| Vizitorët online në arkiv:
vizitorë |
|
| » VĖREJTJE RRETH PĖRKTHIMIT TĖ GRAMATIKĖS SUEDEZE |
| Postuar mė datėn: 2008-02-04 03:58:02 nga admin4 :: Kategoria: Kultura |
| » Opcionet për artikullin |
|
Pėrkthimi i Gramatikės suedeze nė gjuhėn shqipe ėshtė njė fitore jo vetėm pėr shqiptarėt nė Suedi, por edhe nė Shqipėri, nė Kosovė dhe nė Maqedoni. Kjo Gramatikė suedeze e edicionit "Mål" (gjuha) ėshtė botuar edhe nė gjuhė tė ndryshme, siē janė: frėngjisht, rusisht, greqisht, spanjisht, persisht, gjermanisht, polonisht, anglisht etj. Njėherit kjo gramatikė ėshtė bazė e punės pėr tė gjithė ata, qė nė tė ardhmen dėshirojnė tė pėrpilojnė ēfarėdo lloji tė gramatikės qė do t“ju shėrbente si ndihmės e madhe rreth zbatimit tė saj nė lėndėn mėsimor tė gjuhės suedeze. |
|
Shkruan: Beqir Elshani
Gramatika ėshtė pjesė e rėndėsishme e kulturės sė gjuhės kombėtare, jo pse u shėrben shqiptarėve nė Suedi, por ėshtė e frytshme edhe pėr shqiptarėt qė jetojnė nė vendlindje. Dihet se vlera e njeriut ēmohet edhe me kulturėn e njohjes sė gjuhėve tė huaja. Tė pėrpilosh gramatikėn e gjuhės, njėherit dth. tė detyrosh popullin qė tė flas drejt dhe bukur. Prandaj pėrkthimi i dobėt i Gramatikės suedeze shqip ėshtė jo vetėm nė dėm tė kulturės dhe gjuhės shqipe, por edhe nė dėm tė kulturės dhe gjuhės suedeze, meqė me kėtė Gramatikė suedeze shėrbehen edhe dashamirėt entuziastė suedezė pėr mėsimin e gramatikės sė gjuhės shqipe. Gjer mė sot janė pėrpiluar Gramatika suedeze e Ibrahim Egriut, Gramatika e Sadulla Zendelit, dhe fjalorė tė ndryshėm, siē ėshtė Fjalori suedisht - shqip shkruar nga S. Zendeli me afėr 17 000 fjalė; Fjalor i gjuhės suedeze pėrpiluar nga I. Rugova dhe disa fjalorė tė vegjėl praktik qė e pasurojnė mjaft mirė fondin e shėrbimit leksikografik suedisht - shqip. Duke pas parasysh se Gramatika suedeze shqip pėrpiluar nga gjuhėtarėt suedezė Åke Viberg, Kerstin Ballardini dhe Sune Stjärnlöf, pėrkthyer nga Svjetllana Mihali nė tė ardhmen mund tė ribotohet, u detyrova qė nė tė mirė tė gjuhės letrare shqipe tė kundėrshtoj rreth disa gabimeve.
Ballina e gramatikės suedeze nė gjuhėn shqipe
Kėtu do tė paraqes disa vėrejtje qė i kam hasur gjatė leximit tė Gramatikės, qė me njė pėrkushtim mė tė madh, nė tė ardhmen mund tė hiqen gabimet. Pėr Gramatikėn, si pėrpilim nė pikėpamje anatomike, nuk kam asnjė vėrejtje, pėrveē pėrkthimit sinkronik tė fjalive: shembujve tė pėrkthyer nė gjuhėn shqipe. Shpeshherė pėrkthimi i fjalisė nė gjuhėn shqipe nuk i pėrgjigjet fjalisė bazė tė suedishtes, ndaj shtrembėrohet. Pėr shembull frazeologjia suedisht När ska du bli vuxen! fjalė pėr fjalė del e butė dhe qesharak (=Kur do tė rritesh), ndėrsa kuptimi i fjalisė qortuese shqip pėrkthehet: Kur do tė mbushesh mend? E njėjta gjė vlen edhe pėr proverbin nostalgjik nė gjuhė tė ndryshme, p.sh. suedisht: Borta bra, men hemma bäst (=jashtė mirė, nė shtėpi edhe mė mirė), po ashtu edhe gjermanisht: Unterwegs (ist es) schön, aber zu Hans am schönsten (=jashtė mirė, nė shtėpi edhe mė mirė); anglisht: East, west, home is best (=lindje, pėrendem, nė shtėpi mė mirė); rusisht: V gostjah horosho, a doma luēshe (=te miqtė mirė, nė shtėpi mė mirė); serbokroatisht: Svugde podji, kuci dodji (=kudo shko, nė shtėpi eja); frėngjisht: Rien ne vaut son chez soi (=Askund mė mirė se nė shtėpi); kurse shqip: Nuk ka mė mirė se nė shtėpinė tėnde. Vet lexuesi shqiptar mund tė gjykojė dallimin e pėrkthimit tė fjalisė e cila e gjymton parimin anatomik tė gramatikės tradicionale tė gjuhės shqipe.
