Shkruan: Ibrahim Egriu
Qė nga rinia ka marrė pjesė aktive nė luftė pėr ēlirimin e Atdheut dhe bashkim kombėtar. Me devotshmėri ka kryer njė varg aksionesh kundėr analfabetizmit dhe pėrhapjes sė kulturės shqipe nė ish R. e Maqedonisė. Nė vitin 1946 ka vazhduar studimet nė Fakultetin e Jeroslavles. Ehtė inxhinier nė pension dhe merret me kultivimin e kulturės shqiptare ndėr shqiptarėt e Ukrainės. Qė nga viti 1946 jeton larg vendlindjes Dibrės se dashur, Nė Sant - Peterburg tė Rusisė. Mban lidhje tė rregullta me kėtė komunitet, ndihmon klubin artistik Rilindja nė Karakurt dhe ndėrmjetėson nė botimin e literaturės pėr kėtė komunitet. Kėshtu deri mė tash i ka ndihmuar autorėt e librit Shqiptarėt e Ukrainės, mandej Antologjia e letėrsisė shqipe nė rusisht si dhe nė pėrgatitjen pėr nxjerrjen e gazetės nė gjuhėn tonė tė bukur e tė ėmbėl shqipe, me titull:Shqiptarėt nė Ukrainės.
Rastėsisht, me rastin e vdekjes sė kolegut tim dhe poetit-Besnik Kėrluku, pėr tė ngushėlluar familjarėt e tė ndjerit, Besnik, kish ardhur dhe z . Ramadan Ēilku, mėrgimtar nė Rusi. Pas pėrshėndetjes reciproke, mu drejtua vėllai i Besnikut - Azizi, shoku im i ngushtė: - Imi, a e njeh kėtė zotėri tė moshuar kurbetēar dibran, qė ka ardhur sot kėtu tė na nderojė e tė na ngushėllojė me rastin e vdekjes sė vėllait tim-Besikut?!
Nėnkolonel, Ramadan Ēilku, ėshtė i lindur nė Dibėr tė Madhe, mė 5 janar 1924.- Ky ėshtė zotėri Ramadan Ēilku, i cili plot 63 vjet ka jetuar e vepruar shumė larg vendlindjes.
Nėnkoloneli dhe piktori dibran - R. Ēilku -Ekspozita e tij.
Dibrės sė tij tė dashur - n ė Rusi.- Nė ato ēaste su besova veshėve tė mi, sepse, pėr herė tė parė dėgjova se njė dibran aq gjatė ka jetuar nė mėrgim dhe ku, nė Rusi. Atėherė, z. Danēe, drejtpėrsėdrejti, mu drejtua:
- Mos jeni Ju djali i Arifit, vėllai i tė ndjerit, Din Egriu, qė ishte dhe shoku i vėllait tim, paoshtu tė ndjerė, Ymerit dhe jetoni nė Suedi? -Po, iu pėrgjigja unė, u habita nė vitalitetin dhe kujtesėn e fortė dhe isha kureshtar qė tė mėsoj diē mė tepėr rreth tij. Dolėm sė bashku me z. Danēe, ashtu e thėrrisnin shkurtimisht dibranėt. Ai erdhi tek unė pėr vizitė nė shtėpi dhe, me plot gėzim, mė ofroi disa tė dhėna e foto qė i kish marrė me vete.
Ėshtė nipi i rilindasit -iliuministit, Sait Najdenit, alias Hoxhė Vokės, i cili, me abetaret e Shoqėrisė sė Stambollit 1879 dhe, me ato tė Samiut 1886, nė vitin 1888 hapi shkollėn e parė shqipe nė Dibėr dhe, si mėsojtore janė bėrė podrumet diskrete pėr tė mos u rėnė nė sy armiqve, rrėfen z. Ramadan.
