ALBIN KURTi, kryetar i LV
Ndėr aktet mė tė fundit i mosbindjes qytetare tė Albin Kurtit ishte ardhja ilegale nė Tiranė pėr tė na treguar mbi atė ēfarė e pret Kosovėn pas shpalljes sė pavarėsisė. Ai kėrkoi tė informonte edhe njė herė, pėrpara se tė jepet vendimi gjyqėsor i UNMIK-ut i ēėshtjes sė tij dhe qė ndoshta do tia pamundėsojė ardhjen sėrish nė Shqipėri, politikė-bėrėsit dhe opinion-formuesit dhe kėdo qė ka dėshirė tė dėgjojė tė vėrtetėn mbi Pakonkurit e Ahtisarit, e cila po shpallet nga tė gjitha anėt si shpėtimi i Kosovės. E kaloi ilegalisht kufirin sidomos pėr ata qė e kanė uajtur radikal, majtist,
maoist etj., pėr tju thėnė njė fjali tė thjeshtė, por qė pėrmban njė mėsim tė madh, qė ata supozohet se duhet ta kishin mėsuar vetė tashmė: Nė diktaturė e vėrteta ėshtė radikale (f. 134; tė gjitha citimet e shoqėruar me numrin e faqes janė nga libri i Kurtit). E vėrteta mbi gjendjen e tanishme dhe tendencat e tė ardhmes sė Kosovės pėrshkon tėrė faqet e librit tė tij Zgjohu, qė ai e solli me vete me shpresė tė ribotimit tė tij nė Shqipėri, qė e vėrteta tė pėrshkojė mė shumė mendje e tė zgjojė mė shumė vullnete nė mesin e shqiptarėve. Pėrpara se tė jetė shumė vonė pėr ndryshim. Qė sė paku tė mos thonė nuk e dinim. Me shpresė se sė shpejti lexuesit e kėtej kufirit do ta do tė kenė nė dorė librin e Kurtit, mė poshtė po paraqesim prej tij argumentet themelore, qė janė edhe logjika e veprimit e Lėvizjes Vetėvendosje! Albin Kurti me plot gojėn mund ta quajmė si heroin e tė vėrtetės mbi Kosovėn.
Sovraniteti
Temė qendrore e Lėvizjes Vetėvendosje! ėshtė mohimi qė i bėhet vetėvendosjes sė popullit tė Kosovės, qė do tė thotė mohim i lirisė. Vetėvendosja ėshtė shprehje e vullnetit tė popullit, d.m.th. e bėrjes sė tij subjekt dhe veprimi i tij si subjekt ėshtė provė e lirisė sė tij. Vullneti i popullit tė Kosovės pėr pavarėsi ėshtė themeli i legjitimitetit tė institucioneve qeverisėse sė Kosovės, sikurse vlen pėr shtetet e tjera sovrane dhe tė pavarura. Ndėr kėta institucione mė tė rėndėsishmet janė ushtria kombėtare, Ministria e Jashtme dhe ulėsja nė OKB, qė garantojnė sovranitetin, integritetin territorial dhe marrėdhėniet reciproke me status tė barabartė me shtetet e tjerė. Me pasjen e kėtyre institucioneve populli i Kosovės subjektifikohet, sepse ato veprojnė si tė deleguara prej tij. Institucionet e tjera vijnė mė pas. Kėto gjėra qė po pėrmendim janė ABC e politikės sė shtetit kombėtar, janė krejt tė rėndomta, por pikėrisht kėto dhunohen nė rastin e Kosovės, duke ia pamundėsuar popullit tė jetė subjekt dhe duke shkelur ēdo logjikė tė politikės. Lėvizja Vetėvendosje! dhe Albin Kurti bėjnė thirrje pėr kthim te logjika e politikės, kthim te themeli i saj, sovraniteti. Sovraniteti ėshtė aktual, nuk ėshtė njė term abstrakt dhe i paprekshėm politiko-juridik, por ka tė bėjė me aktualitetin dhe pėrditėsinė e jetės sė njė populli. Kurti na kujton se sovranitetin e marrin tė mirėqenė kur e kemi, pėr tė nuk flasim fare, thuajse ai nuk ekziston, por ai shfaqet dhimbshėm pikėrisht atėherė kur mungon. Si nė rastin e Kosovės, ku ai ėshtė zgjidhja e problemeve me sistemin gjyqėsor, privatizimin dhe politikat publike, kodin telefonik, sistemin financiar dhe pjesėmarrjen nė financat ndėrkombėtare, shkrimin e historisė, pjesėmarrjen e sportistėve nė veprimtari ndėrkombėtare, etj (f. 83). Pėrkundėr atyre qė thonė se globalizimi (pavarėsisht se ēfarė kuptohet me kėtė) e gėrryen sovranitetin, ky i fundit ėshtė kusht pėr pjesėmarrje nė proceset globalizuese politike dhe ekonomike.
