| » Opcionet për artikullin |
|
Shkruan: Halil Krasniqi
Duke mos dashur tė hyj kėtu nė histori tė hershme tė paraqitjes sė kravatės, apo nė detajet e paraqitjes sė mercenarėve kroat para mbretit tė Francės Luixhi XIV, dihet se qysh prej fillimit tė pėrdorimit tė saj tė sotėm-modern rreth vitit 1920, kravata ka pasur dhe ka si qėllim kryesor qė ti shtojė vlerė veshjes sė bukur. Nė kėtė kuptim mund tė thuhet se, pėrdorimi i saj lidhet kryesisht me vlera estetike, apo tė bukurėn, qė nė esencė ka tė bėjė me formėn e bukur. Mirėpo, ata qė filluan ta pėrdorin mė sė pari, konsideronin se vlerave tė tyre tė larta njerėzore (pėrmbajtjes!) duhet dhėnė edhe pamje e bukur, nė mėnyrė qė tė krijohet njė tėrėsi e bukur. Pra, e bukur si nga pėrmbajtja, ashtu edhe nga forma. E krejt kjo tėrėsi e bukur bėhej mė qėllim respekti pėr palėn tjetėr.
Nga ky kėndvėshtrim, synimi qė tė arrihet diēka e bukur, ēkado qoftė ajo, apriori ėshtė e mirėseardhur. Edhepse nė rastin e kravatės, nga vetė fakti i pėrdorimit tė saj tė sotshėm nė mėnyrė edhe tė detyrueshme (kancelari, administratė, banka, e ku mos tjetėr!), krahasuar me pėrdoruesit mė tė parė tė saj mund tė thuhet se ka devijuar qėllimi i bartjes sė saj.
Pra, ideja e pėrdorimit tė saj mbartė nė vete si qėllim respektin ndaj tjetrit, e jo tė imponuarit e respektit prej tjetrit. Rrezaton respekt, e nuk imponon atė. Pa ēka se kjo edhe mund tė ndodhė. Nė raste tė tilla, madje edhe nga pėrdoruesit shumė tė rrallė tė saj, sot jo kot edhe dėgjohen zėra si, desha tia hijeshojė dasmėn, ndejėn, takimin, e tė tjera tė ngjashme.
Po tė nxirret njė si parapėrfundim nga sa u tha mė lartė, dhe po tė kihet parasysh edhe nevoja pėr tė ditur arsyen e pėrdorimit tė gjithēkaje, atėherė pėrdoruesit e saj duhet tė rrezatojė vlera krejtėsisht pozitive, sepse pėrdorimi i saj, siē edhe u tha mė lartė, nuk ėshtė thjeshtė pėr shkaqe funksionale, pėr shembull siē ėshtė puna e rripit tė pantallonave, por diēka shumė mė tepėr.
Po a lidhet pėrdorimi i saj nė shoqėrinė tonė me kėto qėllime?
Nė pėrgjithėsi jo, e me pėrjashtime po! Megjithatė, le tė pėrpiqemi ti argumentojmė pak pėrgjigjet e dhėna!
Po tė shikohen njerėzit dhe vendet, nė tė cilat ata i pėrdorin, mund tė thuhet se pėrdoren aty ku duan qė tė imponojnė respektin pėr ta. Nė kėtė grup hyjnė politikanėt dhe tė vetėquajturit intelektualė. Si tė parėt, ashtu edhe tė dytėt, nuk i heqin nga qafa, jo nga respekti pėr tė tjerėt por pikėrisht nga frika e mosrespektit prej tė tjerėve. Nuk ėshtė e vėshtirė tia qėllosh nė shoqėrinė tonė, se bartėsit mė tė rregullt tė tyre ose janė njerėz qė sillen rreth politikės, ose janė njerėz qė mbahen pėr intelektualė. Bile, kėta tė dytėt pėrdorimin e kravatės e shohin si tė drejtė ekskluzive tė tyre. Nuk janė kriteret aq komplekse tė sociologėve tė ndryshėm tė kulturės qė duhet pėrmbushur pėr tiu afruar tė qenit intelektual, por vetėm pėrdorimi i kravatės. Qė i bie se, tė krijohet njė pamje prej intelektuali duhet bartur patjetėr kravatė. Aq shumė i frikėsohen mos pėrdorimit tė saj. Si argument pėr kėtė mund ta sjell faktin se, nuk mė ka rėnė tė takoj njeri tė profesionit bujk qė bartė kravatė (se kam fjalėn kur punon nė arė). Bile kam dėgjuar ndėr ta ti thonė njėri tjetrit se, ēka ma ke qitė ti atė kravatė, a mos ke kryer shkollė e je intelektual a?. Kjo tregon qartė perceptimin e gabuar nga ta, e tė imponuar ndaj tyre nga ekskluzivistėt e kravatės. Ndoshta edhe ata do tė kishin dėshirė ta bartin ndonjėherė, por i frikėsohen tė drejtės ekskluzive tė pėrdorimit tė saj vetėm nga intelektualėt. Apo, pėr tė qenė korrekt me kėtė kategori shoqėrore, pikėrisht ata e pėrdorin mė sė shumti mu atėherė kur duhet dhe si duhet. Pikėrisht kėta mė ka rėnė edhe ti dėgjojė tek thonė, po pėrtoj bre, por mė vije keq ti shkojė dosido i veshur nė dasmė .