Homazhe pranė Nėnė Terezės
Katėr klasė tė shkollės fillore i kreu nė gjuhėn serbo - kroate. Mė 1939 largohet nė Itali dhe pas njė viti kthehet nė Tiranė ku mėson pėr marangoz. Mė 1941, nė Dibėr punoi si pėrkthyes nė gjuhėn italiane dhe i gjuhėve sllave. Mė 1943 merr pjesė aktive nė luftė kundėr nazi-fashizmit, pėr ēlirimin dhe bashkimin e trojeve tona tė okupuara. Qė atėherė kyēet nė Batalionin vullnetar tė Dibrės dhe mė pas nė Brigadėn e katėrt shqiptare, nėn komandėn e Nexhat e Qemal Agollit dhe Xhafer Kodrės, Ka luftuar nė shumė beteja tė pėrgjakshme, duke filluar nga Struga e Veleshta, Kėrēovė e Dibėr, Rekė, Gostivar, Shkup, Kumanovė, Preshevė e Bujanovc, Vranjė, Gjilan, Srem, Zagreb e deri nė Bihaq. Ai, jo vetėm qė ka qenė i plagosur nga granata, por atė e ka pėrfshi dhe sėmundja e kolerės, ndaj, disa ditė ka qėndruar pėr shėrim nė njė kishė tė Zagrebit. Mė 13 - 14 janar 1945, sė bashku me Lirie Belishovėn marrin pjesė nė Kongresin e Dytė tė Rinisė sė ish Jugosllavisė, mbajtur nė Beograd. Rreth pėrshtypjeve nga ai Kongres, ai deklaroi:
- Aty, nė ate Konferencė kuptova se ne shqiptarėt, qė luftuam deri nė Srem e Kroaci, pėr ēlirimin dhe bashkimin e trojeve tona etnike, ishim tė zhgėnjyer. Mandej ēndoshi, me urdhėr tė Shtabit Suprem tė saj , nė dhjetor tė vitit 1945, nė atė tė ftohtė e acar, mė braktisėn duke mė dėrguar si student ushtarak, nė qytetin Ribinski, nė qender tė Rusisė.
Mė 1946 vazhdon studimet nė Fakultetin e Jeroslavės. Mandej, transferohet nė qytetin Proskorov-Ukrainė, afėr Livovit.
Viti 1948 prishja e marrėdhėnieve Rusi - ish Jugosllavi dhe mbyllja e rrugėve pėr rikthmin nė vendlindje. Mė 1950 merr gradėn Toger e mė vonė gradohet Nėnkolonel . Mė 1951,krijon familje,martohet dhe i lidin dy fėmijė - djalė e vajzė. Djalin e pagėzoi me emrin Edip, kurse vajzėn-Yana. Nga viti 1971, me bashkėshorten e tij, e cila para pesė vjet, ka humbur tė pamurit, jetojnė nė San Petersburg dhe, nė po atė vit, pas shėrbimit nė Armatėn Sovjetike-pensionohet. Pas tre muaj fillon tė punojė si inxhinier konstruktor nė Institutin e Shkencave:Elektrosilla . Mban lidhje tė rregullta me kėtė komunitet, e ndihmon klubin artistikRilindja nė Karakurt dhe ndėrmjetėson nė botimin e literaturės pėr kėtė komunitet. Kėshtu deri mė tash i ka ndihmuar autorėt e librit Shqiptarėt e Ukrainės, mandej Antologjia e letėrsisė shqipe nė rusisht si dhe nė pėrgatitjen pėr nxjerrjen e gazetės nė gjuhėn tonė tė bukur e tė ėmbėl shqipe, me titull:Shqiptarėt nė Ukrainė.
- Kultivues i kulturės shqiptare ndėr shqiptarėt e Ukrainės
Edhe pas daljes nė pension, ai nė formė permanente vepron nė disa sfera:
a) -Si piktor, ka bėrė shumė punime me piktura goblen dhe, nė SanPeters ka hapur Ekspozitėn e tij.
b.) - Mbledhės i folklorit:-Ka mbledhur shumė aforizma , anekdota, kash e lash dhe sė shpejti do botohet libri i tij.
c.) - Zbulues i fshatrave tė banuara me shqiptarė, Odesė me rrethinė.
d.) -Themelues i Ansamblit tė Femrave Shqiptare LULET dhe
e.) -Themelues i korrit tė veteranėve.
- KTHIMI NĖ DIBRĖN E MADHE
Pas 26 vitesh, nė korrik tė vitit 1971 shkova pėr here tė parė ta vizitoj Dibrėn time tė dashur. Rruga, nga Shkupi pėr Dibėr mė dukej shumė e gjatė dhe, nė ato ēaste mė shpaloseshin kujtimet e luftės. U ndalėm qė tė pushojmė ca nė Mavrovė dhe mu kujtua motra e Filipit, bashkėluftėtarit tim - shqiptar, nga fshati Sencė, qė gjendet aty pranė, e cila mė dhuroi si kujtim njė palė ēorape leshi dhe sot e kėsaj dite ia di pėr nder. Filluam tė zbresim Grykės sė Radikės tatėpjetė, aty ku, trimi ynė legjendar Gjergj Kastriot Skėnderbeu zhvilloi betejat mė tė suksesshme kundėr pushtetit osman.