Rrėnja e problemit: Rambujeja
Sovraniteti i Kosovės mohohet nga Serbia, UNMIK-u, me bashkėpunimin e partive politike tė Kosovės dhe te kėta janė tė drejtuara shigjetat e Lėvizjes Vetėvendosje! Pika e lidhjes mes tyre ėshtė Marrėveshja e Rambujesė, nė mes sė luftės sė Kosovės, pikėrisht ajo qė i hapi rrugėn bombardimeve tė NATO-s. Dokumenti i Rambujesė u firmos nga katėr pėrfaqėsues tė politikės shqiptare nėn trysninė ndėrkombėtare dhe i dha ēėshtjes sė Kosovės njė status tė shkeljes sė drejtave njerėzore, sigurisht diēka e drejtė, por e pamjaftueshme, sepse tė drejtat kombėtare tė Kosovės si njė vend i kolonizuar nuk u morėn parasysh dhe Rambujeja njohu sovranitetin e Jugosllavisė mbi Kosovėn. Albini vėren se tani qė Jugosllavia nuk ekziston mė, fantazma e saj jeton me Rambujenė dhe regjimin e saj tė qeverisjes: Dikur Kosova njihej pėrmes Jugosllavisė, sot Jugosllavia ka mbetur tė njihet pėrmes Kosovės (po aty). Rambujeja nė pėrcaktimin qė i bėn Kosovės, nuk flet pėr popull, apo komb, por pėr bashkėsi kombėtare, duke zhvlerėsuar tė drejtėn pėr vetėvendosje. Nė vend tė koncepteve tė qytetarit, popullit kemi vetėm konceptin e bashkėsisė kombėtare apo nacionale (f. 35), pra pėrmes saj nė fakt ndodhi shkombėtarizimi i Kosovės. Kurti vėren nė mėnyrė tė hidhur: Nė Rambuje shqiptarėt u pranuan si faktor pėr ta kryer defaktorizimin e vetes. Ky trend vazhdon edhe sot e kėsaj ditė. Konsiderohesh si subjekt atėherė kur duhet tė vendosėsh dhe pranosh tė jesh objekt (f. 94-95).
Sistemi kolonial
Prej dokumentit tė Rambujesė dhe Rezolutės 1244 tė Kėshillit tė Sigurimit tė OKB rrodhi e ashtuquajtura Korniza Kushtetuese, e cila ėshtė njė kushtetutė e veēantė e llojit tė vet: ajo i shėrben legjimitetit tė pushtetit tė UNMIK-ut mbi Kosovėn, dhe nuk ėshtė bėrė pėr popullin, pėr tė drejtat dhe interesat e tij (f. 39), sikurse ndodh me kushtetutat klasike. UNMIK-u nuk e merr legjitimitetin, madje as formalisht, prej tė sunduarve dhe kjo pėr Lėvizjen Vetėvendosje! dhe Albin Kurtin do tė thotė vazhdim i sundimit kolonial mbi Kosovėn, nga ana e UNMIK-ut dhe, nėpėrmjet tij dhe e Serbisė. Edhe institucionet vetėqeverisėse nė kuadėr tė Kornizės Kushtetuese, qofshin kėto qeveria, kuvendi, komunat, Trupat Mbrojtėse tė Kosovės dhe Shėrbimi Policor i Kosovės janė pjesė e aparatit kolonial. Kurti ėshtė i prerė nė lidhje me kėtė:
"Administrimi ndėrkombėtar qė nuk ia njeh tė drejtėn pėr vetėvendosje dhe ia mohon atė popullit nė territorin qė e qeveris, paraqet administrim kolonial. Qeveria e tillė ėshtė represive. Institucionet vendase, mbi kėtė bazė dhe nė kėtė kuadėr, janė zgjatje e sundimit shtypės dhe dominimit tė tij" (f. 109).
