| Vizitorët online në arkiv:
vizitorë |
|
| » Interviste me Artisten e Merituar Fitnete Rexhėn |
| Postuar mė datėn: 2008-02-02 05:37:00 nga admin4 :: Kategoria: Intervista |
| » Opcionet për artikullin |
|
Fitnete Rexha lindi nė Tiranė mė 3 prill 1933, vdiq nė Tiranė mė 14 gusht 2003. Nė intervistėn e realizuar nga gazetari Beqir Sina, artisja e madhe Fitnete Rexha ka folur pėr karrierėn dhe jetėn e saj.
Fitnete Rexha ėshtė "Artiste e Merituar". Njė ndėr kėngėtaret mė tė shquara tė muzikės popullore tė Shqipėrisė sė mesme, kryesisht tė muzikės popullore qytetare tiranase. Fitnetja bie nė kontakt me traditėn e muzikės popullore qytetare tiranase nė familjen e saj. Vajza mė e vogėl e Bab Rexh Delisė Hero i Popullit, familja krutane e tė cilit njihet pėr vlerat e traditės, kultivonte prej shumė brezash kėngėn popullore.
Rreth moshės 15 vjeēare kėndon dhe regjistron kėngėt e para popullore nė Radio -Tirana nėn shoqėrinė e grupit orkestral tė Shqipėrisė sė mesme tė drejtuar nga Muharrem Gura (2000) dhe Skėnder Reka. Orkestrina pėrbėhej nga muziktarėt Skėnder Reka-fisarmonikė, Liu i Nushit dhe Ēerēiz Mehmeti-violinė, Reshit Shehu-dajre, Mustafa Zyberi-klarinetė, Riza Selita-kontrabas, Emil Miloti dhe Fadili i Ansamblit tė Ushtrisė nė kitarė. Fillimisht fillon punė si kėngėtare nė Estradėn e Tiranės dhe mė pas aktiviteti i saj si kėngėtare u zhvillua tėrėsisht pranė A.K.V.P-sė nė Tiranė deri nė daljen nė pension nė vitin 1981.
Ndėr kėngėt mė tė bukura tė kėnduara prej F. Rexhės pėrmendim: Te selvitė e Namazgjasė, Qenke veshur me tė bardha, Mu aty tek shtatė zymbylat, Dy tė bukurat nė nji derė etj. Ka regjistruar rreth 200 kėngė popullore tė Shqipėrisė sė Mesme. Regjistrimet muzikore tė saj gjenden kryesisht pranė Radio-Tiranės. Akademik. Prof. Ēesk Zadeja ka thėnė se sa herė tė dėgjohet kėnga popullore e Shqipėrisė sė Mesme, gjithmonė do tė kujtohet kėngėtarja Fitnete Rexha. |
|
Kur shkoj ne Kosove, marr force te re
Ėshtė thuajse e pamundur tė gjesh njė vend si Shqipėria e viset e tjera etnike shqiptare, ku tė kenė mbetur kaq origjinale, kaq te dashura dhe tė ruajtura pastėr, vlerat e vėrteta tė kėngės, melodisė e valles popullore, shqipe. Pasi, siē dihet gjatė gjithė asaj periudhe tė egėr degraduese pėr artin e muzikėn, gati gjysmė shekulli tė sundimit komunist nė Shqiperi e nė viset e tjera etnike shqiptare, pėsoj ē'do kėngė popullore, melodi e valle.
Ja vlen patjetėr tė pėrmendet kjo dukuri, se nė Shqiperi sot, kjo gjini e muzikės ėshtė kthyer me gjithė forcėn tipike, origjinės sė saj, prej edhe nga e ka burimin kjo gjini e pashtershme muzikore, tė cilėn ne na pėlqen ta quajmė "Gurra popullore". Megjithė, vėshtirėsitė e tė ashtuquajturės kohė moderne tė muzikės sė sotme, kudo nė botė nga derdhja e pa pėrmbajtshme dhe e "pa mėshirshme" tė zhanreve e stileve tė tjera tė muzikės, si ajo e kultivuar, rrok, pop, rap, tekno e tjera e tjera. Pra, e parė nė kėtė kėndvėshtrim, muzika jonė, kėnga, vallja si dhe melodia popullore, tek ne shqiptarėt nė tė gjitha trevat, janė edhe me tė dashura edhe mė tė bukura, se nė tė gjitha kohėrat qė nga origjina e hershme dhe e mjegullt deri ne ditėt tona, me tėrė kompleksitetin e bukurinė e kėsaj gjinie tė mrekullueshme muzikore.
