nė pajtim me obligimin e Republikės sė Serbisė qė si shtet anėtar i bashkėsisė shtetėrore Serbia e Mali i Zi tė jepė kontributin e plotė nė implementimin konsekuent tė Rezolutės l244 tė Kėshillit tė Sigurimit tė Kombeve tė Bashkuara nga l0 qershori i vitit l999 , tė Marrėveshjes teknike-ushtarake pėr Kosovėn e Metohinė nga 9 qershori i vitit 1999 dhe Dokumentit tė pėrbashkėt mbi bashkėpunimin e RF tė Jugosdllavisė dhe UMNIK-ut nga 5 qershori i vitit 200l.
Duke u nisur nga fakti se Kosova e Metohia ėshtė pjesė e patjetėrsueshme e Serbisė dhe e Bashkėsisė Shtetėrore Serbia e Mali i Zi , nė bazė tė nenit 73 pika 2 tė Kushtetutės sė Republikės sė Serbisė dhe tė nenit l30 tė Rregullores sė punės tė Kuvendit Popullor tė Republiksė sė Serbisė , nė Seancėn e dhjetė tė Sesionit tė parė tė rendit nė vitin 2004, mbajtur mė 29 prill 2004, mori kėtė
V E N D I M
PĖR PĖRCAKTIMIN E PLANIT PĖR ZGJIDHJEN POLITIKE TĖ SITUATĖS SĖ TANISHME NĖ KOSOVĖ E METOHI
1. Me kėtė Vendim pėrcaktohet Plani pėr zgjidhjen politike tė situatės sė tanishme nė Kosovė e Metohi.
Plani pėr zgjidhjen politike tė situatės sė tanishme nė Kosovė e Metohi ėshtė botuar bashkė me kėtė vendim dhe ėshtė pjesė pėrbėrėse e tij.
2. Obligohet Qeveria e Republikės sė Serbisė qė nė zhvillimin e politikės sė Republikės sė Serbisė dhe nė ushtrimin e kompetencave tė tjera tė pėrcaktuara me Kushtetutė e ligj, e qė kanė tė bėjnė me Kosovėn e Metohinė -tė niset nga Plani pėr zgjidhjen politike tė situatės sė tanishme nė Kosovė e Metohi.
Obligohen edhe organet e tjera shtetėrore nė Republikėn e Serbisė qė nė ushtrimin e kompetencave tė veta tė pėrcaktuara me Kushtetetuė e ligj ,pėrkitazi me Kosovėn e Metohinė - tė nisen nga Plani pėr zgjidhjen politike tė situatės sė tanishme nė Kosovė e Metohi.
Obligohen organit kompetente shtetėrore nė Republikėn e Serbisė qė , nė bashkėpunim me organet komptente tė Bashkėsisė Shtetėrore Republika e Serbisė dhe Mali i Zi dhe organet kompetente tė Republikės sė Malit tė Zi , me rastin e zhvillimit tė aktiviteteve nė politikėn e jashtme lidhur me situatėn e tanishme nė Kosovė e Metohi - tė nisen nga Plani pėr zgjidhjern politike tė situatės sė tanishme nė Kosovė e Metohi .
3. Plani pėr zgjidhjen politike tė situatės sė tanishme nė Kosovė e Metohi ėshtė suazė pėr bisedime eventuale pėr autonomin territoriale nė Kosovė e Metohi me pėrfaqėsuesit e komunitetit ndėrkombėtar nė Kosovė e Metohi dhe jashtė saj.
4. Obligohet Qeveria e Republikės sė Serbisė qė nė implementimin e kėtij vendimi tė informojė Parlamentin Popullor tė Republikės sė Serbisė .
5. Ky vendin hyn nė fuqi ditėn e nesėrme nga data e shpalljes nė "Gazetėn Zyrtare tė Republikės sė Serbisė".
RS numėr 33
Nė Beograd, mė 29 prill 2004.
Kuvendi Popullor i Republikės sė Serbisė
Kryetari,
Predrag Markoviq, d.v.
PLANI PĖR ZGJIDHJEN POLITIKE TĖ SITUATĖS SĖ TASNISHME
NĖ KOSOVĖ E METOHI
1. HYRJE
Dokumentet themelore politike e juridike tė qytetėrimit modern konfirmojnė dhe forcojnė vlerat universale tė dinjitetit tė natyrshėm , tė tė drejtave tė barabarta e tė patjetėrsueshme tė tė gjithė njerėzve e tė cilat janė bazė e lirisė , tė sė drejtės e tė paqes nė botė . Kėto dokumente ,siē janė : Karta e Kombeve tė Bashkuara, Deklarata e pėrgjithshme pėr tė drejtat e njeriut , Pakti ndėrkombėtar pėr tė drejtat civile dhe politike , Konventa europiane pėr mbrojtjen e tė drejtave tė njeriut dhe tė lirive elementare , pėrcaktojnė se mbrojtja e jetės sė njeriut , e lirisė dhe sigurisė janė obligim themelor i ēdo pushteti publik, si tė pushtetit shtetėror , ashtu edhe tė pushteteve ndėrkombėtare - organizatave ndėrkombėtare dhe tė mekanizmave tė tyre juridike e tė sigurisė.
Kjo gjė duhet tė vijė edhe mė tepėr nė shprehje kur mandati pėr sigurimin dhe mbrojtjen efektive tė kėtyre vlerave i ėshtė dhėnė Kombeve tė Bashkuara , siē ėshtė rasti me Rezolutėn e Kėshillit tė Sigurimit tė Kombeve tė Bashkuara 1244 dhe praninė e Kombeve tė Bashkuara nė Krahinė tė Kosovės e Metohisė pas luftės nė vitin l999. Kombet e Bashkuara janė formuar me dėshirė qė "tė konfirmojmė besimin nė tė drejtat elementare tė njeriut , nė dinjitetin dhe vlerėn e personalitetit tė njeriut".Mirėpo, vlerat e pėrmendura tė qytetėrimit nuk po realizohen fare, ose realizimi i tyre ėshtė vėshtirėsuar esencialisht , qė nga fillimi i mandatit tė Kombeve tė Bashkuara nė Kosovė e Metohi.Ndėr shumė shkaqe historike tė trashėgura ,por ndėr ato edhe tė kohės mė tė re tė kėso gjendjeje , vend tė theksuar kėtu ka distanca e madhe etnike e cila shpesh shndėrrohen nė urrejtje dhe ekskluzivitet etnik.Kjo urrejtje sot ėshtė duke u shprehur veēanėrisht nė intolerancė tė plotė tė shqiptarėve etnikė , qė pėrbėjnė shumicėn e popullatės sė Krahinės, ndaj serbėve qė sot ka mezi diē mė tepėr se njė e treta kundrejt numrit qė jetonte nė Krahinė para shtrimit tė saj nėn mandatin e Kombeve tė Bashkuara nė qershor tė vitit 1999.
Serbia nuk pretendon tė zvogėlojė pėrpjekjet e misionit ushtarak e civil ndėrkombėtar nė Kosovė e Metohi nė drejtim tė qetėsimit tė konfliktit ndėretnik, por nga shkaku i pėrmendur mandati themelor i Kombeve tė Bashkuara i paraparė me Rezolutėn e Kėshillit tė Sigurimit tė Kombeve tė Bashkuara 1244, objektivisht nuk ka mund tė realizohet. Ky mandat ka kėrkuar:"vendosjen dhe mbikėqyrjen e zhvillimit tė institucioneve tė pėrkohshme demokratike tė vetadministrimit pėr t u siguruar kushtet pėr njė jetė normale e tė qetė tė tė gjithė banorėve tė Kosovės... sigurimin e kthimit tė sigurt e tė lirė tė tė gjithė refugjatėve e tė tė zhvendosurėve nė shtėpi tė veta... dhe mbrojtjen e pėrparimin e tė drejtave tė njeriut."