Gramatika e gjuhės shqipe duhet tė ruaj tė folmen e saj tradicionale dhe jo tė bie viktimė e pėrkthimeve tė dobėta nga gjuhėt e huaja. Aktualisht, djepi i gramatikės sė gjuhės shqipe ėshtė Akademia e Shkencave dhe Arteve nė Tiranė dhe nė Prishtinė, qė detyrimisht i pėrmbahen normave tė drejtshkrimit tė gjuhės shqipe, dhe jo anasjelltas nga shtetet e ndryshme evropiane, ta dėmtojnė gjuhėn e sotme shqipe.
Nė kėtė Gramatikė ka edhe gabime tė lehta qė nuk doja tė ngarkohesha pėr shkak tė vėllimit rreth publikimit tė lėndės nė shtyp. "Gramatika suedeze nė shqip" kėshillohet qė para se tė botohet tė korrigjohet nga gramatikanė shqiptarė, nė mėnyrė qė me kohė tė shmangen gabimet gjuhėsore. Sipas pėrkthimit tė Gramatikės suedeze duket se pėrkthyesja, Svjetllana Mihali, ėshtė shėrbyer kryesisht me variantin e gramatikės ruse. Prandaj duhej qė pėrkthyesja tė bashkėpunonte me Institutin e Gjuhėsisė dhe tė Letėrsisė nė Tiranė, nė mėnyrė qė pėrkthimi i Gramatikės nė gjuhėn shqipe tė dalė sa mė i pėrsosur. Kėtė shkrim - vėrejtje e kam shkruar gjatė shkollimit nė Upsalė, qysh nė vitin 1998, mirėpo nuk kisha ku ta botoja.
Ėshtė pėr ēdo kritikė qė asnjė akademik i gjuhės dhe letėrsisė shqipe me banim nė Suedi nuk ka treguar interesim pėr tė pėrkthyer Gramatikėn bazė tė gjuhės suedeze dhe shqipe. Gjithashtu edhe fjalori i shumėpritur i Sadullah Zendelit (Daja) Svensk - albanskt lexikon : Fjalor suedisht-shqip prej 17.000 fjalėsh duhet t“i nėnshtrohet korrigjimit sipas gjuhės standarde shqipe. Konkretisht Fjalori suedisht - kroatisht ėshtė mė i pėrsosur se fjalori suedisht - shqip. Kjo ka rėndėsi, pėr arsye sesa mė bukur qė pėrkthehet fjalori, aq mė shumė do tė shfrytėzohet, jo vetėm si pėrkthim, por edhe si formė e drejtshkrimit tė gjuhės shqipe. Tė kemi parasysh ku pėrveē Fjalorit tė Gjuhės sė Sotme Shqipe dhe Fjalorit Drejtshkrimor tė Gjuhės Shqipe, nė shėrbim tė drejtshkrimit tė gjuhės shqipe mund tė hyjnė edhe Fjalori Frėngjisht-Shqip : Dictionnaiere Franēais-Albanais i Vedat Kokonės dhe Fjalori Anglisht - shqip i Ramazan Hysės.
Ne pėrshėndesim pėrkthimin e tė gjitha gramatikave pėr mėsimin e gjuhėve tė ndryshme nė Evropė, por pa e dėmtuar konstruktin themelor tė gjuhės shqipe. Po qe se gramatikat suedeze, gjermane, franceze, angleze, bėjnė punėn e tyre duke e dėmtuar leksikun e gjuhės sonė, atėherė ne pėsojmė katastrofė. Kuptohet se njė gjė tė tillė nuk e duron as gjuha suedeze po tė pėrkthenim Gramatikėn e Gjuhės Shqipe drejtpėrdrejt nė gjuhėn suedeze. Gramatika duhet tė pėrkthehet sipas normave tė gjuhės letrare shqipe duke mos e zvetėnuar gjuhėn e vjetėr dhe tradicionale tė popullit shqiptar. Prandaj gjuha shqipe duhet tė jetė e kuptueshme si jeta, e rrjedhshme si burimi dhe e bukur si natyra.
(Parathėnie e librit me tė njėjtin titull, 2002) |
| --------- |
| • TITUJ TĖ NGJASHËM |
|
Copyright © 2000-2008 DERVINA.COM - Tė gjitha tė drejtat e rezervuara
Arkivi u punua nga A.Nushi - Webmaster |
|
