NJOHJA E ISH-REPUBLIKAVE JUGOSLLAVE DHE KOSOVA :: DERVINA.COM

Arkivi i lajmeve
Për vitet 2006,2007 dhe 2008

^ Kategoritë

Kërko në lajme:

Shpalos kategorinë:

•	Lajmet kryesore

•	Lajmet në gjuhen angleze

•

Opinion

•	Intervista

•

Sport

•

Kultura

•

Histori

•

Diaspora

•

Tech-Info

Madhësia e shkronjave

Dukja	Madhësia (piksel)
AaBbCc	11 piksel
AaBbCc	12 piksel
AaBbCc	13 piksel
AaBbCc	14 piksel

Vizitorët online në arkiv: vizitorë

» NJOHJA E ISH-REPUBLIKAVE JUGOSLLAVE DHE KOSOVA

Postuar më datën: 2007-12-19 09:14:46 nga admin4 :: Kategoria: Histori

» Opcionet për artikullin

	Bëj favorit këtë artikull
	Pritoje këtë artikull
	Dërgo tek shoku/shoqja
	Shto koment këtë artikull

Një libër rreth procesit të shpërbërjes së Jugosllavisë

Richard Caplan “Europe and the Recognition of New States in Yugoslavia”, Cambridge University Press, 2005

Shkruan: Shkëlzen GASHI

Roli i Gjermanisë në procesin e shpërbërjes së Jugosllavisë
Libri i autorit Richard Caplan “Evropa dhe njohja e shteteve të reja në Jugosllavi” është një libër i shkëlqyeshëm në lidhje me rrjedhën e njohjes së shteteve të reja të dala nga procesi i shpërbërjes së Jugosllavisë dhe rolin e Komunitetit Evropian – me theks të veçantë rolin e Gjermanisë – në këtë proces. Ç’është më e rëndësishmja, përveç përshkrimit të hollësishëm, libri ofron edhe një analizë jashtëzakonisht interesante të arsyeve që e kanë shtyrë bashkësinë ndërkombëtare ose më mirë thënë shumicën e shteteve të Komunitetit Evropian për t’i njohur si shtete të pavarura dhe sovrane Kroacinë, Slloveninë dhe më pas Maqedoninë dhe Bosnjë dhe Hercegovinën.

Caplan konsideron se ekzistojnë tri qëllime që kanë çuar në njohjen e republikave jugosllave si shtete sovrane dhe të pavarura.

- Së pari, njohja si masë ndëshkuese për të frenuar Beogradin në ushtrimin e fushatës së dhunës kundër republikave që po e lëshonin Jugosllavinë.

- Së dyti, njohja me qëllim ndryshimin e natyrës së konfliktit duke e shndërruar atë nga një konflikt i brendshëm në një luftë ndërshtetërore.

- Së treti, njohja si mjet për të nxitur republikat që e aspironin atë, të pranojnë politikat e KE-së, posaçërisht për sa i përket statusit të minoriteteve në kuadër të territorit të tyre.

Siç u tha edhe më sipër, autori i këtij libri shpjegon se përse Gjermania e ka promovuar fuqishëm njohjen e republikave jugosllave dhe më pas ka pranuar njohjen e tyre para shteteve tjera anëtare të KE-së. Ekzistojnë shpjegime të ndryshme për sa i përket qëndrimit të Gjermanisë në këtë proces, e shpjegimi më i përhapur është se qëllimi i Gjermanisë ka qenë zgjerimi i ndikimit ekonomik, politik dhe ushtarak në rajonin e Ballkanit dhe se kjo ka qenë lehtë e realizueshme përmes fragmentarizmit të Jugosllavisë. Mirëpo, autori i librit konsideron se për Gjermaninë nuk ka qenë e favorshme shpërbërja e Jugosllavisë po të kihen parasysh borxhet e mëdha që Jugosllavia kishte ndaj Gjermanisë dhe paqartësia se si do të zgjidhej ky problem po qe se shpërbëhet Jugosllavia. Autori me të drejtë pyet se po të kishte Gjermania qëllime hegjemoniste, atëherë, si është e mundur që ajo të ketë pritur gjatë kohë pasi që Sllovenia dhe Kroacia filluan të ndjekin rrugën e pavarësisë dhe, përveç kësaj, si të shpjegohet fakti që deri vonë Gjermania ka mbështetur aktivisht unitetin e mëtutjeshëm të Jugosllavisë.

Nuk duhet harruar faktin se mbështetja e Kishës Katolike të Gjermanisë për këto dy republika ka pasur peshë në procesin e njohjes së tyre si shtete të pavarura dhe sovrane. Veç kësaj, Gjermania ka qenë strehë e komunitetit të madh kroat Gastarbeiter, i cili ka fushatuar fuqishëm në mbështetje të interesave të Kroacisë. Andaj, pas shpërthimit të konfliktit gjegjësisht fillimit të sulmeve të Armatës Popullore të Jugosllavisë në Slloveni dhe Kroaci, shumica dërmuese e partive politike në Gjermani kanë qenë në favor të njohjes së këtyre dy republikave si shtete të pavarura dhe sovrane.