Le t'i hedhim njė vėshtrim kėtij zhanri muzikor, jashtė kufijve tė saj e t'i bindemi kėtij fakti. Vetėm, nė SHBA nuk ka familje shqiptare nė Diasporė, klub shqiptarėsh, dasėm, diplomim, datėlindje, synet, fejesė, festa kombėtare, e tubime tė shoqėruara me muzikė popullore, autoveturė private, qė nuk do tė dėgjosh dhe tė argėtohesh me zėrin e ėmbėl dhe tė bukur tė kėngėtarėve shqiptarė, melodisė e valles popullore shqipe. Kėngėtarėt e kėngėt, e tė gjitha viseve shqiptare, nga Kosova, Shqipėria, Kosova Lindore, shqiptarėt e Malit tė Zi e ata tė FYROM-it, Camėt, e Diaspora. Kėshtu, ndodhi edhe sot, kur gazeta kombėtare Bota sot, mėsoi se si mysafire e mėrgatės shqiptare, ka ardhur pėr vizitė kėngėtarja e Shqipėrisė sė Mesme, zonja Fitnete Rexha. Duke ngjitur shkallėt e njė pallati nė njėrėn prej lagjeve tė Nju Jork-ut, nė Bruklin, ku ėshtė e akomonduar kėngėtarja Rexha, zėri i saj i mrekullueshėm, tingujt e melodisė popullore, dhe hareja e kėngės sė bukur popullore tė Shqipėrisė sė Mesme, ndjeheshin e ushėtinin, kėnaqshėm nė kėtė mjedis njujorkez, sikur tė ishte njė koncert i madh me kėngėtaren e mirėnjohur, Yllin e Muzikės popullore, Artisten e Mertiuar, zonjėn Fitnete Rexha.
Fitnete Rexha, sigurisht dihet nga tė gjithė se i pėrket atyre kėngėtarėve tė muzikės popullore tė Shqipėrisė sė Mesme, qė asnjėherė nuk mundi ta veēojė jetėn e saj nga kėnga popullore e kėsaj zone. Ėshtė pikėrisht kjo kėngėtare brilante, qė pėr mė se gjysmė shekulli e bėri tė pavdekshme kėngėn e mrekullueshme popullore tė Shqipėrisė sė Mesme, e bėri atė qė tė jetė edhe mė e dashur dhe mė e kėrkuar se asnjėherė tjetėr.
Duke mbledhur disa prej vlerėsimeve dhe mendimeve tė kėsaj kėngėtareje shquhen edhe kėto: Artsiti i Merituar kėngėtari shkodran Xhevdet Hafizi thotė se: Fitnete Rexha ėshtė Arstiste e Popullit. Pavarsisht, se asaj nuk i janė dhėnė tė gjitha ato meritat qė ajo me tė vėrtet meriton. Kėshtu si Fitnetes, nuk na janė dhėnė edhe neve njė pjese tjetėr artistėsh. Por, unė mendojė se Fitnetja ėshtė Artiste Populli, bėhet fjalė kėtu pėr tė gjithė atė popull qė e ka dėgjuar dhe adhuruar atė. Me daljen nė skenė tė kėsaj kėngėtareje filloj edhe tė njihej kėnga popullore e Shqipėrisė sė Mesme. Pra, sipas kėngėtarit shkodran Hafizit, pėr Fitnete Rexhėn, fletė kėnga e saj, kėnga popullore e Shqipėrisė sė Mesme, pasi qe ajo qė e bėri tė njohur dhe pėr kėtė ajo ka merita tė mėdha. Dhe me tė drejtė populli Fitnete Rexhėn e ka quajtur "Mbretėresha e e kėngės popullore tė Shqipėrisė sė Mesme".
Nė po tė njėjtin program shumė bukur ėshtė shprehur edhe kolegja e Rexhes, kėngėtarja Naile Hoxha, Artiste e Merituar. Ajo ka thėnė se Fitnetja, ashtu siē ėshtė njė grua e mirė, ėshtė edhe njė kėngėtare e mrekullueshme. Dalja nė skenė dhe kėngėt e saja ngrinin nė peshė gjithmonė zėmrat e mijėra adhuruesve tė muzikės popullore nė Shqipėri, Kosovė, Diasporė dhe kudo ku ajo kėndoi.
