Ismail Kadare: Kam ndjekur me shumė interes ato qė kanė ndodhur dhe kam pritur me interes njė reagim, tė gjithė kanė pritur njė reagim, por ai ka qenė mė i keq se ēėshtė pritur, dmth. ka ndodhur diēka, qė ėshtė kapėrcyer arsyeja. Kam pėrshtypjen, qė njė njeri qė asiston nė kėto ngjarje, pėrnjėherėsh e kupton se kėtu ėshtė harruar diēka; ėshtė harruar burimi i bormbardimit tė vitit 1999; kjo gjė nuk thuhet, bėhte sikur harrohet; bėhet sikur ka ndodhur diēka, por nuk shpjegohet ēka ndodhur nė atė vit: gati-gati, sikur ballkanasit u ēmendėn dhe u ēmend edhe NATO-ja atė vit, qė e bombardoi Jugosllavinė, si tė thuash, pa arsye. Kurse, kėtu duhet thėnė nė mėnyrė tė qartė, duhet thėnė se ky bombaridm, ky ndėshkim i Serbisė para 10 vjetėsh, ka patur njė kuptim, ka patur njė arsye, njė arsye tė fortė, madje; se nuk u ngritėn kot avionėt nė qiell; avionėt e Aleancės Atlantike u ngritėn nė qiell, sepse ndodhte njė krim i madh nė Tokė, sepse njė popull masakrohej. Ka qenė njė masakėr nga mė tė tmerrshmet qė ndodhte nė Ballkan, ka qenė masakrimi i popullsisė, ka qenė njė shpėrngulje e papėrfytyrueshme, gati-gati 1 milionė banorė u shpėrngulėn brenda disa javėve; ka ndodhur njė pėrdhunim masiv i grave dhe i vajzave shqiptare, qė ka qenė rrallė nė kėto pėrmasa nė historinė e Ballkanit; prandaj kjo gjė u duk sikur u harrua, ngaqė ka kaluar shumė kohė, ngaqė shumė njerėz kanė lindur tashti, shumė njerėz nuk i dinė shumė mirė ato qė kanė ndodhur dhe tashti, gati-gati, u duk si e natyrshme, qė serbėt tė protestojnė kundėr shkėputjes sė Kosovės, duke u hequr, madje, si viktima. Unė mendoj se kėtu ėshtė burimi i kėtij keqkuptimi, qė mund ta quaj keqkuptim tragjik.
Zėri i Amerikės: Ajo qė po ndodh nė Serbi ėshtė komentuar si pjesė e njė procesi pastrimi brenda vetė shoqėrise serbe: nga njėra anė njė pjesė e popullsisė qė shikon drejt Perėndimit, dhe pjesa tjetėr, ende e pushtuar nga ndjenjat nacionaliste, njė proces qė me sa duket do tė kėrkojė kohė...Mendimi juaj?
Ismail Kadare: Po. Ky proces qė pėrmendėt ju, ėshtė kryesori nė historinė e sotme tė tė gjithė Evropės, e sidomos tė Ballkanit. Dmth., njerėzit qė duan vėrtet qė ky gadishull tė ketė paqen, duhet tė gjejnė edhe mėnyrat se si arrihet kjo. Ka njė arsyetim tė tillė, qė po tė kujtojmė ēka ndodhur, kėto krime, si tė thuash, kėto tmerre, ne do tė acaronim tė dy etnitė, pra shqiptarėt dhe serbėt me njeri-tjetrin. Unė mendoj tė kundėrtėn, qė acarimi mė i keq ėshtė ai kur krimet harrohen, kur spėrmenden dhe secili i mban, si tė thuash, brenda zemrės sė vet. Kėshtu, nė se serbėt harrojnė ēkanė bėrė dhe hiqen si viktima dhe nga ana e komunitetit evropian, nė vend qė tu kujtohet kjo, ka njė lloj pėrkėdhelje, dhe duket sikur u bėn mirė. Unė e kuptoj, qė popujt nuk duhen acaruar, natyrisht, qė ėshtė e drejtė, qė tė mos acarohen, por tė vijmė tek pyetja "ju bėn mirė kjo gjė, apo ju bėn keq"? Unė mendoj se ju bėn keq, sepse lihet pa prekur, thelbi i problemit. Dhe tek serbėt, ēfarė ndodh? Ata kanė njė burim vreri; tashti, ata thotė se u ėshtė bėrė njė padrejtėsi shumė e madhe, si ne na kanė marrė Kosovėn, apo ne na kanė bombarduar pa asnjė arsye. Dhe tek njė popull, kur ka njė grumbull vreri tė tillė, njė ide qė po i bėhet njė padrejtėsi, ėshtė jashtėzakonisht e rrezikshme. Ne e dimė nga pėrvoja e historisė botėrore, se kėshtu, psh, nazizmi ka grumbulluar vrerin qė u krijua nė Gjermani, pas Luftės sė Parė Botėrore, pėr tė pėrgatitur, pastaj, krimet e ardhshme. Ne e dimė qė terrorizmi, sot psh., baza e terrorizmit, ėshtė njė vrer i grumbulluar. Nė vende tė catuara, thuhet qė Evropa i ka shkaktuar kėtyre popujve nė Lindjen e Afėrme, u ka shkaktuar shumė fatkeqėsira dhe prandaj duhet tė marrin tashti revansh dhe o burra, tė krijojmė njė kryqėzatė terroriste, kundėr njė kryqėzate tjetėr, qė ka qenė kryer dikur, kundėr tyre. Me njė fjalė, nė se do tė donim qė tė fajėsohej Ballkani, duhen thėnė tė vėrtetat dhe nuk duhen harruar asnjėherė, sidomos nė njė rast tė tillė, kur serbėt kanė kėtė reagim. Ėshtė mė lehtė pėr vetė serbėt, qė ta kalojnė kėtė traumė, sepse unė e kuptoj, se tek shumė njerėz ka njė trishtim, ka njė dėshpėrim nga kjo qė po ndodh, qė Kosova po shkėputet, por ėshtė mirė qė tė sqarohet, se pėrse po ndodh kjo gjė? Nė Kosovė, nga ata njerėzit, qė ka me mijėra nė rrugė, ka midis tyre, pėr tė thėnė njė shembull, ka qindra tė rinj, qė nė atė kohė kanė qenė 10 vjeē, tė cilėt kanė parė me sy tragjedinė qė ka ndodhur, kanė parė me sy shpėrnguljen, masakrat, por kanė parė me sy, sidomos diēka, qė nuk pėrmendet, ose qė pėrmendet tepėr, tepėr rrallė. Kanė parė pėrdhunimet masive tė grave, tė motrave, tė nėnave tė tyre; dhe ata nuk mund ta harrojnė kurrė kėtė gjė. Dhe unė kėtė e them, kurressi jo pėr tė nxitur, ne duhet tua kujtojmė serbėve, qė tė kuptojnė se ēfarė kanė bėrė serbėt nė Kosovė, dhe kėshtu do ta kenė mė lehtė dhe nuk do tė vuajnė nga mllefe tė kota.
