| Vizitorët online në arkiv:
vizitorë |
|
| » SHEFKI SEJDIU DHE KUFIJTĖ EVROPIAN TĖ ALBANOLOGJISĖ MODERNE |
| Postuar mė datėn: 2008-01-01 05:50:49 nga admin4 :: Kategoria: Kultura |
| » Opcionet për artikullin |
|
Ēuditėrisht disa nga shkencėtarėt e veēanėrisht ata tė linguistikės, pėr opinionin shqiptar janė emra tė panjohur edhe pse tėrė jetėn e tyre kanė kontribuar nė fushat shkencore tė tyre. Njėri ndėr ta ėshtė edhe Shefki Sejdiu, i cili dallohet me hulumtimet e tij shkencore, me qasjen, parimet, modelet dhe me koncepte tė reja teorike-shkencore.
Me hulumtime shkencore janė marrė edhe shumė studiues tė tjerė, ku shumica, gjatė hulumtimeve kanė pėrdorur njohurit e tyre vetanake dhe metodat e shkollave tė vendeve ku janė specializuar, por Profesor Shefki Sejdiu, e ka njė specifitet tjetėr qė e bėnė tė dallohet nga disa studiues tjerė, sepse ky e reflekton botėn shkencore tė tij, njohuritė e tij tė teorive mė tė reja, qė i ka mėsuar nga shkollat evropiane. |
|
Shkruan: Reshat Sahitaj
I vetėdijshėm se pėr tė arritur rezultate shkencore e pėr tua thyer teoritė e studiuesve tė huaj e tendenciozė, qė i thurnin kundėr shqiptarėve, duhej njohur shumė gjuhė tė huaja, Profesor Shefki Sejdiu ishte pajisur mė kėtė armė duke mėsuar pėrveē gjuhės amtare, kroatishten dhe frengjishten, ndėrsa pėr konsultime dhe hulumtime shkencore dinte ta pėrdorte latinishten, italishten, portugalishten, spanjishten, rumanishten, (katalonishten, sardishten, retoromanishten), si dhe anglishten, rusishten, bullgarishten, sllovenishten dhe polonishten. Njohuria e shumė gjuhėve tė huaja dhe nxėnia e diturisė nė shkolla tė njohura, Shefki Sejdiun e kishte pėrgatitur qė ato dituri ti shfrytėzonte pėr tė bėrė hulumtime serioze nė rrafshin e kulturės sonė, nė fillim duke botuar ne revista shkencore e duke marrė pjesė me kumtesa e ligjėrata nė dhjetėra tubime shkencore si nė Kosovė dhe jashtė saj. Kontributin e tij tė veēantė e jep edhe nė fushėn e onomasiologjisė duke botuar disa studime me karakter monografik.
Sprova etimologjike
Historia e albanologjisė njeh njė numėr tė mire albanologėsh tė periudhave tė ndryshme dhe shkollave tė ndryshme historike si Ēabejn, Selman Rizėn, Aleksander Xhuvanin, Jup Kastratin etj, por njeh shumė pak gjuhėtarė tė cilėt kanė bėrė hulumtime shkencore nė fushėn e albanologjisė duke iu qasur nė fusha tė ngushta dijės mė tė re gjuhėsore tė shkollave evropiane. Kėtij vargu studiuesish i shtohet edhe Shefki Sejdiu, i cili padyshim zė njė vend tė veēantė, apo siē shton profesor Sejdiu: Vetė metoda qė kam aplikuar nė studimet e mia ėshtė e re dhe mbėshtetet nė parimet e onomasiologjisė dhe tė linguistikės logjike. Nga kjo deklaratė e tij dhe nga veprat e tij te botuara, sikur ka konstatuar studiuesi i veprės se tij Begzad Baliu kuptojmė se: Shefki Sejdiu nuk ėshtė filolog si Eqrem Ēabej. Ai nuk ėshtė linguist si Selman Riza, nuk ėshtė etimolog apo onomasticien siē i ka krijuar shkolla e Prishtinės ose e Tiranės , qė e ēon pėrpara shkollėn kombėtare nė kėtė lėmi, por ėshtė onomasiolog qė me parimet e semantikės sė pėrgjithshme e tė linguistikės logjike ka vė pėrpara rezultate te reja nė fushen e gjuhėsisė shqiptare e ballkanike.