Ndėrsa, Halil Molla, muzikant, nė pyetjen e televizionit se a ke diēka pėr tė thėnė pėr Fitnete Rexhėn. Ai ėshtė pėrgjigjur se: "Tė flasė pėr Fitneten nuk ka diēka, por ka shumė pėr tė thėnė. Sepse, ajo ėshtė bilbili i muzikės popullore tė Shqipėrisė sė Mesme pėr mė se gjysmė shekulli". Gjatė kėsaj periudhe atė e dėgjoi ē'do shqiptar, nga tė gjitha trevat por edhe nga Diaspora. E dėgjuan dhe e adhuruan tė gjithė pėr talentin e lindur, tė zėrit tė bukur dhe tė cilėsive qė ajo pėrcolli me muzikėn popullorė tė Shqipėrisė sė Mesme. Kėshtu qė ajo, i ka siguruar vetes vendin e merituar, nė sfondin e artė tė muzikės popullore, duke ruajtur tė pastra vlerat historike tė saj.
Duke vazhduar me artistėt, flet pėr Fitnete Rexhen edhe Ali Azbia, muzikant i Radio Tiranės. Azbia ka mendimin se Fitnete Rexha ėshtė njė kėngėtare tipike e Shqipėrisė sė Mesme. Sepse, nė kėtė gjini tė kėngės popullore pėr tė gjithė kėngėtarėt, ajo shkėlqeu gjatė gjithė kohės qė ajo kėndoi. Gjithsesi, thotė ai, interpretimet e saj me origjinalitetin e radhisin kėtė kėngėtare si nga tė veēantat duke e bėrė atė, kėngėtare, modelin e kėngės popullore tė Shqipėrisė sė Mesme.
"Mbretėresha e kėngės popullore tė Shqipėrisė sė Mesme", e ka quajtur nė mendimin e tij edhe kėngėtari i muzikės popullore elbasanase Medi Zena. Nga Elbasani njė gazetare ka marrė mendimin e njė kėngėtareje tjetėr, ėshtė Zina Zdrava, ajo qė thotė se pėr mua Fitnete Rexha ėshtė njė kėngėtare e madhe. Pasi qė edhe unė vetė thotė ajo shpeshherė jam mundur ta imitoj kėtė kėngėtare nė repertorin e saj. Njė sadisfaksion pėr mua ka qenė edhe kėnga e repertorit tė Fitnetes "Mu na ty ke shtatė Zymbylat" kėnduar prej meje dhe qė mori falimenderimet e Fitnetes.
"Fitnete Rexha, ėshtė njėra prej artisteve tė kėngės popullore, nga mė tė mėdhat qė ka Shqipėria. Ėshtė ajo e cila nuk ngelet vetėm nė kuadrin e njė kėngėtareje, por se ajo ėshtė njė histori, ėshtė njė arkiv e kėngės popullore tė Shqipėrisė sė Mesme, thotė Selim Ishmaku, kompozitor nė mendimin e kėrkuar prej tij nė njė televizion shqiptar. Pėr Fitneten thotė ai, ka shumė gjėra pėr tė thėnė: Repertori i sajė kryesisht i pastėr, nė tė gjitha rastet kurr nuk ka pasur huazime, njė vokal i cili nuk mund tė harrohet kurrė nga veshi i dėgjuesit tė saj dhe sė fundit mėnyra natyrale e interpretimit dmth. jetėgjatėsia e kėngės sė saj qė e bėn atė tė pavdekshme.
Po nė tė njėjtin televizion ka folur edhe Sherif Kujofca, gazetar shqiptar i Kosovės. Kujofca, tregon se ai i ka konsideruar veten si tė rritur me kėngėn popullore tė kėnduar nga kėgėtarja e Shqipėrisė sė Mesme, Fitnete Rexha. Ai, thotė se: Fitnetja ka pasur rol dhe ndikim nė gjininė e muzikės popullore nė Kosovė. Nė Kosovė, ajo ėshtė tepėr-tepėr e njohur. Fitnete Rexha ka dhėnė kreacione tė mrekullueshme tek adhuruesi i muzikės popullore nė Kosovė. Ajo ėshtė bėrė e njohur atje shumė mė pėrpara se tani qė nė kohėrat mė tė errėta. Nė Kosovė ėshtė njė befasi, thotė ai, se Fitnete Rexhėn thonė shumė vetė e njohin edhe si kėngėtare Kosovare,
Duke marrė shkas nga tė gjitha kėto vleresime dhe prania e saj nė Nju Jork ku ajo ka ardhur pėr njė vizitė private pranė djalit tė saj. Ne kėrkuam qė ajo tė na jepte edhe vetė disa mendime rreth vetes si kėngėtare, dhe muzikės popullore. Asgjė nuk ishte e papritur, Mbretėresha e kėngės popullore tė Shqipėrisė sė Mesme, zonja Fitnete Rexha shfaqi njė kėnaqėsi tė veēantė. Ajo tha se tani pas shumė e shume intervistave dhe kontaktve tė shumta me median e interpretimeve, mu dha rasti tė hyj edhe nė faqet e gazetes kombetare.