Mossuksesi i mandatit tė Kombeve tė Bashkuara pėr mbrojtjen e jetės, lirisė, sigurisė, pasurisė, prosperitetit, tė objekteve fetare dhe tė trashėgimisė kulturore tė komunitetit serb doli nė shesh nė ngjarjet nga l7-l9 marsi i kėtij viti qė kishin forma dėbimi dhe spastrimi etnik kundrejt serbėve. Konsiderojmė se dėshtimi nuk ėshtė pasojė e mungesės sė vullnetit tė lirė dhe tė ndėrgjegjes tė pjesės dėrmuese tė Kombeve tė Bashkuara nė realizimin e misionit tė tyre.Fjala ėshtė kėtu pėr pamundėsinė objektive qė disa dhjetėra mijėra ushtarė tė vendeve tė paktit tė NATO-s dhe tė shteteve tė tjera , fizikisht e efektivisht t` i mbrojnė rreth njėqind mijė serbė, pasurinė dhe kishat e tyre , nė situatė nė tė cilėn ata jetojnė nė territorin propocionalisht tė madh e tė copėtuar tė Krahinės.
Ekskluziviteti nacionalist i pjesės dėrmuese tė komunitetit shumicė ėshtė aq i fuqishėm sa qė bukvalisht rrezikon ekzistencėn fizike tė serbėve nė territor nė tė cilin , nė njė kontinuitet tė vazhduar , jetojnė mbi dhjetė shekuj. Kėtė fakt Kombet e Bashkuara dhe bashkėsia ndėrkombėtare nuk e kanė marrė parasysh kur kanė vendosur tė pranojnė misionin e ruajtjes sė paqes dhe tė mbrojtjes sė tė drejtave tė njeriut nė Kosovė e Metohi. Pėr kėtė arsye ėshtė i domosdoshėm ndryshimi i suazės institucionale dhe i politikės tė sigurimit tė kushteve pėr njė jetė tė qetė e normale pėr tė gjithė serbėt dhe banorėt e tjerė tė Kosovės tė kombėsisė joshqiptare , si dhe tė sigurimit tė kthimit tė tyre tė sigurt e tė papengueshėm nė territorin e Krahinės nga i cili u dėbuan me dhunė . Gjithashtu , e domosdoshne ėshtė edhe mbrojtja efektive e pėrparimi i tė drejtave tė njeriut nė pėrputhje me normat e standardėt evropiane, duke marrė parasysh se Krahina , Bashkėsia e Shteteve Serbia e Mali i Zi , e nė mes tjerash edhe tėrė rajoni , janė pjesė e natyrshme e qytetėrimit evropian.
Ndryshimi i propozuar duhet tė caktojė parimet, suazat dhe institucionet e autonomisė territoriale pėr komunitetin serb dhe komunitetet e tjera joshqiptare . Ndryshimi nuk do tė rrezikonte tėrėsinė territoriale tė Krahinės, as tė drejtat ligjore tė komunitetit etnik shqiptar. Parimi i "autonomisė brenda autonomisė" nuk ėshtė heqje dorė nga parimi i ndėrtimit tė shoqėrisė multietnike e multikulturore tė Krahinės, por pėrkundrazi, ėshtė e vetmja mėnyrė e realizimit tė kėtyre parimeve. Kosova e Metohia dhe Serbia zėnė vend qendror nė Ballkan, i cili ėshtė i njohur si multietnik e multikulturor dhe historikisht e vetmja gjė qė mund tė jetė e mundshme.Autonomia territoriale do tė krijojė kushte qė shoqėria rėnd e plagosur nė Kosovė e Metohi me kohė tė vijė nė situatė ku pajtimi nė pikėpamje etnike, religjioze e kulturore dhe besimi reciprok do tė ishin real dhe tė mundshėm.
Komuniteti ndėrkombėtare ėshtė orvatur vite me radhė tė bindė Serbinė se autonomia e Kosovės e Metohisė kėrkon elemente tė veēanta dhe jotipike. Gjithashtu, ajo sot, duhet tė pranojė se autonomia e serbėve nė Krahinė, pėr shkaqe objektive dhe tė qėndrimit dhe ekzistimit tė tyre , kėrkon po kėtė gjė.Njėherit, ajo ėshtė edhe formė decentralizimi nė kryerjen e punėve publike dhe formė zhvillimi tė parimit sipas tė cilit nevojat publike tė popullsisė plotėsohet nga ana e organeve mė tė afėrta pėr to . Kėto janė parime tė demokracisė lokale dhe tė vetadministrimit , tė cilat i mbėshtesin dhe inicojnė Kėshilli i Europės dhe Unioni Europian.
Plani pėr zgjidhjen politike tė situatės sė tanishme nė Kosovė e Metohi qė shtrohet nė kėtė dokument, niset nga gjendja ekzistuese se Kosova e Metohia ėshtė pjesė e Republikės sė Serbisė nėn administratėn civile e ushtarake tė Kombeve tė Bashkuara. Dokumenti ofron planin e garancive institucionale pėr pozitėn e komunitetit serb nė Krahinė. Dokumenti nuk trajton ēėshtjen e statusit tė Kosovės e Metohisė i cili ėshtė pėrcaktuar nė Rezolutėn 1244 tė Kėshillit tė Sigurimit tė KB.
II. AUTONOMIA TERRITORIALE
2.1. Organizimi i deritanishėn territorial i Krahinės ka treguar mossuksesin e organizimit politik e administrativ tė njė shoqėria multiatnike por me ndasi tė thella. Ai bazohet nė njė premisė tė gabueshme se realizimi i autonomisė krahinore nga rendi kushtetutar i vitit l974 ishte zgjidje racionale dhe e drejtė e marrėdhėnieve etnike tė tė dy komunteteve dominuese - shqiptar e serb. As shqiptarėt nuk ishin tė kėnaqur me njė gjendje tė tillė - argument pėr kėtė ėshtė kryengritja masive e pranverės sė vitit l98l, dhe as pėr serbė kjo gjendje nė Kosovė e Metohi nuk ishte e pranueshme., sepse tė drejtat nuk i kishin tė mbrojtura, dhe se pėrqindja mė e madhe e popullatės serbe ėshtė shpėrngulur mu gjatė kėsaj periudhe ( duke mosllogaritur periudhėn nga viti l999).
Spastrimi kryesor etnik i serbėve ėshtė kryer para sulmeve tė organizuara nga l7 marsi i kėtij viti, me dėbimin e tyre brutal pas qershorit tė vitit 1999. Popullata serbe dhe ajo tjetėr joshqiptare u shndėrrua nė enklava tė vogla e tė shpėrndara ku ajo dalngadalė, por me siguri zhdukej . Sipas kėtij "realiteti" pavarėsia e Krahinės bėhet "zgjidhje e logjikshme", me tė cilin rast nuk kihet parasysh fakti se kjo gjė shkakton destabilizim tė paparė nė tėrė rajonin me ndryshim eventual tė kufirit tė Serbisė dhe tė bashkėsisė shtetėrore Serbia e Mali i Zi.
Kuvendi Popullor i Republėikės sė Serbisė konsideron si tė vetmėm gjė reale, tė logjikshme, por edhe tė drejtė zhvillimin e vėrtetė dhe efektiv tė premisave pėr shoqėri multietnike nė Kosovė e Metohi. Kusht pėr njė gjė tė tillė ėshtė eliminimi i tė gjitha mundėsive pėr pėrsėritjen e sulmeve tė organizuara dhe tė dhunės ndaj serbėve, e poashtu ėshtė edhe njėsoj e rėndėsishme qė t `u bėhet e mundshme tė gjithė tė shpėrngulurve internė qė tė kthehen nė Krahinė. Ėshtė e papranueshme zvarritja e kthimit tė personave tė dėbuar pėr shkak tė mungesės sė sigurisė dhe tė lirisė sė qarkullimit. Siguria e njerėzve , mbrojtja e jetės dhe e pasurisė sė tyre , sot nė Kosovė e Metohi, janė tė kushtėzuara nga jetesa dhe ekzistenca nė komunitetin e "vet" etnik . Kjo gjė kėrkon njė organizim adekuat territorial tė Krahinės qė ua bėnė tė mundshėm autonominė territoriale jo vetėm serbėve , por edhe komuniteteve tė tjera tė cilat shprehin dėshirėn e vet pėr kėtė gjė ( romėve, goranėve, boshnjakėve- muslimanėve etj.) . Autonomia territoriale nuk nėnkupton ndarjen e Krahinės as qė ėshtė ndonjė surrogat pėr tė . Ajo nuk shpie nė ndryshimin e kufijve pėr shkak tė krijimit tė entiteteve monoetnike, sepse pikėrisht kjo dėshirohet tė pengohet duke krijuar kushte stabile pėr ekzisteimin dhe kthimin e serbėve dhe tė joshqiptarėve tė tjerė nė mėnyrė qė karakteri multietnik, si vlerė bashkėkohėse e qytetėrimit, sė pari tė rimėkėmbet e pastaj nė tė ardhmen edhe tė zhvillohet.