Ç’është e vërteta, fillimisht nuk ka pasur gatishmëri për t’i njohur ish-republikat jugosllave si shtete të pavarura dhe sovrane, mirëpo, siç e thotë Janez Jansha, Sllovenia dhe Kroacia janë bazuar në vendosmërinë, zgjuarsinë dhe guximin e tyre. Autori i këtij libri konstaton se njohja nuk ka pasur rol të rëndësishëm në përcaktimin e Sllovenisë dhe Kroacisë për të mbështetur fushatën për pavarësi. Pra, dëshira për pavarësi te Sllovenia dhe Kroacia ka qenë shumë e fuqishme dhe si e tillë vështirë e kundërshtueshme pafundësisht. Faktor që ka ndikuar që kjo dëshirë të jetë kaq e fuqishme ka qenë vendosmëria e Millosheviqit për ta ri-centralizuar Jugosllavinë nën kontrollin e Beogradit, duke mos i lënë Sllovenisë dhe Kroacisë zgjidhje tjetër, përveç se të kërkojnë pavarësinë.

Si arsyetim për njohjen e pavarësisë së ish republikave jugosllave, Komuniteti Evropian (KE) ka përdorur parimin uti possidetis juris (respektimi i status quo-s territoriale) duke njohur kufijtë (boundaries) e ish republikave jugosllave si kufij (frontiers) të shteteve të reja, por jo edhe kufijtë e entiteteve nën-republikane (krahinave). Sikundër e thotë edhe autori, sikur Kosova ta kishte pasur statusin e republikës gjatë sundimit të Titos, atëherë sot do të kishte qenë shtet i pavarur dhe sovran. E njëjta gjë do të vlente edhe me Karelinë, e cila ka qenë republikë konstituive e Bashkimit Sovjetik prej vitit 1940 deri në vitin 1956, por më pas statusi i saj është degraduar në statusin e një krahine autonome në kuadër të federatës ruse. Po të mos kishte ngjarë ky degradim, Karelia do të kishte fituar pavarësinë, sikurse që e ka fituar Bjellorusia, Ukraina dhe republikat tjera në vitin 1991 me rastin e shkërmoqjes së BRSS-së.

Bashkësia ndërkombëtare i ka bërë padrejtësi Kosovës duke mos e trajtuar si territor të kolonizuar

Pra, nuk ka asnjë dilemë se bashkësia ndërkombëtare çështjen e Kosovës e ka parë në kuadër të të drejtave të minoriteteve gjegjësisht kthimit të autonomisë që Kosova ka gëzuar në kuadër të Serbisë dhe Jugosllavisë në periudhën 1974-1989. Autori i këtij libri ka vënë re një gjë mjaft interesante: versioni fillestar (23 tetor 1991) i Projekt Konventës së 4 nëntorit 1991, hartuar nga Konferenca për Jugosllavinë, thotë që republikat duhet të zbatojnë në tërësi dispozitat që kanë ekzistuar para vitit 1990 për krahinat autonome, duke iu referuar kështu kthimit të autonomisë së Kosovës dhe Vojvodinës. Mirëpo, në përpjekje për të fituar përgjigjen pozitive nga Milosheviqi për këtë Projekt-Konventë, Lordi Carrington do të bëjë një koncesion të jashtëzakonshëm duke eliminuar këtë kërkesë nga versioni përfundimtar i Projekt Konventës së 4 nëntorit 1991. Për më shumë, në një intervistë të dhënë në gusht të vitit 1992, e cila intervistë është botuar në librin “Kosova dhe Ruleti Ndërkombëtar”, Lordi Carrington thotë se ka qenë i obliguar që të gjitha zgjidhjet t’i kërkoj brenda kufijve ekzistues dhe pasi që Kosova ishte pjesë e Republikës së Serbisë, problemin e Kosovës e kam shikuar brenda këtyre kufijve.

Kështu, Kosovës i është mohuar e drejta për vetëvendosje me arsyetimin se duhet respektuar sovranitetin dhe integritetin e shteteve (republikave) dhe se në rast se secili grup etnik, religjioz, gjuhësor do të kërkonte shtetësi, atëherë, nuk do të kishte kufi të fragmentimit. Pra, bashkësia ndërkombëtare i ka bërë padrejtësi Kosovës duke mos e trajtuar si territor të kolonizuar. Serbia dhe bashkësia ndërkombëtare kanë kundërshtuar vetëvendosjen e jashtme për Kosovën, por arsyetimi i kundërshtimit të bashkësisë ndërkombëtare dallon prej atij të Serbisë. Derisa Serbia kundërshton vetëvendosjen e jashtme për Kosovën me arsyetimin se Kosova është djep i civilizimit serb, bashkësia ndërkombëtare konsideron se vetëvendosja e jashtme për Kosovën jo vetëm që e destabilizon Bosnjë dhe Hercegovinën, por edhe Maqedoninë dhe, për më shumë, mund të shërbejë si shembull për lëvizjet e shumta separatiste në Evropë.