Ne veprat e tij Fitonimia shqipe e Kosovės lėnda, ndarja, etimologjia (1972), Fjalorth etnobotanik i shqipes, (1984), Ēėshtje tė onomasiologjisė fitonimike romane dhe ballkanike (1989), Sprova etimologjike, (2002), Sisteme, struktura, raporte (etnolinguistikė) (2002) dhe nė njė varg studimesh tė kėsaj natyre, Profesor Shefki Sejdiu, na jep njė kontribut tė veēantė nė studime tė karakterit tė hulumtimit dhe tė metodės nė fushėn e etimologjisė si dhe tė karakterit linguistik, tek tema bazė onomastike e Kosovės (ojkonomia).
Pėr ta ndėrtuar veprėn e tij autori ka hulumtuar dhe studiuar shumė gjatė marrėdhėniet dhe huazimet leksikore romano-ballkanike nė fushė tė fitonimisė dhe marrėdhėniet e huazimet leksikore romano-sllavo e shqiptare nė truall tė shqipes nė veēanti. Shefki Sejdiu sjellė njė sintezė tė re tė huazimeve fitonomike te shqipės. Veēantia e kėtij studimi ėshtė se e nisė hulumtimin dhe studimin e trashėgimisė jo vetėm kombėtare (tė burimit indoevropian dhe tė formimeve tė brendshme tė (proto)shqipės, ballkanike dhe tė Evropės Juglindore apo Mediterane. Sipas Profesor Shefki Sejdiut, njė numėr i madh i fitonimeve ka hyrė nė (proto)shqipe drejtpėrdrejt ose tėrthorazi si Komercialwörter, Kulturörter dhe Apothekenwörter, prandaj studimet shqiptare huazimet duhet shikuar nga shumė aspekte: tė natyrės, tė klimės, tė kushteve gjeografike, tė raporteve shoqėrore-ekonomike etj.
Njė kontribut tė veēantė dhe origjinal, Profesor Shefki Sejdiu e ka dhėnė duke e trajtuar edhe onomastikėn e trevės sė Llapit dhe duke e bėrė objekt studimi multidisiplinare dhe interdisiplinare, duke e sistemuar ne parime tė caktuara gjuhėsore, periudha historike (antikitetit, mesjetės, kohės sė re), me shtresime etno - kulturore dhe gjuhėsore e administrative te kėsaj treve.
Onomastika e Dardanisė
Studimi i onomastikės ėshtė njėri prej pėrkushtimeve tė veēanta tė Profesor Sejdiut. Ky pėrkushtim lidhet jo vetėm me faktin se ai trajton njė material tė vėshtirė pėr tu shpejtuar etimologjiksht, po pėr shkak se ėshtė njėri prej studiuesve tė paktė tė kohės qė si autorė shqiptar i qaset toponimisė sė trojeve shqiptare nga kėndi i romanistit. Le tė kujtojmė kėtu studimet «Semantizmi bardh nė onomastikėn e Dardanisė», studimit thellues qė i bėn hidronimit Vardar, toponimit tė gjetur ndėr kufijtė e largėt tė Ilirisė Kolovare etj. Veēantia e kėtyre problemeve qėndron nė atė se studimi i tyre nuk bazohet nė prejudikime paraprake siē ndodh me disa studiues tė djeshėm dhe tė sotėm, por me referenca tė caktuara mė parė tė cilat ndėrtohen e rindėrtohen, sistemohen e interpretohen me metoda rigoroze pėr interesa tė studimeve albanologjike e ballkanike.