Duke mos qenė objekt i kėtij shkrimi dhe duke mos dashur tė hap front se, cilės kategori tė shoqėrisė nė vendin tonė i takon pėrdorimi i saj, mė duhet tė pėrgjigjem pa e zgjatur se, pėrdorimi i saj nuk ėshtė domosdoshmėrisht i lidhur me ndonjė kategori shoqėrore. Askush nuk duhet ti frikėsohet mosbartjes sė saj, e nė tė njėjtėn kohė, pa dashur tė banalizohet tema, duhet pak pėrgjegjėsi gjatė bartjes sė saj.
Le tė paramendohet tani njė njeri me kravatė mu nė mes tė oborrit universitar, duke e hedhur mbėshtjellėsin e cigares para kėmbėve tė veta. Ėshtė ndodhi e vėrtetė. Apo njė njeri me kravatė duke ecur rrugės, por mezi shihet nga pluhuri. Nė tė dyja rastet mė mirė, mė praktike do tė ishte mospėrdorimi i saj. Nė rastin e parė, shkak i arsyeshėm i mospėrdorimit tė saj ėshtė vetė ai njeri me edukatėn e tij tė lartė, kurse nė tė dytin ambienti nė tė cilin jeton ai njeri e ku shkak ėshtė fukarallėku i lartė.
Pėr ta ilustruar arsyeshmėrinė e pėrdorimit tė saj mė duhet ta marrė njė shembull tė vėrtetė. Ia kisha pasė lakmi njė djaloshi, teksa pinte kafe nė mbrėmje, nė njė kafiteri, i veshur bukur, me flokė tė rregulluara mirė, ndėrsa e kisha parė gjithė ditėn me rrobe pune aq shumė tė zhytura, se puna e tij ishte tė pergatiste betonin. Kishte punuar gjithė ditėn njė ndėr punėt mė tė rėnda fizike, e tani si njė zotėri i vėrtetė, me paratė dhe mundin e vet ēlodhej pak. Jo gjatė punės me beton, por tani, ah sa hije do ti kishte kravata, mendoja me vete.
A nuk duhet qė shoqėria jonė ta ndjekė shembullin e djaloshit? A duhet qė sė pari ti pėrvjelim mėngėt, e tė luftojmė pėr dijen, pastaj ta zhdukim pluhurin nga rrugėt tona, letrat nga oborret e shkollave tona?!!! Ēėshtė gjithė ky pėrdorim vend e pavend i saj, apo kjo dukuri qė pa hezitim mund tė quhet kravatomani?!
Pėr ta thėnė troē, pėrdorimi i kravatės hėpėrhė ėshtė i parakohshėm nė vendin tonė, sepse nga njerėzit me kravata bėhen gabime, qė mund tė grupohen nė ato qė tregojnė nivelin e ulėt tė dijes, si:
Tolerancės i thuhet demokraci, e tolerantit demokrat;
Kontekstit i thuhet kontest;
Vetėm njeriut me diplomė i thuhet intelektual;
Turpėrohesh nėse nuk vjedh, e krenohesh kur vjedh;
Harrohen tė mirat e tua, e pėrvetėsohen tė kėqijat e huaja;
Mendimi i shumicės quhet e vėrtetė absolute, e mendimi i vetėm injorohet fare;
Durimi i padrejtėsisė quhet menēuri, e luftimi i saj kokėfortėsi;
Si dhe nė ato gabime qė tregojnė nivelin e ulėt tė pėrgjegjėsisė, tė karakterizuara me veprime, si :
Ministria nuk i shėrben vendit, por familjes e mėhallės (as te komuna nuk arrin);
Shkelet gjaku i derdhur pėr liri, duke u betuar para tij;
Nė emėr tė popullit vritet populli;
Nė emėr tė lirisė, lind robėria;
Nė emėr tė bashkimit, pėrditė krijohen ndarje;
Nė emėr tė diturisė, lind padituria;
Nė emėr tė zhvillimit shkatėrrohet pasuria;
Nė emėr tė qeverisjes lind anarkia;
Nė emėr tė sė ardhmes, shkatėrrohet historia;
Nė emėr tė drejtėsisė, ushqehet padrejtėsia;
Ēdo proces rigjallėrues shoqėror, mund tė lindė vetėm nga njė intelektualizėm i lartė, pa maska, pa ēka nėse edhe pa kravata! Le tė shpresohet se kjo do tė ndodhė, e kravatomania jonė mos ti ngjasojė personazhit tė asaj shprehjes popullore:
Dhia e coftė, e bishtin pėrpjetė!
Prishtinė, 21 dhjetor, 2008
Email: Halil.krasniqi@gmail.com |
|
