Shkruan: Isuf B. Bajrami
Njė gazetar nga Athina, i quajtur Lambros, gjatė njė konference shtypi tė zėdhėnėsit tė Departamentit tė Shtetit tė SHBA jo vetėm ka pyetur por edhe ka komentuar rreth Luftės sė Dytė Botėrore nė Shqipėri dhe Ballkan, duke interpretuar me tendencė fragmente tė asaj periudhe, qė nuk kanė prishur imazhin antifashist tė Shqipėrisė nė atė periudhė. Debati mes gazetarit grek dhe zėdhėnėsit Casez ka pasur si pikėnisje njė letėr, qė shoqėria "Vatra" nė SHBA i ka nisur Departamentit tė Shtetit tė SHBA, lidhur me problemet etnike nė Ballkan dhe pėr problemin shqiptar nė rajon, me kontekst zgjidhjen e problemit tė Kosovės dhe pozicionimin e kahershėm tė Shqipėrisė pėrkrah Perėndimit edhe nė Luftėn e Dytė Botėrore.
Gjithė qėllimi i gazetarit grek Lambros ishte identifikimi i pėrcaktimit grek se ēamėt e Greqisė ishin koloboracionistė me pushtuesit gjermanė dhe tė justifikojė pastrimin etnik tė kėsaj treve shqiptare pėrgjatė viteve 1945-1946.
Departamenti Amerikan i Shtetit, ka vlerėsuar nė konferencėn e fundit tė tij se mbi ēėshtjen e qėndrimit tė Shqipėrisė gjatė Luftės sė Dytė Botėrore duhet ta pėrcaktojnė vetėm historianėt dhe jo emocionet. Nė kėtė konferencė tė dhėnė nga Casey, SHBA shprehet se me Shqipėrinė ka marrėdhėnie mjaft tė mira. Njė qėndrim i tillė i gazetarėve grekė mė ndikim nė SHBA vjen nė momentin kur mes vendeve tė Ballkanit ka nisur njė studim pėr njė histori tė pėrbashkėt, ku do tė eliminohen faktet emocionale dhe qė tentojnė tė sjellin njė urrejtje mes popujve. Profesori i Pedagogjisė sė Universitetit tė Athinės, Panajoti Ksohelli, ėshtė duke pėrfunduar njė projekt mbi studimin e figurės sė "tjetrit" nė librat shkollorė, qė pėrdoren pėr mėsimin e gjuhės dhe historisė, tė detyrueshme nė Greqi dhe nė katėr vende tė tjera Shqipėri, Turqi, Bullgari dhe Maqedoni. "Qėllimi kryesor i kėtij studimi ėshtė gjetja dhe zhdukja e ideve, pėrshtypjeve armiqėsore midis shtetesh, tė cilat formohen dhe pėrcillen nėpėrmjet librave shkollorė", shpjegon profesor Ksohelli. Studimi pėrfshin librat e vendeve tė sipėrpėrmendura nė dhjetėvjeēarin e 1980-ės dhe 1990, ndėrkohė qė ka filluar studimi pėr vitin 2000.
Mė poshtė po japim tė plotė debatin mes gazetarit Lambros dhe zėdhėnėsit Casez, i pėrkthyer nga redaksia.
Zt. CASEY: Po pėr Shqipėrinė. Presidenti i VATRA, njė organizatė shqiptare e themeluar nga kryepeshkopi i kishės autoqefale, Fan Noli, qė sipas "Pravda" sė 11 nėntorit tė 1927 parashikoi fitoren e plotė tė Ushtrisė sė Kuqe, shkroi dhe publikoi nė gazetėn e organizatės sė tij, Dielli, dy letrat pėr ambasadorin tuaj nė Greqi, Charles Ries, si dhe respektivisht Sekretarit tė Shtetit, Condoleezza Rice, nė tė cilėn ai pėrsėriste pozicionin shqiptar nė lidhje me ēėshtje etnike si dhe tė tjera.
PYETJE: A i janė pėrgjigjur dy marrėsit kėtyre letrave?
CASEY: Ato janė dėrguar, kujt i janė dėrguar letrat, Charlie Ries dhe kujt tjetėr?
Pyetje: Po, dhe Condoleezza Rice
CASEY: Unė nuk jam i informuar pėr kėto letra, z.Lambros, kėshtu qė nuk mendoj se ata na janė pėrgjigjur. Ju mund tė kontaktoni me ambasadorin nė Greqi dhe tė shihni nėse ju pėrgjigjet.
Pyetje: Do tė flasim pėr kėtė sėrish.
Zt. CASEY: Nuk kam ndėrmend tė flasė pėr pėrgjigjen e njė letre, tė cilėn nuk jam i sigurt nė ėshtė marrė.
PYETJE: Thoni po ose jo. Kam ardhur tė mėsojė mbi kontekstin e letrės, pėrgjigjen. Por do tė doja tė dija nėse i ėshtė pėrgjigjur.
Zt. CASEY: Me sa di unė letra nuk ka mbėrritur, kėshtu qė nuk mund t“ju them nėse ėshtė kthyer pėrgjigje.
PYETJE: Dakord. Pėr disa kohė (i padėgjueshėm) ka shėrbyer pėr tė ngatėrruar historinė. Sipas letrės sė tij, ata ende pėrpiqen ta konsiderojnė Shqipėrinė si viktimė tė Nazi-Fashizmit mė tepėr sesa kanė qenė realisht, njė aleat entuziast dhe i vullnetshėm i tė dyve. Pėr shembull divizioni shqiptar "Tomori" ishte njėsia e parė qė pushtoi Greqinė nė 28 tetor 1940 me bekimin e Musolinit dhe si ēėshtje nderi (i padėgjueshėm). E dyta, shqiptarėt e Kosovės, vendosėn dy divizione nė ...
Zt. CASEY: Zt. Lambros, mė lejoni t“ju ndėrpres, ju lutem, sepse ...
PYETJE: Pse?
Zt. CASEY: Sepse besoj se? Sepse (Qesh)
PYETJE: Pse?
Zt. CASEY: Sepse do t“ua lė historinė historianėve. Qėndrimi ynė ndaj Shqipėrisė nuk ka ndryshuar. Ne kemi marrėdhėnie tė mira me Shqipėrinė. Ne do tė bėjmė kėtė gjė edhe nė tė ardhmen. Po e pėrsėris, ua lė historianėve dhe studiuesve tė diskutojnė mbi kėto pika.
PYETJE: Z.Boucher, z. Casey, do ta pranoni ju faktin qė Shqipėria ishte njė aleat i Hitlerit dhe Musolinit? Kjo ėshtė ēėshtje e fakteve historike?
Zt. CASEY: Unė pranoj kėtė fakt, qė tė dhėnat historike tė lidhura me Luftėn e Dytė Botėrore tė jenė shumė tė qarta dhe unė do t“ua lė gjithēka historianėve tė shohin nė tė me rast tė 60-vjetorit tė pėrfundimit tė konfliktit, tė shkruajnė dhe tė diskutojnė.
METROPOL, 13-05-2005 |