2.2. zonat e autonomisė sė ardhshme do tė pėrbėnin komunat, pjesėt e komunave dhe lokalitetet, nė tė cilat serbėt , para dėbimit mė 1999 pėrbėnin popullatėn shumicė. Kėto territore do tė pėrfshinin edhe tokat bujqėsore e sipėrfaqet e tjera qė kanė qenė pronė e serbėve para luftės nė vitin l999. Meqė shumica e serbėve jetonte nė qendra urbane nė tė cilat sot nuk ka mė serbė,ose numri i tyre mund tė jetė vetėm disa qindra ( Prishtina, Peja, Gjilani, Prizreni, Ferizaj, Istoku, Lypiani, pjesa jugore e Mitrovicės etj.), dhe se kthimi i tyre nė kėto qytete , nuk mund tė pritet sė shpejti, ėshtė i domosdoshėm kompensimi real ( compensatio iustum).
Kjo do tė thotė se serbėt kanė tė drejtė nė pjesėt e territorit e cila lidh nė mėnyrė tė natyrshme lokalitetet me shumicė serbe, ku ata mė parė nuk ishin shumicė , por nė tė cilat tani po kthehet popullata e dėbuar me rastin e spastrimit etnik. Ky ėshtė parakusht qė zonat e ardhshme tė autonomisė territoriale tė kenė karaktaristika tė Regjionit, qė me veēoritė e veta gjeografike e natyrore, resurset ekonomike e agrare, infrastrukturėn ekzistuese e potenciale tė komunikacionit, energjetike, komunale dhe me infrastrukturė tjetėr , si dhe elementet e tjera tė domosdoshme , paraqesin tėrėsi tė rrumbullakėsuara territoriale ku ėshtė e mundshme tė jetohet dhe tė stabilizohet zhvillimi qė ėshtė i domosdoshėm pėr riatdhesimin e refugjatėve.
Kėto zona nė momentin e parė nuk dotė jenė qendra urbane , por do tė kishin mundėsi objektive qė tė zhvillohen si tė tilla.Zonat me qendra urbane do tė ofronin tė gjitha elementet e pėrmbatjeve administrative, sigurie,edukative, shėndetėsore, kulturore, sportive e zbavitėse, nė pajtim me numrin dhe nevojat e popullatės..Kjo kėrkon njė jetė tė organizuar qytetėrimi, me prosperitet e demokratike dhe ,nėse kjo nuk do tė mund tė realizohej, qė mė parė do tė pėsonte disfatė ideja pėr shoqėrinė multietnike e multikulturore nė tė cilėn njė komunitėt etnik dhe ( ose) kulturor nuk do tė prosperonte nė dėm tė njė tjetri.
Ndėrlidhja territoriale e zonave autonome nuk ėshtė kusht i domodoshėm pėr ekzistimin dhe zhvillimin e tyre , mirėpo ėshtė i dėshrueshėm . Ēėshtja esenciale e sigurisė sė jetės dhe pasurisė, si dhe tė lirisė sė lėvizjes nė zona ashtu tė lidhura, do tė realizohej mė lehtė dhe nė mėnyrė mė tė plotė. Nga i njėjti shkak , me rastin e caktimit tė tėrėsive territoriale , duhet marrė parasysh ato qė mbėshtetėn nė pjesėn e mbetur tė Serbisė Qendrore, sepse kėto zona do tė ishin me tė sigurta nga ato qė gjenden nė thellėsi tė Kosovės e Metohisė. Komunikimi me bashkatdhetarėt e vet, e me kėtė edhe ekzistenca, nė kėtė mėnyrė pakrahasimisht do tė lehtėsoheshin..
Autonominė territoriale tė serbėve nė Kosovė e Metohi do ta pėrbėnin pesė tėrėsi territoriale - Rajone, e kėto do tė ishin: i Kosovės Qendrore, Kosovės Veriore, i Pomoravles sė Kosovės, i Malit tė Sharrit dhe ai i Metohisė. Objektet e monumentet mė tė rėndėsishme fetare , si dhe monumentet kulturore-historike tė popullit serb tė cilėt nė pikėpamje hapsinore do tė mund tė gjendeshin dhe tė lidheshin me rajonet e propozuara, do tė ishin pjesė e tyre. Ato qė nuk do tė mund tė hynin kėtu, do tė kėrkonin garanca pėrkatėse nga ana e shtetit tė Serbisė , garanca ndėrkombėtare dhe mbrojtje fizike efektive. Rajonet e theksuara do tė pėrbėnin Regjionin i cili do tė ishte bartės politik e juridik i autonomisės territoriale nė kudėr tė Kosovės e Metohisė
III. KARAKTERISTIKAT E AUTONOMISĖ SĖ KOMUNITETIT
AUTONOM SERB NĖ KOSOVĖ E METOHI
Ky plan parashikon mbrojtje tė dyfisht tė komunitetit serb nė Kosovė e Metohi: me anė tė autonomisė territoriale ( me themelimin e Regjionit), me tė cilėn do tė mbrohej pjesa mė e madhe e serbėve, dhe me anė tė autonomisė kulturore e personale pėrmes sė cilės do tė mbroheshin tė drejtat e serbėve qė jetojnė jashtė zonave tė autonomisė territoriale ( Regjionit). Tė tė dy format e mbrojtjes , marrė bashkėrisht, pėrbėjnė nocionin e Komunitetit Autonom Serb nė Kosovė e Metohi.
3.1. Rregullimi i Regjinot
Nė zonat ky serbėt pėrbėjnė popullatėn kompakte, themelohet autonomia territoriale nė formė Regjioni me tė drejta, kompetenca e institucione unike. Nė lėmin e tė drejtave dhe tė kompetencave tė theksuara nėn 3.1.2. qytetarėt do tė kenė pushtetin legjislativ, ekzekutiv e gjyqėsor. Nė aktivitetin e vet, organet e pushtetit kanė pėr detyrė tė pėrfillin parimet e ndarjes dhe tė kontrollit demokratik tė pushtetit, si dhe parimet e toleroncės etnike, kulturore e fetare.
3.1.2. Kompetencat e Regjionit
Nė caktimin e vėllimit tė kompetencave tė Regjionit shfrytėzohet parimi i subsidiaritetit. Sipas kėtij parimi caktohet rrethi i kompetencave qė nė kushte ekzistuese do tė realizoheshin mė mirė dhe mė me efektivitet nė kuadėr tė autonomisė territoriale , e gjithashtu edhe nė kuadėr tė vetadministrimit lokal se sa nė nivelė tė tėrėsisė sė Kosovės e Metohisė. Fjala ėshtė pėr kėto kompetenca
- organizimi i Regjionit ( rregullimi i organeve dhe i procesit elektoral)
- siguria (policia) dhe mbrojtja civil
- judikatura
- arsimi
- shėndetėsia
- politika sociale
- kultura , mediat dhe sporti
- mbrojtja e pėrmendoreve tė kulturės
- martesa dhe marrėdhėniet familjare, trashėgimia e kujdestaria
- marrėdhėniet pasurore-juridike pėr pasuritė e paluajtshme
- zbatimi i privatizimit nė territorin e Regjionit
- regjistrat publikė
- pėrdorimi zyrtar i gjuhės e i shkrimit
- sanksionet pėr shkelje tė dispozitave ligjore nga sfera e kompetenca - ve tė Regjionit
- programet zhvillimore
- vetadministrimi lokal
- bashkėpunimi regjional ndėrkombėtar nė sferėn e kompetencvae tė Regjionit
- planifikimi hapėsinor
- mbrojtja ekologjike
- infrastruktura e rėndėsihme pėr Regjionin
- pėrcaktimi i burimeve tė tė ardhurave ( buxheti dhe bilanci )
- menaxhimi i pasurisė publike
- industria nė hapėsirėn e Regjionit
- pasuritė natyrore e minerale
- bujqėsia, blegtoria, pylltaria, gjuetia e peshkimi
- shėrbimet.