Prandaj, thotė ai, ēėshtja qė shtrohet pėrpara Kosovės ėshtė dekolonizimi: Nė Afrikė ka mbaruar procesi i dekolonizimit. Nė Evropė, ende jo. Pikėrisht pėr kėtė arsye, pėrveē vetėvendosjes sė jashtme, e qė ėshtė nė raport me Unionin Serbi-Mal i Zi [tani Serbi], neve na duhet edhe vetėvendosja e brendshme (f. 158).
Vetėvendosja e brendshme, pra pėrfundimi i mandatit tė UNMIK-ut nevojitet edhe pėr faktin se pushteti i tij ėshtė absolut dhe nuk i bindet normave demokratike. Ai ėshtė jo demokratik nė mėnyrė tė dyfishtė: sė pari ai ėshtė njė piramidė autoritare dhe komandė nga lart poshtė, pa demokraci tė brendshme; sė dyti, ai i ėshtė mbivendosur popullit dhe nuk ka marrė pėlqimin e tij (f. 41). Nė njė artikull tė botuar nė qershor 2004, Kurti thotė se
"Situata nė Kosovė ėshtė e dominimit absolut tė kėsaj strukture mbi qytetarėt qė janė vetėm vėzhgues. Pikėrisht kjo marrėdhėnie nė mes tė pushtetit tė gjithfuqishėm dhe qytetarit tė pafuqishėm pa tė drejtat qė i takojnė dhe me trajtimin vetėm si banor qė i bėhet ėshtė ajo qė duhet tė problematizohet nė shoqėrinė tonė nė Kosovė. Ne jemi tė dominuar; ky ėshtė problemi dhe nga kėtu fillon zgjidhja" (fq. 12).
Sundimi i UNMIK-ut pėrveē se jodemokratik ėshtė i papėrgjegjshėm dhe i paprekshėm. Zyrtarėt e tij janė tė pėrkohshėm, sepse mandati i UNMIK-ut rinovohet ēdo vit. Mirėpo vendimet qė marrin ata nuk janė aspak tė pėrkohshme, siē do ta shpjegojmė edhe mė poshtė. Vendimet e tij kanė atributet e vendimeve tė sovranit, tė njė sovrani qė nuk ėshtė i tillė. UNMIK-u vepron si regjent i njė sovrani qė qėllimisht nuk specifikohet, qė mungon. Prandaj flitet pėr status tė papėrcaktuar tė Kosovės, qė tė pengohet kthimi i sovranit nominal, Serbisė, por edhe tė pengohet zgjimi i sovranit popull nė Kosovė dhe tė jetėsohet sundimi i UNMIK-ut. Zyrtarėt e UNMIK-ut marrin vendime qė nuk i prekin ata, sepse ata si ndėrkombėtarė qė janė, nuk mendojnė tė jetojnė vetė nė Kosovė dhe tė pėrjetojnė vendimet qė kanė marrė vetė. Prandaj ata nuk i japin llogari popullit pėr veprimet e veta. Paprekshmėria e tyre del e qartė nga vetė gjyqi qė po zhvillohet kundėr Albin Kurtit. Ky i fundit nuk e pranon legjimitetin e sistemit juridik tė tanishėm nė Kosovė, sepse ai nuk ėshtė i pavarur nga UNMIK-u. Nė mėnyrė paradoksale UNMIK-u ėshtė pala e dėmtuar, pala akuzuese dhe pala gjykuese nė procesin kundėr Kurtit, sepse gjyqtarėt ia kanė bėrė betimin pikėrisht UNMIKU-t. Vendimi i tyre, cilido qoftė ai, nuk mund tė apelohet askund, sepse Kosova si territor josovran nuk mund tė aderojė nė Gjykatėn Evropiane pėr tė Drejta tė Njeriut nė Strasburg. Ndėrsa akoma Serbisė i njihen mandatet ndėrkombėtare tė ndalimit pėr banorėt e Kosovės, siē e kanė provuar disa herė nė kurriz tė tyre shqiptarė tė Kosovės kur kanė tentuar tė udhėtojnė jashtė vendit.