Zėri i Amerikės: Kryeministri Koshtunica, i cili pėrfaqėson klanin nacionalist nė Serbi, e ka kthyer vėshtrimin drejt Moskės, kam parasysh fjalimin e tij dje para demonstruesve. Si e shikoni ju rolin e Rusisė, nė mbarė kėtė proces?
Ismail Kadare: Pėr fat tė keq, roli i Rusisė, si njė vend i madh, njė vend qė qėndron nė largėsi dhe qė duhet ta kishte vizionin mė tė qartė, nė fakt qėndrimi i saj ėshtė tepėr zhgėnjyes. Unė nuk e kuptoj, se si nė konfliktin qė ndodh nė Ballkan, Rusia tė niset vetėm nga njė pikėpamje qė do ta quaja racore, nė mos raciste. Dmth., qė meqenėse miqtė tanė serbė janė sllavė, ne nė ēdo rrethanė, do tė marrin anėn e tyre, pa parė, kurrsesi, se cila ėshtė e drejta. Pra nė Ballkan, po kthehem prapė tek ajo qė thashė nė fillim, nuk ndodhi njė ēmendje e pėrgjithshme: u pėrleshėn dy palė njėra palė kishte ushtrinė, policinė, tanket, gjithshka. Pala tjetėr, skishte asgjė, veē duarve tė zveshura. Ndodhi pra, njė tragjedi. Rusia duhej tė jepte njė ndihmė, tu thoshte serbėve, pėr tė mirėn e tyre, kėtė po e theksoj, tė frenoheshin nė kėtė psikozė revanshiste, se nga njė psikozė e tillė nuk del asgjė. Tani thuhet se Rusia ka interesat e saj, e tė tjera gjėra, por unė mendoj se ky qėndrim jo konstruktiv, jo ndėrtues i Rusisė, nuk i shkon asnjė vendi, aq mė tepėr njė vendi tė madh.
Zėri i Amerikės: Tė dielėn Kosova shpalli pavarėsinė, qė ishte kurorėzimi i pėrpjekjeve dhe sakrificave shumėvjeēare. Tashmė njė numėr i konsiderueshėm vendesh e njohėn atė....Nė mozaikun mė tė fundit ballkanik, si e shikoni ju pozicionin e Kosovės?
Ismail Kadare: Mendoj qė qėndrimi i Kosovės nė pėrgjithėsi, i shqiptarėve, i liderėve tė saj, i institucioneve, ka qenė me tė vėrtetė njė qėndrim shumė konstruktiv, shumė pozitiv, shumė gjakftohtė, njė qėndrim, i cili bazohet vėrtet nė standartet dhe kryesorja, nė idenė e njė tė ardhmeje nė paqe, pa luftė, nė miqėsi me fqinjėt e tjerė, natyrisht, duke pėrfshirė edhe serbėt, qė janė nė kufi dhe sidomos serbėt qė janė brenda nė Kosovė. Unė e kam admiruar qėndrimin gjakftohtė tė shqiptarėve, nuk ka patur asnjė thirrje revanshi. Nuk ka patur asnjė thirrje pėr hakmarrje, siē ėshtė krijuar legjenda e hakmarrjes sė famshme tė shqiptarėve, qė tashti erdhi ora, shqiptarėt do ti venė zjarrin manastireve tė serbėve, do tė hakmerren, do tė gjejnė rastin... " Asgjė e tillė nuk ka ndodhur. Prandaj, po kthehem pėrsėri tek kėto profeci tė errėta, tė cilat nuk u vėrtetuan dhe kjo ėshtė njė gjė shumė e gėzueshme pėr shqiptarėt dhe pėr tė gjithė ballkanasit, duke pėrfshirė edhe serbėt.
Zėri i Amerikės: Zoti Kadare, faleminderit pėr intervistėn.
Ismail kadare: Ju falėnderoj juve, gjithashtu.
Laura Konda
Zėri i Amerikės
22-02-2008
|