Nė sferat e numruara kompetenca ushtrohet duke u harmonizuar me politikėn e Kosovės e Metohisė.
3.1.3. Organet e Regjionitt
Organe tė automisė territoriale (Regjionit) janė: Kuvendi i Regjionit,Kėshilli Ekzekutiv i Regjionit, organet e administratės dhe gjykatat ( gjykatat themelore dhe tė shkallės sė dytė).
Kuvendi i Regjionit ėshtė organi mė i lartė pėrfaqėsues e legjislativ i autonomisė territoriale . Zgjedhet nė bazė tė sė drejtės sė pėrgjithshme dhe tė barabartė tė votės sė tė gjithė qytetarėve tė tė gjitha pesė rajoneve qė pėrbėjnė Regjionin, dhe me vota tė fshehta . Pėrbėhet prej njė dhome me pjesėmarrje pėrafėrsisht tė barabartė tė deputetėve nga secili Rajon. Ka autorizime ligjislative dhe kontrolli.
Kėshilli Ekzekutiv i Regjionit ėshtė bartės i pushtetit ekzekutiv . Bashkė me organet e administratės zbaton dispozitat ligjore tė Kuvendit tė Regjionit, pėrcakton dhe zbaton politikėnn nė lėmin e kompetencave tė Regjionit .Gjithashtu, Kėshilli Ekzekutiv i Regjioinit , ka pėr detyrė tė zbatojė aktet ligjore tė Parlamentit tė Kosovės e Metohisė nė Rajonet qė pėrbėjnė Regjionin.
Zgjedhja e Kuvendit tė Regjionit , Kėshillit Ekzekutiv tė Regjionit, e organeve tė administratės dhe tė organeve e tė forumeve tė tjera dhe mėnyra e punės sė tyre rregullohen me akte ligjore qė i nxjerrė Kuvendi i Regjionit.
Gjyqėsia. Regjioni, pėrveē pushtetit legjislativ dhe ekzekutiv, ka edhe pushtetin gjyqėsor, i cili vepron nė rajone qė pėrbėjnė Regjionin. Pushteti gjyqėsor duhet nė mėnyr tė pavarur, tė paanėshme dhe objektive tė aplikojė normat e pėrgjithshme juridike qė kanė tė bėjnė me situata kontestuese tė veēanta , nė tė cilat qytetarėt, personat juridikė ose organet e pushtetit publik janė nė kontest tė drejtash. Meqė nė mjedise etnikisht thellė tė ndara aplikimi i tė drejtave dhe konstatimi i fakteve relevante pėr zbatimin e tyre , janė nėn ndikimin e anėshmėrisė etnike , nė Kosovė e Mertohi , pėr kėtė fakt, realizimi i funksionit gjyqėsor ėshtė rrezikuar . Pėr kėtė arsye ėshtė e domosdoshme qė funksioni gjyqėsor , me pėrjashtim tė vendosjes definitive lidhur me ligjshmėrinė, tė ushtrohet nė Regjion.
Gjykatat e shkallės sė parė tė kompetencės sė pėrgjithshme organizohen pėr territorin e njė ose disa komunave brenda Regjionit. Regjioni do tė kishte edhe njė Gjykatė regjionale e cila do tė ishte si gjykatė e shkallės sė dytė e kompetencės sė pėrgjithshme pėr gjykatat komunale tė shkallės sė parė. Njėherit, Gjykata regjionale , nė tė njėjten kohė, do tė kishte edhe kompetencat e gjyqėsisė komerciale e administrative pėr territorin e Regjionit.
Funksionin e gjykatės mė tė lartė nė kuadėr tė kompetencave tė Krahinės, jashtė kontrollit kushtetutar- gjyqėsor dhe mbrojtjes sė tė drejtave tė njeriut e tė lirive civile tė garantuara me kuishtetutė dhe konventa ndėrkombėtare, do ta kishte Gjykata Supreme e Kosovės e Metohisė.
Kolegji i veēnatė i Gjykatės Supreme pėr ēėshtje tė Suazės sė Kushtetutės , do tė formonte kolegjin qė dė tė pėrbėhej prej tre gjyqtarėve : njė gjyqtari tė Gjykatės Supreme i cili ėshtė serb etnik, njė gjyqtari tė Gjykatės Supreme i cili ėshtė shqiptar etnik dhe gjyqtari i tretė, ndėrkombėtar, tė cilin do ta emėronte Pėrfaqėsuesi special i Sekretarit tė Pėrgjithsdhėm tė Kombeve tė Bashkuara. Ky kolegj do tė vendoste nė tė gjitha precesimet qė kanė tė bėjnė me aktet ligjore dhe veprimet e organeve tė Regjionit dhe tė organeve tė vetadministrimit lokal nga territori i Regjionit.
Ekzistojnė prokurorė publikė komunal dhe Prokurori Publik i Regjionit, tė cilėt ushtrojnė detyrat e veta nė pėrputhje me ligjin nė fuqi.
Regjioni do tė kishte funksionin thelbėsor me rastin e zgjedhjes sė gjyqtarėve tė gjykatave tė shkallės sė parė dhe tė Gjykatės Regjionale, si dhe tė prokurorėve publikė komunal e tė Prokurorit Publik tė Regjionit.
Gjyqtarėt dhe prokurorėt i emėron Pėrfaqėsuesi Special i Sekretarit tė _Pėrgjithshėm tė Kombeve tė Bashkuara , me propozimin qė e verifikon Kuvendi i Regjionit nga lista e kandidatėve qė ia prorpozon Kolegji konsultativ i judikaturės sė Regjionit. Kuvendi i Regjionit i propozon Dhomės pėrkatėse tė komunitetit serb nė Parlament tė Kosovės e Metohisė edhe dy tė tretat e kandidatėve pėr gjyqtarė tė Gjykatės Supreme tė Kosovės e Metohisė nga radha e serbėve . Kuvendi i Regjionit emėron gjyqtarėt pėr kundėrvajtje nė territorin e Regjionit.
Institucionet e pėrkohshme tė vetadministrimit nė Kosovė e Metohi do tė bartin nė Regjion funksionet e financimit tė gjykatave dhe tė pagave dhe tė tė ardhurave tė tjare tė gjyqtarėve, tė prokurorėve publikė dhe tė gjyqtarėve pėr kundėrvajtje nė territorin e Regjionit.
3.2. Autonomia finciare e Regjionit
Nė Kosovė e Metohi ėshtė duke u ndėrtuar tregu i hapur ekonomik dhe asnjė dispozitė e kėtij Plani nuk rrezikon dhe nuk guxon tė rrezikojė qarkullimin e lirė tė njerėzve, mallrave e tė kapitalit nė territorin e Krahinės.
Buxheti i Regjionit do tė ketė tė ardhura tė mjaftueshme vetjake pėr financimin e kompetencave tė veta. Burime tė ardhurash pėr buxhet janė tatimet, taksat , kompensimet dhe tagrat e tjera , tė ardhurat nga pasuria, donacionet dhe tė ardhurat e tjera . Pushteti qendror i jep dotacion Regjionit pėr kryerjen e punėve me tė cilat ngarkohet. Regjioni mund tė marrė kredi investicionale. Pėr buxhetin dhe llogarinė pėrfundimatare tė buxhetit vendos Kuvendi i Regjionit.
Pushtetit qendror i takojnė tė ardhurat nga dogana, nga tatimet pėr vlerėn shtesė , akcizat dhe nga tagrat e tjera tė ngjashme. Regjionit dhe komunave qė e pėrbėjnė u takojnė tė ardhurat nga tatimet e drejtpėrdrejta , siē janė tatimi pėr tė ardhurat e qytetarėve dhe tatim- fitimi, si dhe tatimi pėr pasurinė, nga taksat administrtive e komunale , kompensimi pėr shfrytėzimimin e vlerave publike dhe tė ardhurat e tjera . Nė Regjion ekziston Drejtoria Autonome e Tatimeve.