Pyetje: Zonja Fitnete Rexha, siē na thatė mė parė, Ju e keni vizituar disa herė Kosoven. Ēfarė mendimi keni Ju pėr Kosovėn?
Fitnete Rexha: Kur shkoj nė Kosovė, unė them me plot gojėn se atje marr forcė tė re. Sa herė shkel tokėn e Kosovės, kujtoj edhe koncertet e para tė 1971-it, emocionet dhe dashurinė pėr Kosovėn. Kujtoj atė kur i madh e i vogėl zinin e brohorisnin me aq dashuri e mall pėr Shqipėrinė. Ndaj, edhe sot kur planifikoj tė shkoj nė Kosovė, kryesisht nė Prishtinė e Gjakovė, e di qė duhet tė shkoj shumė mė pėrpara se sa e planifikoi, ngaqė kam shumė adhurues, miq e dashamirės, qė kėrkojnė tė takohen gjatė gjithė rrugės. Kosova pėr mua ėshtė njė mrekulli e veēantė shqiptare.
Pyetje: Po pėr kėngėt tuaja, ē'do tė thonit?
Fitnete Rexha: Ah!... njė pyetje qė mė sjell njė diēka qė s'mund ta shpjegoj. Ajo mė shoqėron nga do qė shkoj, ajo mė bėn tė jem gjithmonė aty ku edhe e kam filluar pėr herė tė parė. Dhe, ajo fillon prej 1951 kur edhe kamė dhėnė koncertin e parė. Pikėrisht, atėherė kur mora pjesė nė njė festival tė Tiranės, me disa kėngė tė Shqipėrisė sė Mesme, ku edhe u nderova me ēmimin e parė. Nė atė kohė unė isha 15 vjeēare, dhe ky ēmim mė rriti para kohe mė apasionoi marrėzisht me kėngėn popullore tė Shqipėrisė sė Mesme, gjė qė e ruaj ende tė freskėt edhe sot. Athere unė krijova dhe repertorin tim me kėngėt e para: si "Po knon gjeli pika-pika", "Kėnga e Unazės", "Po shkon goca me korr nė arė", "Qenke veshur me tė bardha" e tė tjera...
Pyetje: A mund tė na thoni, pėrafėrsisht sa kėngė keni kėnduar gjithsejtė prej kėtyre kėngėve tė para dhe sa koncerte konkretisht keni arritur tė bėni?
Fitnete Rexha: Po, si jo!, gjatė karrierės sime kamė arritur tė incizoj mbi 200 kėngė vetėm tė miat, duke mos pėrfshirė kėtu kėngėt qė unė kam kėnduar nga repertori e tė tjerėve. Ndėrsa shfaqje zyrtare ose koncerte si mund tė quhen ato, kamė dhėnė rreth 10800 tė tilla, duke mos pėrfshirė kėtu ato ku unė kam marrė pjesė si mysafire e rastit ose ndonjė aheng. Pra kėtu mė duhet tė potencoi njė thėnie timen, se pėr mė se 45 vite unė mendoj se i kam qėndruar, me sa kam mundur, besnike kėngės shqipe, pa e ndalur asnjė moment dhe pa e huazuar atė.
Pyetje: E kėshtu Ju, Zonja Fitnete nė sa shtete tė botės keni kėnduar?
Fitnete Rexha: Kam dhėnė koncerte tė shumta, tė lutem tė mė kuptoni ju dhe lexuesi, kėtu bėhet fjalė nė kuadrin e ansambleve kombetare, e grupeve tė ndryshme, pra nė 44 shtete, Koncertin e parė jashtė shtetit e kam dhėnė nė Moskė mė 1957-tėn. Madje kemi marrė pjesė nė festivale tė rėndėsishme, qė organizoheshin gati ēdo vit nėpėr vende tė ndryshme. Kam marrė pjesė nė festivalin e Vjenės, nė Helsinki, nė Greqi, Turqi, Rusi, e tjerė. Kemi marrė pjesė edhe nė festivalin francez "Dizhon" nė Francė, ku unė kam kėnduar kėngėn "Ē'u dėshrum me tė pa", kėngė tė cilėn edhe nė Kosovė, ma kanė adhuruar shumė.