Sidoqoftë, një vend të posaçëm në këtë libër zë edhe interpretimi i dy shkollave të së drejtës ndërkombëtare për sa i përket njohjes së shteteve të pavarura dhe sovrane: shkollës deklarative dhe shkollës konstituive. Njohja nuk mund dhe nuk e krijon shtetin. Njohja e shteteve nuk është konstituive, por është thjesht deklarative. Sikundër pat thënë edhe Robert Badinter në mendimin numër një, efektet e njohjes nga shtetet tjera janë krejtësisht deklarative. Shteti duhet të ekzistojë paraprakisht. Njohja e shtetit nuk është asgjë tjetër veçse deklarim i ekzistencës së tij. Konventa për të Drejtat dhe Detyrat e Shteteve, e njohur si Konventa e Montevideos, precizon se përveç territorit dhe popullsisë, entiteti që tenton të bëhet shtet sovran dhe i pavarur duhet të ketë nën kontroll atë territor.

Pra, shteti duhet të ekzistojë njëmend e vetëm pastaj të shpallet ekzistenca e tij dhe të kërkohet njohje nga komuniteti ndërkombëtar. Me njohje shteti vetëm bëhet subjekt në të drejtën ndërkombëtare. Fillimisht duhet krijuar shteti gjegjësisht duhet shtrirë kontrolli në tërë territorin e caktuar dhe vetëm pastaj duhet shpallur pavarësia dhe kërkuar njohja. Kontrolli i territorit është shumë më i rëndësishëm sesa njohja ndërkombëtare. Serbia, për shembull, nuk e ka parë njohjen ndërkombëtare të Bosnjë dhe Hercegovinës si një ngjarje që do të ndryshonte ndonjë gjë në realizimin e planit të saj. Për më shumë, Millosheviq edhe ka bërë shaka duke thënë se edhe perandori romak Kaligula e ka shpallur kalin e tij për senator, por kali i tij asnjëherë nuk është bërë senator, andaj e njëjta gjë do të ngjajë edhe me Alia Izetbegovicin: ai do të ketë njohje ndërkombëtare, por jo shtet.

Për më keq, kur Rodezia Jugore pat shpallur Deklaratën e Pavarësisë në vitin 1965, Këshilli i Sigurimit menjëherë pat miratuar një rezolutë dhe pat dënuar këtë shpallje me termat më të ashpër. Kështu që, një popull që dëshiron të bëhet shtet sovran dhe i pavarur – përveç kontrollit të territorit – duhet edhe ta bind bashkësinë ndërkombëtare se është kategorikisht i vendosur për ta shndërruar kufirin administrativ ose me vijë të ndërprerë në kufi ndërkombëtar ose me vijë të plotë. Pra, duhet bindur Kombet e Bashkuara se ato mund të harxhojnë edhe më shumë se 500 milionë dollarë sa kanë harxhuar në Kongo për ta ndalur ndarjen e Katangës nga Kongoja, por do të rezultojnë të pasuksesshme.

Në fund, duhet thënë se janë shkruar shumë libra për procesin e shpërbërjes së Jugosllavisë, por jo edhe për procesin e njohjes së ish-republikave të Jugosllavisë si shtete sovrane dhe të pavarura. Caplan në këtë libër jo vetëm që ka ofruar detaje fort interesante dhe ka shpjeguar këtë proces në mënyrë analitike, por edhe ka bërë një hulumtim të jashtëzakonshëm për këtë temë duke shfrytëzuar literaturë fenomenale. Për më shumë, ai edhe ka përdorur dokumente të një rëndësie të veçantë përkitazi me tematikën që ka trajtuar në këtë libër. Po ashtu, ka bërë një gjurmim të hatashëm në shtypin jugosllav dhe botëror të asaj kohe në lidhje me procesin e njohjes së ish republikave jugosllave dhe, mbi të gjitha, ka intervistuar pjesën dërmuese të protagonistëve të këtij procesi. Pra, me pak fjalë, libri i autorit Richard Caplan “Europe and the Recognition of New States in Yugoslavia” është i mrekullueshëm.
_________________________

Në vijim mund t´i shfletoni disa pjesë të librit në origjinal:

Një recension për librin:

Richard Caplan, Europe and the Recognition of New States in Yugoslavia
-----------------

Europe and the Recognition of New States in Yugoslavia
Von Richard Caplan

Titelseite
Inhaltsverzeichnis
Index
origins and terms
Appendices

pashtriku.com
Prishtinë, 18.XII.2007

---------

• TITUJ TË NGJASHËM

[ Lajmet kryesore ]

MOSNJOHJA E REALITETIT SHQIPTAR, KAOS POLITIK APO PSIKOLOGJIK (2008-09-02 16:29:53 nga admin4)

[ Opinione ]

Njohja nga Debëlldeja (2008-09-01 17:22:03 nga admin1)

[ Kultura ]

NJOHJA E PAVARËSISË, ROL AKTIV APO PASIV (2008-08-23 18:01:14 nga admin4)

[ Opinione ]

Diplomacia e Kosovës është aq e sigurt sa edhe vetë njohja pavarsisë së saj (2008-08-17 13:02:56 nga admin1)

[ Opinione ]

A po stagnon njohja e pavarësisë së Kosovës? (2008-07-12 16:10:05 nga admin1)