Regjioni dhe komunat qė e pėrbėjnė janė pronarė tė pasurisė e cila shėrben pėr ushtrmin e funksioneve tė tyre.
Pėrfaqėsuesi special i Sekretarit tė Pėrgjithshėm tė Kombeve tė Bashkuara, nė emėr tė Kosovės e Metohisė, do tė lidhė kontrata bilaterale e regjionale pėr tregtinė e lirė me vendet e regjionit.
3.3. Statusi i serbėve jashstė territorit tė Regjionit
Serbėt qė jetojnė jashtė territorit tė Regjionit , pėrveē tė tė drejtave klasike tė njeriut tė garantuara pėr tė gjithė qytetarėt e Kosovės e Metohisė, duhet tė gėzojnė edhe tė drejtat e veēanta kolektive , tė domosdoshme pėr tė ruajtur identitetin e vet. Kėto realizohen jo vetėm si tė drejta tė statusit negativ,nė kuptim tė obligimit tė Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit qė tė rezervohen nga ndėrhyrja nė ushtrimin e tyre tė lirė, ose si tė drejta tė statusit aktiv, duke ua bėrė tė mundshme serbėve pjesėmarrjen nė jetėn publike dhe barabarėsinė me rastin e punėsimit nė shėrbime publike - por edhe si tė drejta tė statusit pozitiv, ēka nėnkupton obligimin e Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit qė tė ndėrmarrin masa me tė cilat avancohet pozita e komunitetit serb nė ato pjesė tė Kosovės e Metohisė ku ai ėshtė i rrezikuar.
Duke u nisur nga kėto premisa , komunitetit kombėtar serb duhet doemos t` i sigurohen kėto instrumente juridike: liria e shprehjes sė identitetin kombėtar; ndalimi i diskriminimit; marrja e masave pėr sigurimin e barazisė; ndalimi i asimilimit me dhunė; zhvillimi i frymės sė tolerancės ; ndalimi i nxitjes sė urrejtjes raciale, nacionale e fetare; e drejta pėr ruajtjen e specifikave ( e drejta e pėrdorimit tė gjuhės serbe, zgjedhja dhe pėrdorimi i emrit personal, pėrdorimi zyrtar i gjuhės e i shkrimit, e drejta pėr kultivimin e kulturės e tė traditės , barazia me rastin e punėsimit nė shėrbime publike, shkollimi nė gjuhėn serbe, pėrdorimi i simboleve kombėtare, informimi publik nė gjuhėn serbe); e drejta e bashkimit ; e drejta e bashkėpunimit me bashkatdhetarėt nė Regjion dhe jashtė territorit tė Kosovės e Metohisė; ndalimi i shkeljes sė tė drejtave tė pjesėtarėve tė komunitetit serb; mbrojtja gjyqėsore e tė drejtave tė pjesėtarėve tė komunitetit serb; themelimi i Kėshillit kombėtar tė komunitetit serb dhe Ombudspersoni pėr tė drejtat e pjesėtarėve tė komuniteteve kombėtare.
Tė drejtat e pjesėtarėve tė komunitetit kombėtar serb mė saktėsisht theksohen nė Aneksin e kėtij Plani.
3.4. Pozita e komuniteteve tė tjera kombėtare nė Regjion
Pjesėtarėt e komuniteteve tė tjera kombėtare qė jetojnė nė rajone qė pėrbėjnė Regjionin gėzojnė tė gjitha tė drejtat nga Kaptina 4 (Tė drejtat e komuniteteve dhe tė anėtarėve tė tyre) e Suazės Kushtetuese pėr vetadministrimin e pėrkohshėm.
IV. MBROJTJA DHE RUAJTJA E MONUMENTEVE
TĖ KULTURĖS
4.1.Monumentet e kulturės nė Kosovė e Metohi meritojnė mbrojtje dhe ruajtje tė veēantė:
Sė pari , sepse janė trashėgimi unike kulturore , monumentet e vlefshme tė sė cilės qė moti janė tė njohurė si trashėgimi europiane.
Sė dyti, pėr shkak se mbrojtja, ruajtja dhe lėnia e kėsaj trashėgimie kulturore gjeneratave tė ardhshme i takon shtetit " nė territorin e tė cilit gjenden" ( neni 4 i Konventės mbi mbrojtjen e trashėgimisė kulturore e natyrore, 1972 ).
Sė treti, pėr shka se pėveē popullėsisė dhe pronės ndaj tokave , janė si kriter i tretė nė pėrcaktimin e tė drejtave edhe tė komunitetit serb edhe shqiptar nė territorin e Kosovės e Metohisė.
4.2. Monumentet e kulturės sė Serbisė paraqesin trashėgiminė unike e cila, qė nga periudha midis dy luftėrave botėrore, ėshtė e njohur si pjesė e pandashme i trashėgimisė europiane.
Edhe me kėtė rast duhet theksuar se kjo trashėgimi:
- ruan arkitekturėn, nė njė pjesė edhe artin, e perandorisė romake e bizantine tė shtetit mesjetar serb, tė perandorisė turke, pastaj edhe tė arkitekturės sė re tė serbėve e tė shqiptarėve,nė vazhdimėsi tė pandėrprerė shekullore - ēka ėshtė fenomen i vetėm
- shėnom nivelin mė tė lartė tė arkitekturės e tė artit bizantik tė kohės sė vet
- nė pjesėn konsideruese tė monumenteve tė veta prezenton integrimin unik tė arkitekturės sė Bizantit ortodoks dhe tė artit romanesk katolik, ēka gjithashtu ėshtė si fenomen i vetėm
- ruan monumentet qė dėshmojnė pėr dy shekuj ( prej ll70 deri l37l) zhvillimi tė njė nga shtetet e zhvilluara europiane.
Kjo trashėgimi unike e Europės duhet doemos tė ruhet nė formė dhe destinim tė vet burimor dhe e pėrparuar t ` i lihet gjeneratave tė reja . Ky ėshtė njė imperativ sipas tė gjitha konvemtave mbi tė mirat e trashėgimisė kulturore.
4.3. Monumentet e kulturės tė Serbisė tani janė nėn administratėn e Misionit tė pėrkohshėm tė Kombeve tė Bashkuara (UNMIK-ut), nė bazė tė Rezolutės sė Kėshillit tė Sigurimit tė Kombeve tė Bashkuara l244. Mirėpo, trashėgimtar legjitim dhe rojtės ligjor i monumenteve tė kulturės nė Kosovė e Metohi ėshtė shteti Serbia:
- pėr shkak se i ka mbrojtur dhe ruiajtur monumentet nė bazė tė ligjeve tė shtetit
- pėr shkak se pjesėn e tyre mė tė vlefshme dhe mė tė madhe i ka ngritur shteti mesjetar serb
- pėr shkak se, nė pjesėn mė tė madhe, janė pronė e Kishės Ortodokėse Serbe
- pėr shkak se Serbia shumicėn e kėtyre monumenteve , nė gėrmadha dhe gjendje braktisjeje i ka liruar nga okupimi turk dhe gjatė shekullit tė kaluar ka investuar mjete tepėr tė mėdha dhe potencial profesional nė rindėrtimin e tyre
- pėr shkak se Deklarata e Konferencės sė Kombeve tė Bashkuara pėr vendbanimet e njerėzve ( parimi 9, Vankuver, l976 ) konstaton se " Secili vend ka tė drejtė qė me sovranitet tė plotė tė jetė trashėgimtar i vlerave tė veta specifike kulturore qė janė fryt i tėrė historisė sė tij", e ky ėshtė pikėrisht rasti me trashėgiminė e Serbisė nė Kosovė e Metohi.
Nga qershori i vitit l999 nė skenė ėshtė pėrpjekja e administratės sė UNMIK-ut dhe tė Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadminitrimit qė tė imponojnė nocionin pėr "trashėgiminė kosovare", me qėllim qė ta tjetėrsojnė nga Serbia. Trashėgimia kulturore, sipas praktikės sė pėrgjithshme nė botė dhe sipas konventave relevante ndėrkombėtare, u takon popujve ose shteteve. Territoret nuk kanė shtrashėgimi. Ėshtė e njohur se nė Raportin e UNESK-os pėr gjendjen e trashėgimisė kulturore nė Kosovė ( viti 2003) askund nuk pėrmendet " trashėgimia e Kosovės"por gjithnjė" trashėgimia nė Kosovė".