Arrita nė Dibėr dhe, para shtėpisė sė vėllaut tim tė ndjerė-Ymerit, dhjetėra e qindra familjarė, me buqeta lulesh nė dorė dhe me pėrqafime e me lot nė sy mė pritėn dibranėt. Njė javė rresht, si besoja vetes sime se arrita nė vendlindjen time dhe gjatė tėrė kohės sė qėndrimit tim nė Dibėr, nuk mundesha ta hap gojėn e tė flas shtruar rreth padrejtėsive qė na janė bėrė ne shqiptarėve, duke qenė se agjentėt e U D B-sė na ndiqnin gjithmonė.
UKRAINASI DIBRAN
Ky ukrainas dibran
e ka emrin Ramadan
me prejardhje ilirian
ka qėndruar si babaxhan
nUkrainė gjat ka jetue
ai nuk u asimilue
edhe Dibren se ka harrue
ėshtė shqiptar i vėrtetė
tė rrallė janė si ky nė jetė
gjithė dibranėt jan krenar
pėr qėndrimin e tij kombėtar
dinjitetin kurrė se ndėrroi
shumė shqiptarė atje zbuloi
nė Dibėr me tė bisedova
dhe tepėr u emocionova
vlera tė mėdha ai ka
pėr zbulimet qė ka ba
pandėrprerje dhe pa ia da
rreth kontributit qė ushtron
ndaj kėtė poezi e meriton
personat qė janė si ai
pėr komb janė krenari
person i lartė ushtarak
dhe zemra i digjet flak
njė personalitet me vlerė
qė ėshtė yrnek pėr tė tjerė
dibranėt qė nė diasporė janė
shembėlltyrė, Ty tė kanė
-baca Ramadan!
Me nderime:
Demir Oboku, Dibėr -shtator 2007 v.
AFORIZMA TĖ PĖRKTHYERA NGA GJUHA RUSE
(Pėrshtatjen sipas natyrės sė gjuhės shqipe e bėri: I. Egriu)
O Atdhe, sa mė larg Ti qė je, aq mė tė dashur
mua mė ke ! -Citate nga Ramadan Ēilku
Vepro me mend dhe jeto i pavarur!
Jetesa nė qetėsi ėshtė humbje e njė shekulli.
Sa mė e rreptė aq mė e dashur!
Vetėm mundimi, njeriun e bėn tė madh.
Poqe se kohėn e shpejtosh, bėhesh armik i vetes.
Xhelozia jeton me pafuqi.
Ku ska sinqeritet, aty shfaqet arsyetimi.
Nderin e tė tjerėve mos e merr, kurse Tuajin rruaje!
Kur se ēmon, ai largohet.
Goja e mirė ėshtė kur punon.
Pasqyrimi kėrkon qetėsi, shprehja-sinqeritet.
Dashuria e njėanshme, dashuri me helm.
Durimi ėshtė miku i sakrificės dhe gėzimit.
I sinqerti ngritet lart, i ligu rrėzohet poshtė.
Prej vėllaut gjer te armiku-gjysmė hapi.
Pa zemėr tė madhe, smund tė ketė trimėri.
Koka qė mendon, asnjėherė nuk pėson.
Paqja kurorėzohet me fitore, jo me humbje.
Jeta ėshtė njė pikė e vogėl, me dinamikė e pėrmbajtje tė madhe.
Jeta ėshtė njė shkollė e pėrgjithshme.
Jeta rrotullohet rreth nesh, kurse ne rreth saj.
Jeta jonė e shkurtėr, durimi i gjatė.
Jeta jepet njėherė, kurse koha na merr ēdo orė.
Jeta kalon vetėtimthi, vdekja spyet se kush je!
Jeta pa dhembje nuk kalon!
Ēdo gjė qė ėshtė e mirė bėhet pėr jetėn.
Standardi i jetesės sonė varet nga paratė.
E arrite qėllimin, prano besimin!