Studiuesi Shefki Sejdiu, me punėn e tij shkencore rreth emrit Dardania, nė vend se tė pėrsėriste shembuj e mendime tė Hahnit, merr njė orientim tjetėr duke e krijuar njė korpus tė gjer motivesh vizuale dhe paradigmash pėr ta dokumentuar emrin e Dardanisė nė njė dritė krejtėsisht tė re. Sistemi nė vepren e Shefki Sejdiut nuk mbėshtetėt vetėm ne burime tė shqipes, por edhe nė trashėgiminė shumėgjuhėsore dhe historike tė rajonit: indoevropiane, iliro - shqiptare, sllave dhe turke, gjithnjė duke u mbėshtetur nė trashėgiminė historike, social-kulturore, ekonomike, pėrkatėsinė nacionale, faktorėt gjeofizik, klimatik, politiko-administrativė, faktorėt etnopsikologjik etj.
Shefki Sejdiu gjithnjė ėshtė pėrpjekur qė tė gjej origjinėn, etimologjinė e vėrtetė tė fjalėve tė huaja tė cilat okupuesit i kanė ngulitur nė mendjen tonė dhe nė mėnyrė shkencore tė na jep rezultatet e punės sė tij hulumtuese gjė qė ia ka arritur madje edhe ti rrėnoj tezat e ndryshme tė ndonjė studieuesi sllavė, tė cilėt nė mėnyrė tendencioze janė munduar qė tė dominojnė edhe pėrmes onomastikės etj. Ėshtė krejt e natyrshme qė studimi i Shefki Sejdiut tė ketė has shpesh edhe nė kundėrshtime me ndonjė studiues fqinj rreth ndonjė emėrtimi siē ėshtė rasti i hidronimit Vardar.
Shefki Sejdiu, hidronimin Vardar do ta sqaroj nė njė «bashkėveprim interdisiplinar tė gjuhėsisė, semantikės dhe tė shkencave tė tjera sociohistorike dhe natyrore. Hulumtimeve vetjake nė teren dhe atyre tė nxjerra nga dokumentet e shkruara, qė nga shekulli i dytė i erės sonė, rezultateve tė deritashme, konstruktimeve, sintezave dhe interpretimeve, ua nėnshtron trekėndėshit semiotik tė Ogden-Richards-it, pra duke bartur temėn nga realiteti referencal nė ate konceptual dhe formal. Duke u mbėshtetur mbi kėtė koncept shkencor dhe mbi faktorėt gjuhėsor e jashtėgjuhėsor, sidomos nė ata onomasiologjikė, autori vjen deri te njė pėrfundim i prejudikuar edhe nė njė studim tė mėhershėm, sipas tė cilit, «mund tė supozohet se motivi emėrtues i hidronimit Vardar do tė ketė qenė bardhėsia e ujit tė tij».
Radhėn e studimeve tė kėsaj natyre e mbyll trajtimi qė i ka bėrė etimologjisė sė njė toponimi ndėr arbėreshėt e Zarės, Kolovare. Pas nė sinteze pėrimtuese gjuhėsore, historike dhe kulturore autori vjen tek njė pėrfundim, sipas tė cilit toponimi Kolovare vjen nga latinishtja dhe me ndėrmjetėsimin e sllavishtes ka kaluar nė Kalavara, por mė vonė, mbase edhe me «pjesėmarrjen e arbėrishtes sė arbėreshėve tė Zarės tė jetė transformuar nė trajtėn e tashme Kolovare.
Thėnė me njė fjale nė jetėn dhe veprėn e Profesor Shefki Sejdiut, shqiptarėt sot po i trashėgojnė kufijtė evropian tė albanologjisė moderne.
1 Janar 2008 |
| --------- |
| • TITUJ TĖ NGJASHËM |
|
Copyright © 2000-2008 DERVINA.COM - Tė gjitha tė drejtat e rezervuara
Arkivi u punua nga A.Nushi - Webmaster |
|