4.4. Qasjen e deritanishme tė mbrojtjes, ruajtjes dhe mirėmbajtjes sė monumenteve tė kulturės nė Kosovė e Metohi e kanė karakterizuar dy fakte:
- UNMIK-u nuk e ka formuar shėrbimin e vet pėr ruajtjen e monumenteve tė kuturės,pėr ēka ishte i obliguar nė bazė tė nenit 7 ,paragrafi 2 tė Konventės pėr mbrojtjen e tė mirave kulturore nė rast konflikti tė armatosur ( Hagė, l954 ), as qė ka marrė mbi vete pėrgjegjėsinė pėr mbrojtjen e pasurive "nė territorin e palėve tė tjera kontraktuese", nė kėtė rast tė Serbisė, pėr ēka ėshtė i obligueshėm me nenin 4 tė Konventės sė Hagės.
- kundrejt kėtij obligimi, UNMIK-u, duke u bazuar nė kritere politike , kompetencėn pėr mbrojtjen dhe ruajtjen e monumenteve tė kulturės e barti nė kompetencė tė Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadminitrimit, ndonėse e dinte se kėto nuk kanė referenca profesionale pėr tė ushtruar kėtė kompetencė, dhe me asgjė nuk kanė treguar kujdes qė kėtė kompetencė nė mėnyrė efikase ta marrin mbi vete.
Nė kėtė mėnyrė trashėgimia unike kulturore mbeti, mė shumė se katėr vite, pa shėrbim pėrgjegjės , i cili do tė kujdesej pėr tė. Pasojat janė dramatike.Ėshtė lėnė qė koha tė bėjė tė vetėn ēka kudo konsiderohet si sjellje joqytetėruese.
Mbarė periudha prej qershorit tė vitit l999 nga kur filloi rrėnimi vandal dhe asgjėsimi i monumenteve tė kulturės nė Kosovė e Metohi, si dhe ngjarjet e fundit prej l7-l9 mars tė kėtij viti kanė dėshmuar se garancat qė janė dhėnė nuk ishin efektive dhe se mbrojtja fizike i KFOR-it ishte e pamjaftueshme. Nė vetėdije tė vandalistėve kėto janė monumente pa rojtės ligjor . Vetėm mė l7 dhe l8 mars tė kėtij viti janė rrėnuar dhe dėmtuar 35 kisha e manastire, nga ky numėr , l6 monumente tė kulturės. . Asgjėsimi e tejkalio atė nga viti l999 ( pas luftės), sepse janė djegur dy monumente ( manastiri i Shėn Arkangjelit , tempulli i varrit tė Car Dushanit dhe kisha unike e qytetit Bogorodica Ljevishka ) tė cilėt, nė Raportin e Misionit tė UNESK-os nė Kosovė ( viti 2003), janė kategorizuar si monumente me vlerė universale( prej gjithsej gjashtė kėso monumentesh nė Kosovė e Metohi).
Po qe se nuk ndryshohet statusi i kėtyre monumenteve krimi mund tė pėrsėritet.
4.5. Ėshtė e njohur se monumentet e kuklturės tė Serbisė janė tė shpėrndara nė mbarė territorin e Kosovės e Metohisė . Ky fakt imponom dy forma tė mbrojtjes e tė ruajtjes sė monumenteve tė kulturės .
Njė ėshtė statusi i monumenteve tė kulturės brenda territorit tė Regjionit e tjetėri jashtė territorit tė Regjionit.
Brenda territorit tė Regjionit kompetenca e ruajtjes sė monumenteve tė kulturės ėshtė pėrfshirė nė kompetencat e autonomisė dhe mbrojtja e ruajtja e monumenteve realizohet nė bazė tė Ligjit pėr monumentet e kulturės tė Serbisė.
Jashtė territorit tė Regjionit, monumentet qė janė me rėndėsi tė jashtėzakonshme fitojnė statusin e tė mirave kulturore,tė cilat drejtpėrdrejti i administron Republika e Serbisė. Statusi i tillė siguron implementimin e nenit 6 , aneksi 2 , tė Rezolutės sė Kėshillit tė Sigurimit tė Kombeve tė Bashkuara l244, i cili i siguron personelit serb" praninė nė vendet e trashėgimisė kulturore serbe". Duhet pėrcaktuar kriteret sipas tė cilave caktohen tė mirat me statusin e pėrmendur. Kėto duhet tė jenė tė mira me rėndėsi tė veēantė pėr historinė dhe kulturėn e Serbisė dhe Kishėn Ortodokėse Serbe, e qė nė bazė janė tė pėrshtatshme pėr t` u klasifikuar nė trashėgiminė europiane.Pėr shembull, Patriarkana e Pejės ,Pėrmendorja e Luftės sė Kosovės, fondacionet e varrezave tė sundimatarėve Nemanjiq, qyteti mė i madh i shtetit mesjetar serb; Pėr Kishėn Ortodokėse Serbe edhe tė gjitha manastirėt e gjalla. E logjikshme ėshtė tė supozohet se tė gjitha monumentet pėrcaktohen nga ana e komisionit profesional tė UNESK-os me propozimin e Serbisė.
V. MARRĖDHĖNIET E ORGANEVE TĖ AUTONOMISĖ TERRITORIALE ( REGJIONIT) ME INSTITUCIONET E PĖRKOHSHME TĖ VETADMINISTRIMIT NĖ KOSOVĖ E METOHI
5.1. Parimet mbi tė cilat bazohen kėto marrėdhėnie
* parimi i subsidiaritetit
* parimi i barazisė sė qytetarėve nė pikėpamje tė gėzimit dhe tė mbrojtjes sė lirive dhe tė sė drejtave elementare tė qytetarėve
* parimi i koordinimit
* parimi i pėrputhshmėrisė( harmonizimit)
* parimi i subordinimit.
Raporti midis Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadminitrimit dhe Regjionit duhet tė rregullohet nė mėnyrė normative ashtu qė Regjionit t` i sigurohet njė shkallė e lartė e autonomisė ( autonomia thelbėsore ) kundrejt Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit .Kjo raelizohet me pėrcaktimin e njė rrethi tė gjerė tė kompetencave burimore e tė bartura nė tė cilat Regjioni do tė veprojė nė mėnyrė tė pavarur dhe autonome. Nė kėtė mėnyrė sigurohet efikasiteti i plotė dhe pėrgjegjėsie e Regjionit nė uashtrimin e punėve nga kompetenca e tij. Me futjen e parimit tė subsidiaritetit dhe me krijimin e mekazmave pėr zgjidhjen e konflikteve eventuale kompetencash midis organve tė Regjionit dhe Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit , nė mėnyrė maksimale do tė mėnjanoheshin anėt negative tė vendosjes nė shumė shkallė e tė cilat janė tė pranishme nė strukturat e ndėrlikuara tė distribuimit tė pushtetit.
Nė ushtrimin e autorizimeve dhe tė pėrgjegjėsive tė veta, Autonomia e Regjionit do tė kufizohej me parimin universal tė respektimit tė tė drejtave tė njeriut tė tė gjithė banorėve tė Regjionit. Kufizimi i tė drejtave tė Regjionit do tė bazohej edhe nė implementimin e parimeve tė koordinimit, qė do tė thotė tė harmonizimit tė punės sė organeve tė Regjionit, si dhe nė harmonizimin e akteve dhe tė veprimeve tė administratės sė Regjionit nė aplikimin e ligjeve dhe tė akteve tė tjera tė pėrgjithshme - pėrmes aktivitetit tė Administratorit regjional. Nė mėnyrė tė kufizuar do tė aplikohej edhe parimi i subordinimit - pėrmes masave nė procesin e survijimit tė organeve tė Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit ndaj organeve tė Regjionit . Veē kėsaj , kufizimi i konsiderueshėm i autonomisė sė Regjionit, do tė paraqitte edhe mundėsinė e Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit qė drejtpėrsėdrejti t`i zbatojnė disa dispozita tė pėrgjithshme nė territor tė Regjionit kur kjo do tė ishte e domosdoshme pėr shkak tė vetė natyrės sė kėtyre dispozitave.