Pesimizmi ėshtė pėrtacia e shpresės.
Rinia ėshtė themeli i pleqėrisė.
Pleqėria sėshtė dhe pėr djallin!
Frika-tmerri i ka lindur perėnditė.
Argumenti ėshtė fakt kryesor.
Logjika ėshtė pika mė e lartė e verifikimit.
Bukuria ėshtė aty, ku ėshtė simetria e vendosur.
Vdekja ėshtė e pafajshme, sepse u takon tė gjithėve.
Kur kemi probleme, thėrrasim Zotin e Nėnėn nė ndihmė.
Ėndrra ėshtė lugė e zbrazėt.
Shkenca sėshtė diē private, por e pėrgjithshme.
Shumė me ec, sdo tė thotė se shumė punon.
Poqe se ec ēdo ditė, ndihmon zemrėn.
Vdekja sėshtė e rastėsishme, por ėshtė njė rast.
Dashuria, qė ndėrrohet, ajo tradhtohet!
Pėr dorėshtrėnguesin, mbarimi ėshtė vdekja.
Pėr pėrtacin, dita ėshtė e gjatė.
Dyfytyrėsia ėshtė mė e keqe se tradhtia.
Kush flet shumė, ai mund tė flet dhe marrina.
Shoku mė i mirė ėshtė kujtesa.
Forma dhe ngjyra e fytyrės, nuk e tregojnė brendinė e shpirtit.
Me shikim pas ecin:-hajduti, frikacaku dhe armiku.
Gėzimi nuk kėrkohet, por bėhet.
Shpirti me gojė nuk lidhet.
Burimi i mėkatit jeton nė interes.
Dasmėn e presim, kurse vdekja vjen pa ftesė.
Jo koka pėr plis, por plisi pėr kokė!
Shėndetin mbroje deri sa je i ri, mos prit nga pleqėria!
Njeriun rruaje nga epshi, frika dhe uria!
Fatkeqėsia me raki nuk mbulohet, por zbulohet.
Pa ndjenja tė rrosh, si pa jetė tė jetosh.
Paratė vijnė me mund, por mund tė ikin me erė.
Ku ėshtė shpirti i shėndoshė, aty ėshtė frymėzimi.
Ēdo durim ka kufi.
Nė frymėzim gjejmė kupėn e arsyes.
Nė bukurinė e grave, mendja vlon.
Mė mirė me vdekė i lavdėrueshėm,se me jetue i vdekur.
Gjumi i tepėrt-sėmundje e trupit.
Mendja dhe duart mund tė bėjnė ēudira.
Tek injorantėt, goja nxjerr helm, kurse tek mentarėt-mjaltė.
Tek llafazanėt, mendimet dalin nga goja, jo nga logjika.
Trashėsia e tepėrt i takon derrit.
Njeriu ka nevojė edhe pėr shumė edhe pėr pak.
Nga pasuria e tepėrt-humbet gjykimi.
Shumė gėzime vetėm gjatė kohės sė rinisė.
Me bukurinė lozin, kurse me shpirt jetojnė.
Sa mė tepėr tė ndershėm, aq mė pak tė pandershėm.
Masa e ndjenjės shprehet pėrmes sjelljes.
Kėnaqėsia ėshtė shkalla mė e lartė e lumturisė.
Fito pasurinė, por jo edhe armiqėsinė!
Mos kėrko Zotin kudo, ai ėshtė te Ti.
Prej sėmundjes deri te pleqėria, rruga ėshtė e afėrt.
Sėmundja e molis ēdo burrėri.
Pėr budallenjtė bota ėshtė arenė.
Mburrja nuk i shėrben mendjes.
Ēmimi i shokut sėshtė kur e gjesh, por kur e humbish.
Paratė si sėmundja, kur si ke mendon pėr to.
Shfajėsimi i parė i grave janė lotėt.
Pėr dhembjen e pėrhershme nė jetė, vdekja ėshtė shėrim.
Gabimet vinė nga tė gjitha anėt, kurse e vėrteta ėshtė e vetme.
Gruaja e bukur pėr syrin, kurse e menēura pėr jetė.
Fjalėt e sinqerta dalin nga zemra e ēiltėrt (pastėr)
Kush skuqet nga turpėri, ndėrgjegjen e ka tė pastėr.
Bukuria e shpirtit rritet, kur humbet bukuria e trupit.