Kurti e ka cekur nė mėnyrė tė saktė racionalitetin e veprimeve tė UNMIK-ut: trajtimi i Kosovės si njė rast unik, pra sui generis, qė kėrkon zgjidhje sui generis. Kjo i ka dhėnė dorė tė lirė atij tė eksperimentojė me Kosovėn, sėrish nė mėnyrė tė papėrgjegjshme dhe i paprekur vetė. Kėshtu, liria e eksperimentimit, e qė ėshtė liri e eksperimentuesit e i cili sjemi ne, bėhet e pafundme (f. 237). Trajtimi i Kosovės si rast unik nė llojin e vet, ėshtė pranuar edhe nga politikanėt e Kosovės, me argumentimin qė Kosova nuk duhet lidhur me rastet e tjera pėr shkėputje si Ēeēenia, Kurdistani, apo Tibeti, sepse kėshtu pranohet mė lehtė nga ndėrkombėtarėt pavarėsimi i saj. Pėrkundrazi, nė vend qė tė trajtohet si rast i kulluar i dekolonizimit, pra ku zbatohet parimi i vetėvendosjes, tani, nė emėr tė rastit unik kėrkohen zgjidhje nga mė tė ēuditshmet, standarde para statusit, bisedime tė drejtpėrdrejta midis xhelatit dhe viktimės dhe kėshtu me radhė. Kurti sėrish na kujton disa gjėra nė dukje tė rėndomta, por thelbėsore:
"Kur njė problem ėshtė unik, nuk themelohen parime pėr zgjidhjen e tij dhe asisoj i hapet rruga eksperimentimit. Eksperimentimi e ka tė zakonshėm dėshtimin. Provon njė herė, dy herė, tri herė derisa ta fitosh njė rezultat tė pėrdorshėm. UNMUIK-u i ngjan njė kolegjiumi shkencėtarėsh tė cilėt e kanė objektivizuar plotėsisht Kosovėn dhe popullin e saj. Ėshtė hasur njė problem qė ėshtė kategorizuar si unik dhe prandaj pėrvoja nuk na mėson asgjė...Shfaqen standarde tė ēuditshme partikulare dhe pėrjashtohen vlerat universale" (f. 25).
Prandaj, Lėvizja Vetėvendosje! bėn thirrje pėr vetėvendosje tė brendshme, nė lidhje me pushtetin e UNMIK-ut. Ndėrkaq kur nuk i leverdis, UNMIK-u pėr tė penguar vetėvendosjen nuk tutet qė ta trajtojė problemin e Kosovės si njė problem, zgjidhja e tė cilit ka pasoja planetare:
"Pasojat si parashikim kanė fituar prioritet ndaj vullnetit si subjektivitet. Statusi politik i Kosovės ėshtė shndėrruar nė problem unik gjeostrategjik, nė problem tė madh sa bota, pėr zgjidhjen e tė cilit duhet tė kujdesemi madje se ēfarė mund tė ngjajė nė Kinė dhe Rusi...Kėsisoj, statusi politik i Kosovės e ka humbur dimensionin autokton dhe njerėzor. Dhe kjo humbje ėshtė e institucionalizuar dhe e strukturuar" (f. 21).
Kundėr kėsaj Kurti shprehet me vendosmėri: Kosova nuk ėshtė rast unik qė ka nevojė pėr eksperimente, por ėshtė rast klasik i njė vendi tė robėruar e popullit tė shtypur, qė ka nevojė pėr zgjidhje klasike: lirinė e popullit, pranimin e vullnetit tė popullit (f. 26).
