| Vizitorët online në arkiv:
vizitorë |
|
| » Rinjohje me njeriun i cili historinė e mbėshteti mbi baza shkencore |
| Postuar mė datėn: 2007-09-16 11:27:58 nga admin1 :: Kategoria: Histori |
| » Opcionet për artikullin |
|
Shkruan: Prof. Izmi ZEKA
Ndėr shumė intelektual qė i shėrbyen shkencės shqiptare, me plotė devotshmėri,e nė veēanti historisė, si shkencė shoqėrore,duke kristalizuar shumė segmente qė kanė tė bėjnė me zhvillimin, njohjen dhe procesin nė lėvizje tė popullsisė shqiptaro-serbe e malazeze ėshtė mr. Sadullah Brestoci. Njohja e shkėlqyeshme e historisė kombėtare bėri qė ti rreket njė periudhe qė atėherė ishte e pastudiuar, e pahulumtuar, dhe nuk kishte ndonjė analizė shkencore tė thukėt, qė do tė plotėsonte boshllėkun qė kishte shkenca e historisė. Ndaj, me pėrkushtim, arriti qė ti bėjė sfidė problemeve tė natyrave tė ndryshme, qė pėr kohėn kur bėri kėto studime, ishin dhe mbeten tepėr tė rėndėsishme. Studimet e bėra nė raportin shqiptaro-serbo-malazez janė kapitull i rėndėsishėm dhe kapital, pėr moshėn kur e punoi, duke pasur parasysh shkencėn shqiptare si tersi qė ende gjendej nė fillimet e saja. Pasqyrimi i drejtė, objektiv, nė relacionet e pėrmendura ishin ballafaqim i drejtpėrdrejtė me politikėn zyrtare qė udhėhiqej nė Kosovė dhe me pushtetin serb, qė shkatėrronte ēdo kaptinė tė historisė kombėtare qė shprehte luftėn pėr pavarėsi, ruajtjen e integritetit territorial etj. Nė kohėn ku po pėrgatiste temėn e disertacionit Marrėdhėniet shqiptaro-serbo 1878-1912 sėmundja e rrėmbeu pamėshirshėm nė moshėn 46 vjeēare.
Kur kihet parasysh angazhimi i tij duke hulumtuar arkivat sidomos tė ish Jugosllavisė ( Beogradit dhe Cetinės), qė hoqi mykun e nė kėtė vijėzim duke e parė shkencėn nė mėnyrė kritike, vėrtetė shohim korifeun e njė periudhe qė mbeti bazament edhe pėr gjeneratat e sotme.
|
|
Sadullah Brestovci lindi nė Gjilan mė 13. 10 1933, rridhte prej njė familje tė varfėr e punėtore. Shkollėn fillore e kreu nė vendlindje, kurse Normalen nė Gjakovė nė vitet 1952-1953. Fakultetin Filozofik, grupi i Historisė e kreu me plotė sukses nė vitin shkollor 1958 -1959 nė Beograd. Aso kohe kishte nevojė tė madhe pėr mėsues dhe profesor. Ai nė fillim filloi tė punoi nė gjimnazin e Gjilanit e pastaj nė Shkollėn Normale tė Gjilanit, nė vitet 1959-60, nė cilėsinė e profesorit tė historisė, ku punoi deri nė vitin 1962. Njė kohė ishte drejtor i Shkollės sė Mesme Ekonomike, kurse gjatė viteve 1965-66 kthehet pėrsėri nė Shkollėn Normale tė Gjilanit.
Nė shtator tė vitit 1966, Sadullah Brestovci, filloi tė punoj nė Prishtinė nė Shkollėn Normale Milladin Popoviq. Aftėsia dhe vullneti qė kishte pėr njohuri edhe mė tė gjėra, pėr tu futur edhe mė thellė nė shkencėn e historisė, u regjistrua nė studimet pasuniversitare nė Fakultetin Filozofik tė Beogradit, nė vitin 1967, grupi i Historisė, Nė studimet pasuniversitare nė Beograd ishte ndėr studentėt mė tė dalluar, ku flet edhe mesatarja e provimeve tė dhėna 8.40. Nė vitin 1968, Sadullah Brestovcin e gjejmė asistentė tė historisė nė Institutin Albanologjik tė Prishtinės. Gjatė kėsaj kohe kishte bėrė studime tė shumta shkencore, rreth temės sė magjistraturės marrėdhėniet serbo shqiptare prej Tanzimatit e Naēertanisė sė Ilia Garashaninit gjerė te lufta serbo-turke e viteve 1876-1878. Sadullah Brestovci ishte njohės i arkivave rreth ēėshtjeve shqiptaro-serbo- malazeze tė shekullit XIX dhe fillim shekullit XX.