5.2. Pėrmbajtja e raporteve
5.2.1. Ndryshimi i statusit tė autonomisė territoriale (Regjionit) nuk mund tė bėhet pa pėlqimin e sė paku dy tė tretave tė numrit tė pėrgjithshėm tė deputetėve nė Kuvend tė Regjionit.
5.2.2. Nė pajtim me parimin e subsidiaritetit, pėrveē kompetencave burimore tė Regjionit, tė gjitha kompetencat qė nuk janė razervuar pėr Pėrfaqėsuesin special tė Sekretarit tė Pėrgjithshėm tė Kombeve tė Bashkuara dhe pėr Institucionet e Pėrkohshme tė Vetadministrimit , bėjnė pjesė nė kompetencat e Regjionit dhe tė komunave.
5.2.3. Organet e Regjionit, nė ushtrimin e kompetencave tė veta, nuk mund tė kufizojnė tė drejtat dhe liritė e qytetarėve qė janė pėrcaktuar me Suazėn Kushtetuese.
5.2.4. Nė raste kur ekzistojnė dispozita ligjore tė Regjionit dhe dispozita ligjore tė Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit , prioritet aplikimi ka dispozita ligjore e Regjionit, e nė rast konflikti midis dispozitave tė Regjionit dhe dispozitave tė Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit , do tė aplikohet dispozita e Regjionit deri te marrja e vendimit tė formės sė prerė tė Kolegjit tė Veēantė tė Gjykatės Supreme tė Kosovės e Metohisė.
5.2.5. Nė rast konflikti kompetencash midis organeve tė Regjionit dhe tė Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadminitrimit , vendos Kolegji i Veēantė i Gjykatės Supreme tė Kosovės e Metohisė.
5.2.6. Kėshilli Ekzekutiv i Regjionit ėshtė i autorizuar tė ngrisė procedurėn para Kolegjit tė Veēantė tė Gjykatės Supreme tė Kosovės e Metohisė pėr konstatimin e papajtueshmėrisė sė akteve tė Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit me Suazėn Kushtetuese, kur me kėto akte preken kompetencat e Regjionit.
5.2.7. Dispozitat ligjore tė Regjionit qė miratohen nė kuadėr tė kompetencave tė Regjionit, duhet doemos tė jenė nė pajtim me aktin themelor, Statutin e Regjionit. Kontrollin e pajtueshmėrisė sė tyre me aktin themelor, Statutin e Regjionit, e ushtron Gjykata Regjionale nė procedurėn gjyqėsore-administrative.
5.2.8. Dispozitat ligjore tė Regjionit qė miratohen pėr zbatimin e dispozitave ligjore tė Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit , duhet doemos tė jenė nė pajtim me dispozitat e pėrgjithshme dhe me Suazėn Kushtetuese tė Institucionerve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit.
5.2.9. Dispozitat ligjore tė Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit nė territorin e Regjionit , si rregull , i zbatojnė organet pėrkatėse tė Regjionit.
5.2.l0. Organet e Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit kanė tė drejtė mbikėqyrjeje ndaj zbatimit tė dispozitave ligjore tė Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit nga ana e organeve tė Regjionit. Organet e Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit, nė procesin e mbikėqyerjes, mund tė vėnė nė dukje anomalitė nė pracedurėn e zbatimit tė akteve tė Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit . Nė qoftė se edhe pas theksimit tė kėtyre anomalive, oreganet e Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit konstatojnė se kėto anomali nuk janė eliminuar , kėto organe mund tė zhvillojnė procedurėn pėr anulimin e aktit tė pėrgjithshėm tė organit tė Regjionit pranė Kolegjit tė Veēantė tė Gjykatės Supreme tė Kosovės e Metohisė.
5.2.11. Dispozitat ligjore dhe vendimet e Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit tė cilat , pėr shkak tė natyrės sė vet , drejtpėrsėdrejti i zbatojnė Institucionet e Pėrkohshme tė Vetadministrimit nė territorin e Regjionit , nuk mund tė hyjnė nė fuqi po qe se shumica e delegacionit tė deputetėve tė komunitetit kombėtar serb nė Parlamentin e Kosovės e Metohisė kėrkon procedurė tė veēantė tė parashikuar pėr ēėshtjet qė janė me interes vital pėr komunitetin kombėtar serb.
5.2.12. Po qe se nė procedurėn e harmonizimit nuk arrihet pėlqimi, vendimin definitiv e merr paneli i veēantė i cili pėrbėhet nga pėrfaqėsuesi i komunitetit kombėtar serb,pėrfaqėsusesi i propozuesit dhe anėtari tė cilin e emėron Pėrfaqėsuesi special i Sekretarit tė Pėrgjithshėm tė Kombeve tė Bashkuara..
5.2.13. Kuvendi regjional mund tė propozojė ligje nga kompetenca e Parlamentit tė Kosovės e Metohisė.
5.2.14. Parlamenti i Kosovės e Metohisė para se tė nxjerrė ligjin me rėndėsi tė veēantė pėr Regjionin , ėshtė i detyrueshėm tė marrė mendimin e Kuvendit tė Regjionit.
5.2.15. Kuvendi i Regjionit mund tė shtrojė veto apsolute lidhur me marrėveshjen me karakter ndėrkombėtar qė e kanė arritur Institucionet e Pėrkohshme tė Vetadministrimit , kur kjo marrėveshje ka tė bėjė me kompetencat e Regjionit.
5.2.16. Ndryshimet dhe plotėsimet e Suazės Kushtetuese dhe tė ligjeve tė Parlamentit tė Kosovės e Metohisė qė kanė tė bėjnė me rregullimin e tė drejtave pėr pasuritė e paluajtshme tė cilat janė nė territorin e Regjionit, nuk mund tė hyjnė nė fqi nė territor tė Regjionit pa pėlqimin e Kuvendit tė Regjionit.
5.2.17. Pėrfaqėsu special i Sekretarit tė Pėrgjithshėm tė Kombeve tė Bashkuara emėron pėr territor tė Regjionit Administratorin regjional nė kompetencėn e tė cilit ėshtė mbikėqyrja ndaj implementimit tė akteve tė Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadministrimit, si dhe harmionizimi i punės sė administratės sė Regjionit me Institucionet e Pėrkohshme tė Vetadministrimit.
5.2.18. Administratori regjional emėrohet nga lista prej pesė kandidatėve tė cilėn e propozon Kuvendi i Regjionit.
VI. PROCEDURA E KONSTITUIMIT TĖKOMUNITETIT AUTONOM SERB NĖ KOSOVĖ E METOHI
6.1. Pėr t `u konstituuar Komuniteti Autonom Serb nė Kosovė e Metohi ėshtė e domosdoshme qė Kėshilli i Sigurimit tė Kombeve tė Bashkuara tė miratojė Rezolutė tė veēantė. Kuptimi dhe pėrmbajtja themelore e kėsaj rezolute ėshtė realizimi i tė drejtave tė veēanta pėr komunitetin serb si mėnyrė e vetme dhe urgjente e zgjidhjes sė ēėshtjeve tė ekzistimit tė tij nė Kahinė dhe tė kthimit nė Kosovė e Metohi tė dy tė tretave tė serbėve ( rreth 220.000) tė dėbuar nė Serbinė Qendrore. Pėrvoja gati pesė vjeēare e pranisė sė administratės civile e ushtarake tė Kombeve tė Bashkuara flet se ekzistenca dhe kthimi janė tė mundshėm vetėm me implementimin e mekanizmit tė ngjashėm tė administratės sė pėrkohshme brenda Kosovės e Metohisė siē ėshtė parashikuar me pikėn 10 tė Rezolutės sė Kėshillit tė Sigurimit tė Kombeve tė Bashkuara l244 pėr tėrė Krahinėn " nė kuadėr tė RF tė Jugosllavisė", e ky ėshtė model i "autonomisė thelbėsore".