Pavarėsia pa brendi
Politikat e ndjekura nga UNMIK-u, por edhe Pakoja shpėtimtare e Ahtisarit nė rastin mė tė keq pėrgatisin kthimin e Serbisė nė Kosovė dhe nė rastin mė tė mirė e zhveshin njė Kosovė tė pavarur prej sovranitetit. E thėnė ndryshe, e zbrazin pavarėsinė nga pėrmbajtja, duke e lėnė vetėm si lėvozhgė. Si ndodh kjo? Shkrimet e Albin Kurtit e shpjegojnė mjaft qartė (pėr ata qė duan tė kuptojnė, sigurisht!). Sė pari, praktikat qeverisėse tė UNMIK-ut e kanė pranuar ndarjen e Mitrovicės dhe veriun e Kosovės nga pjesa tjetėr e vendit. Kėshtu, qyteti i ndarė ėshtė normuar. Ai ėshtė referencė dhe preferencė (f. 47). Kurti i zhvlerėson zotimet e UNMIK-ut dhe KFOR-it pėr luftėn kundėr kriminalitetit pėr sa kohė qė kriminelėt e organizuar, tė ashtuquajturit Rojet e Urės, janė tė paprekshėm. Po kėshtu ai i ironizon dhe i akuzon politikanėt shqiptarė qė thonė se nuk do ta lejojnė ndarjen e Mitrovicės: Nė fakt, nuk ėshtė ēėshtja se si tė mos ndahet Mitrovica dhe veriu i Kosovės, por si tė bashkohen ato duke qenė se janė tė ndara (po aty).
Sė dyti decentralizimi e ndan Kosovėn nė linja etnike dhe e pamundėson efektshmėrinė e ēdo pavarėsie qė mund tė ketė nė tė ardhmen. Shtimi dhe zmadhimi i atyre qė hapur cilėsohen si komuna serbe nė Kosovė, nė fakt do ta shkatėrrojė edhe shumetnicitetin qė UNMIK-u dhe Pakoja e Ahtisarit pretendojnė se e mbrojnė, sepse shqiptarėt do tė kundėrshtojnė pėrfshirjen nė to si pakicė etnike brenda komunave me shumicė serbe, qė nė fakt do tė jenė nėn kontrollin e drejtpėrdrejtė tė Beogradit. Jo pa qėllim 3/4 e Pakos u kushtohet decentralizimit.
Sė treti, manastiret dhe kishat ortodokse, me territore qindra hektarėshe rrotull tyre, sipas Pakos sė Ahtisarit, do tė kenė status tė veēantė, ekstraterritorial. Ekstraterritorialiteti ėshtė fitore e rėndėsishme e Serbisė, sepse pranohet qė objektet ortodokse tė kultit janė serbe, pra shqiptarėt janė njė realitet jashtė tyre, nuk kanė pjesė nė to, pėrkundrazi fajėsohen si dhunues tė tyre. Shqiptarėve u rrėmbehet historia dhe trashėgimia kulturore e tyrja, duke u paraqitur si (vetėm) serbe. Pėrveē etnizimit, nė kėtė mėnyrė kryhet edhe fetarizimi i Kosovės, kur nė fakt lufta e Kosovės nuk kishte aspak njė natyrė fetare (f. 231-233). Pakoja e Ahtisarit pėrgatit boshnjakėzimin e Kosovės. Tragjik ėshtė fakti se duke pėrvetėsuar tė kaluarėn e Kosovės, Serbia sulmon edhe njerėzit ende tė palindur nė Kosovė, edhe brezat qė do tė vijnė. Uzurpimi i historisė ėshtė edhe uzurpimi i sė ardhmes (f. 187).
Sė fundi, praktika e tanishme e UNMIK-ut e mohimit tė sovranitetit, do tė vazhdohet nga Pakoja e Ahtisarit. Ajo i mohon Kosovės sė pavarur ushtrinė, ministrinė e jashtme dhe pėrfaqėsitė diplomatike nėpėr botė dhe ulėsen nė OKB. Sėrish vendimet themelore do tė jenė nė duart e tė huajve: Misioni Civil Ndėrkombėtar do tė jetė njė oligarki neokolonialiste (f. 320-321). Midis tė tjerash ai do tė kujdeset qė Kosova tė paguajė borxhet e jashtme. Vini re paradoksin: Kosova pa qenė akoma shtet sovran, pa iu paguar asaj dėmet njerėzore dhe materiale tė shkaktuara nga Serbia, pa pasur nėn zotėrim tė plotė burimet e veta tė zhvillimit, duhet tė fillojė tė paguajė borxhet! Vetėm pėr kėtė lejohet qė ajo tė ketė pėrfaqėsim ndėrkombėtar. Kosova vepron si subjekt nė arenėn ndėrkombėtare vetėm kur paguan borxhet dhe pėrsėri i mohohet statusi i sovranit. Prandaj Kurti e quan Pakon e Ahtisarit si pako tė Pandorės (po aty). Statusi i kolonisė vazhdon akoma: Autonomia e Kushtetutės sė vitit 1974 ishte bėrė pikėrisht qė tė mos bėhej republika. Pakoja e Ahtisarit ėshtė ofruar pikėrisht qė tė mos bėhet pavarėsia. Ajo Serbisė ia ndėrton mundėsinė e pamundėsimit tė pavarėsisė sė Kosovės (f. 327).