Pyetje: Ē'mund tė na thoni pėr kėngėn popullore shqiptare, sot, dhe ēfarė porosie keni pėr tė?
Fitnete Rexha: E dua shumė kėngėn popullore shqiptare tė tė gjitha trevave dhe tė gjithė kėngėtarėt i dua shumė, e kėngėtarėt e rinj mė dhimbsen. Kur shoh se te ata askush nuk i drejton rreth drejt kėndimit tė kėngės shqipe, siē u veprua me ne brezin e parė tė kėsaj muzike. Unė them se ka pak tendenca pėr "huazime" nė veshje e stilizimin e kėngėtarėve dhe kėngėve. Por, do tė thoja, kėto janė shumė tė vogla qė nuk duhet tė jenė fare, se nuk ėshtė edhe e nevojshme pėr tė qėnė. Edhe ne artistėt e njohur, nuk lindėm tė tillė, por me ndihmėn e tė tjerėve, me pėrvojėn e pasionin qė na karakterizoi, ruajtėm tė pastėr traditėn e muzikės popullore shqiptare, u bėmė tė njohur, tė dashur dhe tė dėgjuar me kėngėn popullore tė tė gjitha trevave, ashtu siē ato buronin. Unė mendoj se tė gjithė duhen tė nisen nga talenti, interpretimi nė skenat ku edhe vetė vlerėsuesi mė i madh, qė ėshtė populli ynė muzikė-dashės dhe i respektueshėm, tė tė mėsojnė mė mirė si tė kėndosh dhe se si tė kesh suksese.
Pyetje: Si e kaloni ditėn nė Tiranė, veē muzikės e artit, a tė pėlqen politika si tė gjithė shqiptarėt?
Fitnete Rexha: Kohėt e fundit ndjej shumė kėnaqėsi, por edhe njė farė "lodhje". Njerėzit vazhdimisht mė takojnė e mė pyesin, kėrkojnė tė takohemi, janė shumė-shumė gjėra qė s'mundet t'i bėsh tė gjitha. Unė nė radhė tė parė, jam e dhėnė shumė pas familjes sime, dy fėmijėve tė mi Arbenit (qė jeton kėtu nė Amerikė) e Shpėtimit nė Tiranė, qė s'i ndaj asnjėherė me kėngėn time popullore, e lidhur marrėzisht me tė, e cila mė freskon dhe mė bėn ēdo ditė edhe mė tė re. Mundohem me sa mundem, me sa kohė qė kam, tė plotėsojė edhe ftesat nga dashamirė, miq, kolegė, adhurues qė mė thėrrasin, anembanė Shqipėrisė, nė Kosovė, Kosovėn Lindore, shqiptarėt e Malit tė Zi, dhe ata tė FYROM-it. Dy herė kam qenė e pranishme nė Kosovė, Prishtinė e Gjakovė. Me thėnė tė drejtėn, ruaj mbresa tė jashtėzakonshme me Radio Gjakovėn. Kur gjatė njė interviste dhe komunikimi tė drejtpėrdrejtė me audiencėn e kėsaj Radioje, nga mė tė dėgjueshmet nė Kosovė, adhuruesit e mi kėrkonin tė dėgjonin kėngėt e mia, u befasova se edhe nga burgu i Nishit, disa tė dėnuar shqiptarė, qė mbaheshin peng atėherė nė burgjet serbe, kėrkonin kėngėt e mia, shumė prej tė cilave i kam ēuar peshqesh mė vonė, se arkiva muzikore e Radios nuk i kishte. Ndėrsa, pėr politikė, di shumė por... them qė jam njė kėngėtare, njė shqiptare e mirė, qė e dua vendin tim tė lirė, demokratik dhe tė prosperuar.
1 shkurt 2008 |
| --------- |
| • TITUJ TĖ NGJASHËM |
|
Copyright © 2000-2008 DERVINA.COM - Tė gjitha tė drejtat e rezervuara
Arkivi u punua nga A.Nushi - Webmaster |
|