Sipas objektivave dhe pėrmbajtjes sė vet Rezoluta e re e Kėshillit tė Sigurimit tė Kombeve tė Bashkuara , nuk do tė zėvendėsonte Rezolutėn 1244, por vetėm do t` a plotėsonte me dispozita me tė cilat parimisht zgjidhet sot problemi mė i madh nė Kosovė e Metohi - mbrojtja e tė drejtave tė komunitetit kombėtar serb.
6.2. Zbatimi i kėsaj Rezolute tė Kėshillit tė Sigurimit tė Kombeve tė Bashkuara do tė realizohej me hartimin dhe miratimin e Statutit tė Komunitetit autonom serb nė Kosovė e Metohi. Statuti do tė pėrcaktonte rajonet e Regjionit. Procedura e hartimit tė Statutit do tė bazohej nė procedurėn e hartimit tė Suasės Kushtetuese pėr vetadministrimin e pėrkohshėm. I vetmi dallim do tė ishte nė faktin qė nė hartimin e Propozimit tė Statutit pėrveē pėrfaqėsuesve tė UNMIK-ut , tė serbėve e tė shqiptrėve tė Kosovės e Metohisė qė do tė thotė tė Instituciooneve tė tanishme tė Pėrkohshme tė Vetadminitrimit ) do tė merrnin pjesė edhe pėrfaqėsuesit e Serbisė, pėrkatėsisht tė Serbisė e Malit tė Zi. Kjo ėshtė e domosdoshme pėr arritjen e pėlqimit tė pėrgjithshėm rreth marrėveshjes mbi themelimin e Komunitetit kombėtar serb nė Kosovė e Metohi.
Tekstin e miratuar tė Statutit tė Komunitetit autonom serb nė Kosovė e Metohi, pas konsultimeve pėrkatėse tė pėrfaqėsusve legjitim tė tė gjitha palėve tė interesuara, da ta shpallte me dekretligj pėrkatės Pėrfaqėsuesi special i Sekretarit tė Pėrgjithshėm tė Kombeve tė Bashkuara.
6.3. Tė gjitha veprimet e parashikuara procedurale do tė duhej tė kryheshin sa mė parė nė mėnyrė qė Statuti i Komuinitetit autonom serb nė Kosovė e Metohi tė fillojė tė implementohet menjėherė pas shpalljes sė tij.Miratimi dhe implementimi i Statutit do t i jipnin mjaft garanci tėrė komuinitetit serb nė Kosovė e Metohi , duke patur parasysh edhe pjesėn shumicė tė tij , e cila pas dėbimit gjendet nė Serbinė Qendrore, qė tė jetojė lirisht dhe tė marrė pjesė nė jetėn publike , jo vetėn nė rajonet e Regjionit tė porsaformuar por edhe nė tėrė Kosovėn e Metohinė. Pjesėmarrja e tyre nė zgjedhjet pėr organe tė reja tė Regjionit do t `i inkurajonin konsiderueshėm edhe pėr pjesėmarrjen e tyre nė zgjedhjet qė do tė mbahen sė shpejti pėr organe tė Kosovės e Metohisė. Shkurt, rregullimi i ri i jetės sė komunitetit serb nė Krahinė do tė hapte faqen e re tė priudhės sė paqes sė Kosovės e Metohisė multietnike.
Aneksi: Statusi i serbėve jashtė territorit tė pėrfshirė me autonominė territoriale (jashtė Regjionit).
Liria e shprehjes sė identitetit kombėtar
Garantohet liria e shprehjes sė pėrkatėsisė kombėtare.
Askush nuk ėshtė i detyruar tė deklarohet pėr pėrkatėsinė e vet kombėtare.
Ndalimi i diskriminimit
Garantohet barazia para ligjit dhe mbrojtja e barabartė ligjore , pa marrė parasysh pėrkatėsinė kombėtare.
Ndalohet ēfarėdo diskriminimi qoftė nė bazė tė pėrkatėsisė kombėtare.
Masat pėr sigurimin e barazisė
Ėshtė obligim i Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadminitrimit qė kudo qė ėshtė e nevojshme, tė miratojnė masa pėrkatėse pėr pėrparimin e barazisė sė plotė e efektive midis pjesėtarėve tė komuniteteve tė ndryshme kombėtare, nė tė gjitha sferat e jetės ekonomike, sociale, politike e kulturore.
Ndalimi i asimilimit tė dhunshėm
Ndalohet asimilimi i pjesėtarėve tė komuniteteve kombėtare kundėr vullnetit tė tyre tė lirė.
Institucionet e Pėrkohshme tė Vetadministrimit kanė pėr detyrė tė mbrojnė pjesėtarėt e komuniteteve kombėtare prej ēdo aksioni drejtuar ndaj asimilimit tė tillė.
Zhvillimi i frymės sė tolerancės
Nė sferėn e arsimit, kulturės e tė informimit, Institucionet e Pėrkohshme tė Vetadminitrimit nxisin frymėn e tolerancės dhe tė dialogut ndėrkulturor dhe marrin masa efektive pėr pėrparimin e respektimit e tė mirėkuptimit reciprok dhe tė bashkėpunimit midis njerėzve qė jetojnė nė Kosovė e Metohi,pa marrė parasysh identitetin e tyre kulturor, gjuhėsor ose fetar.
Ndalimi i nxitjes sė urrejtjes raciale,kombėtare e fetare
Ndalohet dhe ndėshkohet ēdo nxitje dhe provokim i pabarazisė kombėtare, raciale, fetare ose pabarazie tjetėr, si dhe ēdo provokim e pėrhapje e urrejtjes dhe intolerancės kombėtare, raciale, fetare e tė tjera.
E drejta e ruajtjes sė specifikave
Pjesėtarėt e komuniteteve kombėtare lirisht mund tė pėrdorin gjuhėn dhe shkrimin e vet, privatisht dhe publikisht.
Pjesėtari i komunitetit kombėtar ka tė drejtė qė emrin dhe mbiemrin e vet ta shfrytėzojė nė gjuhė tė vet amtare, duke pėrfshirė kėtu edhe shkrimin e emrit personal nė tė gjitha dokunetet publike nė bazė tė gjuhės dhe drejtshkrimit tė komunitetit kombėtar.
Nė territor tė njėsisė sė vetadministrimit komunal ku tradicionalisht jetojnė pjesėtarėt e komuniteteve kombėtare, gjuha dhe shkrimi i tyre ėshtė nė pėrdorim tė barabartė zyrtar..Pėrdorimi zyrtar i gjuhės tė komunitetit kombėtar, nėnkupton sidomos: zhvillimin e procedurės gjyqėsore e administrative nė gjuhėn e komuniteteve kombėtare, pėrdorimin e gjuhės sė komunitetit kombėtar nė komunikimin e organeve me autorizime publike me qytetarėt; lėshimin e dokumenteve publike dhe mbajtjen e evidencave zyrtare nė gjuhėt e komuniteteve kombėtare dhe pranimin e kėtyre dokumenteve nė kėto gjuhė si tė plotėfuqishme; pėrdorimin e gjuhės sė komuniteteve kombėtare nė fletė-votime dhe materialin e zgjedhjeve, si dhe nė punėn e forumeve pėrfaqėsuese.
Pjesėtarėt e komuniteteve kombėtare kanė tė drejtė qė emėrtimet tradicionale lokale, emėrat e rrugėve e tė lokaliteteve, si dhe shenjat topografike tė shkruhen edhe nė gjuhė tė kėtyre komuniteteve.
Pjesėtarėt e komuniteteve kombėtare kanė tė drejtė tė shprehin, ruajnė, kultivojnė, zhvillojnė, pėrcjellin brez pas brezi dhe tė manifestojnė publikisht veēoritė kombėtare e etnike, kulturore, fetare e gjuhėsore.
Pjesėtarėt e komuniteteve kombėtare kanė tė drejtė pėrfaqėsimi adekuat nė shėrbime publike, nė organe tė Institucioneve tė Pėrkohshme tė Vetadminitrimit dhe nė organe tė vetadministrimit lokal.
Pjesėtarėt e komuniteteve kombėtare kanė tė drejtė tė edukohen dhe arsimohen nė gjuhė tė vet nė institucione publike tė arsimit e edukimit parashkollor, fillor e tė mesėm.
Pjesėtarėt e komuniteteve kombėtare kanė tė drejtė tė themelojn | |