Shqiptarėt presin pavarėsinė e Kosovės. Pavarėsia ėshtė fjala kyēe dhe atyre pikėrisht ajo do tu jepet, d.m.th. fjala. Arsyeja ėshtė sepse, siē e shpreh Kurti, kjo fjalė ėshtė fiksim psikologjik kolektiv i shqiptarėve...[ndėrkombėtarėt] ofrojnė simbolikė, sepse edhe ashtu politikanėt shqiptarė ua kanė dėshmuar ndėrkombėtarėve se vetėm simbole duan (f. 83). Por ndėrkombėtarėt nuk mjaftohen me kaq, ata edhe simbolikėn nuk ua lejojnė lehtė shqiptarėve, sepse rikthimi propagandistik i pavarėsisė [bėhet] pėrmes mbiemrave qė e kontestojnė...: pavarėsi e kushtėzuar, pavarėsi pa sovranitet, pavarėsi me sovranitet tė kufizuar, pavarėsi e mbikėqyrur etj. (f. 5).
Shėrbėtorė dhe bashkėfajtorė
Nė kėtė sistem cili ėshtė roli i politikanėve shqiptarė dhe i institucioneve tė qeverisjes? Ai i shėrbėtorėve tė kolonizatorėve. Kujtojmė se parti politike tė shqiptarėve kishte edhe nėn regjimin shtypės tė Millosheviēit, ato kryenin votime, madje nuk e pushuan ekzistencėn e tyre as gjatė luftės. Kosova e pushtuar kishte njė president, paēka se qeverinė e kishte nė mėrgim. Cili ishte kumti, programi politik qė atėherė jepnin politikanėt? Fjalia kryesore me tė cilin politikanėt kryesorė atėbotė i drejtoheshin popullit ishte: Mos bini nė provokime! Dhuna dhe terrori i Serbisė reduktoheshin nė provokim nė tė cilin populli nuk duhej tė binte (f. 208).
Edhe nėn UNMIK-un ka kuvend, qeveri, zgjedhje, parti, president, por tė gjitha kėto sė bashku janė tė pazotė ti japin pavarėsi dhe sovranitet vendit, tė ndalin copėtimin territorial. Dhe meqenėse janė tė pazotė pėr ta bėrė kėtė, ēfarė bėjnė? Me dėshirė e entuziazėm bėhen pjesėmarrės tė defaktorizimit tė Kosovės. Partitė ekzistojnė, zgjedhje kryhen, kuvendi mblidhet, nxjerr ligje, qė mė pas rishikohen dhe anulohen nga Pėrfaqėsuesi i UNMIK-ut. Qytetarėt marrin pjesė nė zgjedhje pėr tė legjitimuar sistemin (f. 40) Qeveria pret qė kompetencat ti kalohen asaj nga UNMIK-u dhe ministrat nuk punojnė dot pa kėshilltarėt e huaj. Cili ėshtė projekti i politikanėve tė Kosovės? Kurti e jep si mė poshtė:
"Pavarėsia e Kosovės ėshtė njė ēėshtje e kryer. Kalimi i kohės e sjell atė vetiu. Krejt ēfarė duhet tė bėjmė ėshtė tė presim sa tė kalojė kjo kohė e nevojshme. Pra, tė kemi durim, tė jemi tė sjellshėm dhe tolerantė. Tė mos trazojmė gjendjen dhe tė destabilizojmė situatėn. Ēdo gjė ėshtė nė rregull, ēdo gjė ėshtė nė rregull. Edhe pak e do tė jetė gati. Nėse lėvizim, nėse ngrihemi, kjo veē sa do tė shkaktojė pėrkeqėsime, do ta zmbrapsė tė ardhmen tonė tė ndritshme nė Kosovėn e pavarur e tė integruar nė strukturat evropiane dhe veri-atlantike
Nuk duhet tė veprojmė" (f. 159; theksi ynė).