Duke e shikuar nė mėnyrė kritike punėn shkencore tė profesorit tė nderuar konsideroj se, edhe pse pati njė jetė tė shkurtėr shkencore dhjetė vjeēare, bėri shumė qė tė ndriēoj e sistemoj disa procese, qė shikuar nė sferėn e interesit tė pėrgjithshėm hapi rrugėn pėr tė hyrė aty ku mė sė shumti ndihej nevoja e historisė kombėtare. E nė veēanti tė gjeneratave tė reja tė cilėt kishin njohuri krejt tė mangėta pėr tre popujt qė historikisht janė ballafaquar me probleme, nga njėherė edhe tė skajshme, qė kishin si pėrfundim denigrimin, shkatėrrimin, asimilimin etj. Trajtimi i ēėshtjeve, duke paraqitur dokumentet arkivistike, paralelisht paraqesin vizion tė qartėsuar rreth koncepcionit dhe pragmatizmit nė shtjellimin problemor tė aspekteve retrospektive qė mundėsojnė krijimin e njė pasqyre sa mė reale shkencore. Puna e tij shkencore shihet edhe nė studimet e bėra, gjegjėsisht paraqitja e tij nė simpoziume, kongrese etj, psh. nė vitin 1975 nė Kongresin e Tretė Intrenacional pėr Evropėn Juglindore nė Bukuresht si dhe nė Konferencėn e shtatė tė Historianėve tė Jugosllavisė nė Novi Sad mė 1977 me kumtesėn Lėvizja Nacionalēlirimtare Shqiptare dhe Serbia nė 60-tė vjetshin e shekullit XIX. Po ashtu nė Konferencėn mbi 100 vjetorin e LSHP - sė mori pjesė me temėn Mbi disa momente tė Marrėdhėnieve shqiptaro-serbe gjatė kohės sė Lidhjes sė Prizrenit, dhe nė Shqipėri po ashtu me rastin e 100 vjetorit me temėn Lidhja Shqiptare e Prizrenit dhe popullsia serbe e Kosovės.
Shikuar nė relacionin e kohės, sidomos kumtesat pėr LSHP - nė shėnojnė njė hap tė ri nė ndriēimin e kėsaj ngjarje tė madhe historike, ku Sadullahu me potencialin intelektual vuri nė pah dhe nxori nė dritė raportet shqiptaro -serbe gjatė gjysmės sė dytė tė shekullit XIX dhe ndikimi i saj nė zhvillimin e ngjarjeve tė mėtutjeshme. Veprimtaria e mr. Sadullah Berestovcit ishte shumėdimensionale, e bujshme, profesionale, relativisht nga tė tjerėt e pastudiuar, e pahulumtuar, pra paraqitet pothuajse, krejt e re, qė ngjallė kritika sa tė nevojshme, aq edhe ndihmėse pėr shkencėn e historisė. Opusi i tij i gjerė, puna e palodhshme nė Institutin Albanologjik, mė vonė detyra e shefit tė degės sė historisė, si dhe sekretar i revistės Gjurmime Albanologjike- seria e shkencave historike paraqesin njė kompleks qė ridimensionuan shkencėn si tersi, e nė veēanti i dhanė formė tė re historisė si njė disiplinė shumė e rėndėsishme pėr shkencėn tonė. Se sa bėri punė intelektuale e shkencore, mund tė shihet edhe vargu i madh i studimeve, gjithnjė duke pasur mbėshtetje profesionale e historike siē janė : Marrėdhėniet shqiptaro-serbe-malazeae gjatė viteve 1839-1856 nė Gjurmime Albanologjike- seria e shkencave historike II Prishtinė 1972, Lėvizja Kombėtare Shqiptare dhe marrėdhėniet shqiptaro-serbe malazeze gjatė krizės lindore mė 1875 - 1878 nė Kosova, nr.3, Prishtinė 1974; pastaj Lėvizja Kombėtare Shqiptare nė vitet 60-70 tė shek.XIX nė dritėn e burimeve arkivore serbe, Gjurmime Albanologjike- seria e shkencave historike III, 1973, Prishtinė;Memorandumi i njė tė panjohuri mbi politikėn qė duhej ta ndiqte Serbia ndėr shqiptarėt, nė Gjurmime Albanologjike- seria e shkencave historike III, 1973, Prishtinė; Disa momente tė marrėdhėnieve shqiptaro serbe - malazeze nė fund tė viteve 50-tė dhe fillim tė viteve 60 tė tė shek. XIX, Gjurmime Albanologjike- seria e shkencave historike IV-V/1974-1975, Prishtinė; Qėndrimi i Serbisė ndaj Shqiptarėve dhe Lėvizjes sė tyre Kombėtare tė viteve 1862 68 , nė Gjurmime Albanologjike- seria e shkencave historike VI,1976, Prishtinė; Shembulli i shkėlqyeshėm i qėndrimit tė drejtė tė Haxhi Ymer Prizrenit nė Rilindja, 13-14 maj 1978, Prishtinė.