Nga urrejtja asnjė kėshtjellė se shpėton.
Mendjelehtėsia, rruga mė e afėrt e fatkeqėsisė.
Ku ėshtė pėrtacia (dembelia), atje ėshtė fatkeqėsia.
Ku ka dyfytyrėsi, atje ska sinqeritet e dashuri.
Paqja ėshtė fjalė e shkurtėr, por me pėrmbajtje tė gjerė.
Ku ka shumė fjalė, atje ska qartėsi.
I fuqishėm ėshtė ai qė e mund vetveten.
Embėlsia e tepėrt-helm pėr jetė.
Ku ėshtė moda, atje ėshtė e shprazėt kuleta (qesja)
-Nėnat lindin fėmijė, kurse atdheu heronj.
-Nėnat na japin jetėn, kurse atdheu-lavdinė.
-Kėmisha e pastėr, kur ke gruan pranė.
-Uji e zjarri-jetė dhe fatkeqėsi.
-Pėr duart e kėmbėt, koka e ka pėrgjegjsinė.
-Ku ska durim, atje ska dobi.
-Shokut foli para sysh, armikut pas shpine.
-Poqe se gjykosh tė tjerėt-fillo nga vetvetja.
-Ai qė jeton me frikė, humb vetveten!
-Ēdo gjėmim, nuk vjen me shi.
-Kėndohen kėngė nė shtėpi, atje ku ka harmoni!
-Durimi, mpreh dhe gjevairin!
-Frymėzimi-ilaēi mė i mirė pėr njeriun
-Mikun me e dashtė-armikun lypset detyruar me forcė!
-Ku ka shėndet, atje ka shkėlqim dhe buzėqeshje.
-I menēuri me mendje vepron, injoranti me zėrin gjėmon.
-Mendja e dobėt ėshtė e zonja pėr tė bėrė zhurmė.
-Poqe se kohėn e shpejtosh, armik pėr veten bėhesh.
-Bota ėshtė e bukur, pėr atė qė sheh thellė nė te.
-Pa mund dhe sheqeri sėshtė i ėmbėl.
-Fėmijėt janė lule, kurse nipėrit e mbesat-fruta.
-Durimi ėshtė miku i sakrificės dhe gėzimit.
Till: ibrahim@home.se
Rubrik:
Datum: Tue, 03. 01. 2008 09:45:45 +0100
I nderuari Imi,
Ti vazhdon tė jesh i pėrpiktė, tė jesh aktual dhe tė mbetesh i madh, sepse vazhdimisht zbulon diēka tė madhe. Edhe kėsaj radhe mė kėnaqe me surprizėn lidhur me atdhetarin Ramadan Ēilku, i cili edhe pse tėrė jetės punoi dhe veproi jashtė vendlindjes, nuk e harroi atė. Madje, madje ai punoi dhe veproi nė njė vend ku, pos rusit, tjetri fare nuk njihet. Dhe, pikėrisht nė Rusi, nė atė vend aq tė ftohtė dhe aq tė hekurt, z. Ramadani u ndje i aftė tė punojė pėr kombin.
Atij i lumtė ashtu sikundėr tė lumtė edhe Ty qė nė mėnyrė shumė tė pėrafėrt, nė mėnyrė shumė dinjitoze dhe nė mėnyrė shumė plastike e ke prezantuar atė burrė, i cili vendlindjen e ka tė shenjtė, ashtu siē e ke edhe Ti o i madhi IMI.
Kėsaj radhe mė ke pasuruar me thėnie tė mrekullueshme, tė shqipėruara nga Ti, e tė cilat do t'i ruaj si ēdo vlerė tjetėr qė vjen nga Ti.
Tė pėrshėndes dhe tė uroj shėndet dhe jetė tė gjatė, sepse ti dhe tė tjerėt si ti i duhen kėtij kombi.
E pėrshėndes zonjėn tėnde, e cila di tė tė krijojė kushte tė volitshme pėr punėn tėnde intelektuale, duke tė mirėkuptuar pėr ēdo gjė.
I pėrshėndes djemtė Tu, qė dinė ta vlerėsojnė punėn intelektuale dhe kombėtare qė e bėn babai i tyre. Shkofshin rrugės sė babait!
Tė fala e qafime, Latifnallbani@msn.co
4.01.2008 |