Ata zotohen se nuk do tė negociojnė statusin e Kosovės me Serbinė, pikėrisht kur janė duke e bėrė kėtė gjė. Ata propagandojnė mbi shpėtimin qė do tė sjellė Pakoja e Ahtisarit, pa e vrarė mendjen mbi problemet qė do tė dalin pėr zbatimin e saj dhe prej zbatimit tė saj. Mjafton qė ata tė jenė sėrish nė majė tė pushtetit dhe tė privilegjeve tė tij: Nuk ėshtė ekipi negociator mjet pėr Kosovėn. Kosova ėshtė mjet pėr ekipin negociator (f. 166). Ata nuk duan kundėrshtimin e sistemit nė tė cilin janė ata ndėr pėrfituesit, prandaj dhe e ruajnė atė. Prandaj Kurti njėsitė speciale tė SHPK qė u pėrdorėn pėr shpėrndarjen e tubimeve tė Lėvizjes Vetėvendosje! i quan Shėrbimi Puthadorės i Kolonizatorėve (f. 250).
Vegla tė Beogradit
Po sjellja e serbėve tė Kosovės si interpretohet nė kėtė prizėm? Ata e kanė lejuar veten tė jenė vegla tė Beogradit dhe kanė hequr dorė nga tė drejtat qė si pakicė do tė kishin nė shtetin e pavarur tė Kosovės. Prandaj thotė, Kurti, ata nuk bashkėpunojnė edhe sikur tu jepet gjysma e ministrive nė qeveritė e UNMIK/Kosovės.
Ata nuk duan kompetenca, ata nuk duan tė drejta dhe liri. Ata duan territore. Ato i kanė dashur nė Kroaci dhe si kanė fituar; i kanė dashur nė Bosnjė dhe i kanė fituar; tani i duan nė Kosovė. Sėrish. Reduktimi i standardeve nė standardet pėr minoritete dhe reduktimi i gjendjes sė minoriteteve nė atė tė minoritetit serb, e tė cilėn gjė e ka bėrė UNMIK-u, u shkon shumė pėr shtati (f. 84).
Serbisė nuk u intereson aspak gjendja e tyre, por qė ti pėrdorė pėr planet e saj tė copėzimit dhe gllabėrimit tė Kosovės. Serbia nuk e do Kosovės si tė tėrė, si dikur. Ajo do ta marrė, por me kufij tė brendshėm qė do tė shėnonin territoret serbe nė tė (f. 111). Prandaj i ka organizuar dhe dirigjuar deri tani serbėt e Kosovės. Prandaj serbėt e ikur nuk pranohen tė kthehen aty ku kanė shtėpitė dhe pronat, por nė komunat e reja serbe, diēka qė paraqet njė rikolonizim tė ri tė Kosovės (f. 144).
Zgjimi
Ēfarė duhet bėrė? Mungesa e lirisė ėshtė problemi dhe rifitimi i lirisė ėshtė pėrgjigja. Dhe pėr lirinė duhet vepruar, duhet flijuar:
"Ne sjemi fajtorė pėr mungesėn e lirisė nė tė kaluarėn, por jemi e do tė jemi pėrgjegjės pėr vazhdimėsinė e mungesė sė saj nė tė ardhmen. Jemi pėrgjegjės edhe pėr ata qė ende skanė lindur. Ne po i sakrifikojmė ata duke mos sakrifikuar vetė; ne po i rrezikojmė ata nesėr duke mos rrezikuar vetė sot" (f. 110).
Lėvizja Vetėvendosje! kėrkon ndėrprerjen e negociatave, bllokimin e zbatimit tė Pakos Ahtisari, vendosjen e afateve tė largimit tė UNMIK-ut dhe mbajtjen e referendumit pėr pavarėsinė e Kosovės. Si do tė kryhen kėto? Sė pari me tė anė zgjimit tė popullit nga gjumi dhe ėndrrat me pavarėsi ku e kanė futur UNMIK-u dhe politikanėt partiakė. Kurti kėrkon jo mė pak se njė revolucion nė Kosovė dhe nuk ka revolucion pa rilindje dhe ska rilindje pa besim nė forcat vetjake. Natyrisht qė kjo rilindje ėshtė popullore. Kurrsesi elitiste (f. 135). Pra, kthim te populli dhe besim te faktorizimi i tij, sepse pikėrisht kėtė gjė pėrpiqen ta pengojnė: kur populli ėshtė nė pyetje, populli ėshtė pėrgjigja (f. 147). Fitimi i lirisė dhe i sovranitetit ėshtė parakushti dhe garancia e vetme pėr zhvillim dhe pėrparim: Duhet tė jemi njė Republikė Demokratike, e jo njė administratė kolonialiste sikurse deri tani, jo njė monarki sikurse tani. Ky ėshtė kushti i pėrparimit, i lirisė drejt mirėqenies (f. 158).