Mė 1973, pas njė pune disa vjeēare mr. Sadullah Brestovci i ofroi pėr botim, studimin e shkruarMarrėdhėniet shqiptaro-serbe tė viteve 1830-76-78 ,institutit Albanologjik. Mirėpo, ky studim, libėr nuk arriti tė botohet siē thuhet, pėr shkak tė mjeteve financiare. Por, nėse e shohim nė kohėn kur ky punim aq voluminoz dhe studim pėr dy popuj u shkrua, dhe kur kmi parasysh me ēfarė motivacionesh shiheshin shqiptarėt, vėshtirė ėshtė tė jetė bindės arsyetimi i refuzimit pėr botim nė mungesė tė mjeteve financiare dhe teknike. Mė thotė mendja se nė shkencėn shqiptare, e sidomos , aty ku shihej realiteti nė baza historike, censurimi ishte gjithnjė i pėrmasave tė gjėra, ku shtypej vullneti intelektual e shkencorė, e tė shprehurit objektiv gjithnjė mbetej nė margjina tė kohės. Megjithatė, i ndjeri mr. Sadullah Brestovci ia arriti relativisht qėllimit duke qenė pjesė nė elaborimin e hedhjes nė dritė tė shumė ēėshtjeve kardinale nė raportin midis shqiptarėve dhe serbėve nė shek. e XIX, qė mundėsoi dhe parapėrgatiti elementet bazė pėr studimet e mėvonshme pėr kėtė periudhė historike.
Historiografia shqiptare, pas vdekjes sė tij, me botimin e studimit Marrėdhėniet shqiptare-serbo-malazeze tė vitit 1830-78 u pasurua, njėkohėsisht shek. i XIX qė ishte pothuajse pak i studiuar, e i pėrfolur nė mėnyra tė ndryshme u rėndit nė shekuj qė shqiptarėt me ēdo kusht u munduan tė kenė njė shtet, njė gjuhė, njė kulturė dhe ēishte mė primare u zhveshėn synimet dhe tendencat e popujve fqinjė, pėr tė sakatosur trungun shqiptarė. Aftėsia inventive, metoda e lartė shkencore dhe parimore janė unikale tė kohės sė tij. Mjeshtėria e veēantė e futi nė pjesė mė tė errtė nė brendi tė historisė, duke na njohur me rekonstruktimin e jetės politike, ekonomike e shoqėrore tė njė pjese tė popullsisė sė Ballkanit.
Nė kohėn kur shkenca shqiptare kishte mė sė shumti nevojė pėr intelektual me dhunti tė natyrės, atėherė kur pėrgatitej pėr temėn e disertacionit, qė me padurim e priste, ai mbylli sytė. Historia shqiptare humbi njeriun e zbulimeve, seleksionimeve dhe pėrpunimeve arkivore, qė pa mėdyshje mbeti njė zbraztėsirė nė universin e shkencės shqiptare. Mr. Sadullah Brestovci vdiq mė 1979.
|
| --------- |
| • TITUJ TĖ NGJASHËM |
|
Copyright © 2000-2008 DERVINA.COM - Tė gjitha tė drejtat e rezervuara
Arkivi u punua nga A.Nushi - Webmaster |
|