Ēfarė qėndrimi duhet mbajtur ndaj UNMIK-ut dhe institucioneve qė ushtrojnė qeverisjen brenda kornizės kushtetuese tė tij? Mosbindja ėshtė akti i lirisė sot, thotė Kurti dhe Lėvizja Vetvendosje! ka nisur fushatat e saj pėr ta bindur popullin tė pengojė funksionimin e institucioneve robėruese pėrmes mosbindjes qytetare.
A ėshtė mosbindja qytetare kundėr UNMIK-ut lėvizje kundėr faktorit ndėrkombėtar? Sigurisht qė jo! Kurti e shpjegon se kundėrshtimi i UNMIK-ut nuk ėshtė kundėrshtim i tėrė botės, e as i bashkėsisė ndėrkombėtare. Duke u munduar tė paraqitet si bashkėsia ndėrkombėtare, UNMIK-u e ka dėmtuar shumė atė (f. 59). UNMIK-u e ka izoluar Kosovėn nga bota (f. 93). Kundėrshtimi i UNMIK-ut bėhet pikėrisht nė emėr tė vlerave tė bashkėsisė ndėrkombėtare:
"Administratorėt e UNMIK-ut nėpėr vendet e tyre gėzojnė tė drejtat qė ua mohojnė vendasve nė Kosovė. Lėvizja Vetėvendosje! e lufton UNMIK-un nė emėr tė vlerave tė OKB-sė; e kundėrshton administratėn nė emėr tė vlerave demokratike tė vendeve prej nga vijnė administratorėt. Po kushtu i ka ndodhur ēdo lėvizjeje dekolonizuese. Kolonizimi stė bėn dot me shtet, stė ofron dot mirėqenie. Dekolonizimi ėshtė parakusht pėr to" (f. 118).
Mosbindja qytetare e popullit tė Kosovės a do tė fitojė aleatė ndėrkombėtarė? Sigurisht qė po! Por mė parė vetė populli duhet tė jetė popull. Ai nuk duhet ta varė shpresėn te ndėrkombėtarėt. Pafuqia e tij ėshtė argument pėr tė kundėrtėn:
"E qartė se nuk jemi tė mėdhenj e tė fortė, por saktėsisht pėr kėtė arsye nuk duhet qė tia lejojmė vetes komoditetin pėr tu mbėshtetur tėrėsisht nė fuqitė e mėdha. Sepse fuqitė e mėdha pėr interesa edhe mė tė mėdha do tė na sakrifikojnė neve" (f. 43).
Pa u bėrė populli faktor i fuqishėm, as ndihma e ndėrkombėtarėve nuk vjen, sepse kush ėshtė ai qė kėrkon tė lidhet me mė tė dobėtin? Sa kohė qė populli nė Kosovė nuk ėshtė faktor, por e pret lirinė nga tė tjerėt, zėri i Serbisė do tė dėgjohet mė shumė. Nuk bėn qė data shpallja e pavarėsisė, madje edhe asaj pavarėsie pa pėrmbajtje qė premton Pakoja e Ahtisarit, tė kushtėzohet nga zgjedhjet elektorale nė Serbi. Kjo ndodh kur populli nuk ėshtė faktor dhe nuk e pyet kush.
Zėri i Albinit duhet dėgjuar, libri i tij duhet lexuar, Lėvizja Vetėvendosje! duhet pėrkrahur me tė gjitha mėnyrat, sepse pėrpiqen pėr bėrjen e popullit dhe pėr ēėshtjen kombėtare shqiptare. Pėrmes tyre vjen zgjimi dhe ndėrgjegjėsimi pėr tė gjithė shqiptarėt qė tė mos kalojnė njė shekull tjetėr tė pėrgjumur.
3-4 shkurt 2008 |
