| Vizitorët online në arkiv:
vizitorë |
|
| » Pak fjalė pėr Bilbilin e Kosovės - Nexhmije Pagarusha |
| Postuar mė datėn: 2007-03-16 22:19:47 nga admin1 :: Kategoria: Kultura |
| » Opcionet për artikullin |
|
Pėr njė kohė tė gjatė ajo ishte ambasadore e denjė e kulturės shqiptare, figurė artistike dhe personifikim i kėngės shqipe
Prof. Akil Koci
Gjithmonė kur flasim pėr krijues tė njohur nė tė gjitha lėmenjtė e shkencės dhe artit, si dhe pėr interpretuesit, bėjmė analiza dhe flasim nga kėndvėshtrimi personal, duke nxjerrė nė pah vlerat e tij tė mirėfillta dhe duke u pėrcaktuar pėr kritere qofshi ato shkencore apo artistike tė mbėshtetura nė argumente mbi trajtėn dhe formėn e veprės pėr tė cilat bėjmė fjalė, dhe rrallėherė ose asnjėherė nuk gjykojmė nė bazė tė mbresave tona pėr veprėn e krijuar, krijuesin, interpretuesin nė tėrėsi, por pėrpiqemi tė sjellim pėrfundime nė bazė tė veprės ekzistuese.
Pra, kriteri i vlerės shkencore apo artistike nuk qėndron nė cilėsitė objektive tė veprės.
Fenomene tė tilla deri diku shmangin shijen tonė individuale, qė ėshtė nė kėto raste nonsens, sidomos kur ėshtė nė pyetje vepra artistike, sepse sytė e veshėt na japin kėnaqėsinė dhe mund ta vlerėsojmė nga arsyeja dhe logjika, pa u bazuar nė rregullsitė shkencore dhe artistike, edhe pse vepra artistike nuk ėshtė e vėrtetė absolute, por krijim imagjinues i artistit.
Ėshtė thėnė shumė herė vepra shkencore apo e artit, pasi tė pėrfundojė, nuk i pėrket mė autorit tė saj. Ketė fenomen e vėrejmė sa herė sa herė qė bėjmė fjalė pėr veprat e artit dhe pėr artistėt e mirėnjohur.
Ketė e hetojmė edhe tani, ndėrsa bėjmė fjalė pėr portretin e artistes sonė tė njohur, kėngėtares Nexhmije Pagarusha, e cila ka qenė dhe ka mbetur fenomeni multidimensional, e pa pėrsėritshme, e cila gjithnjė ka zgjuar dhe zgjon kėrshėrinė tonė, sepse pos vlerave artistike tė pamohueshme, ajo na ka prezantuar nė kohėrat mė tė vėshtira tė ringjalljes sė dytė tė identitetit tonė kombėtar, ku pas tė gjitha atyre krajatave qė ka kaluar populli i ynė sidomos ne nė Kosovė, ajo shkėlqeu nė shumė skena kombėtare dhe ndėrkombėtare.
Kur them kėtė kam parasysh aktivitetin e saj tė madh artistik. Sidomos ajo tregoi artin e vetė tė vėrtetė dhe tė madh jo vetėm para dashamirėve dhe miqve tanė, por edhe para armikut tonė shekullor, nė njė kohė qė nė shtetin amė sundonte njė sistem i urryer, qė nuk na njihte se edhe ne jemi pjesė e atij trualli dhe e atij populli.
Pra, Nexhmija atė kohė ishte ambasadore e denjė e kulturės shqiptare, figurė artistike dhe personifikim i kėngės shqipe dhe pa marrė parasysh urrejtjen qė shprehnin armiqtė tanė ndaj nesh, gjithmonė po ata armiq janė pėrkulur dhe i kanė duartrokitur artit tė saj, personit e cila gjithė herė dhe gjithmonė ka shpreh identitetin e vet nacional, pavarėsisht se ku dhe para kujt ka kėnduar kėngėt shqipe dhe vetėm shqipe, atė melos qė e donin ose nuk donin, ndėrkaq e shijonin jo vetėm interpretimin e saj tė shkėlqyer, por edhe begatinė meloritmike tė kėngės shqipe.
Edhe sot, nėse bėjmė njė retrospektivė tė plejadės sė kėngėtarėve jo vetėm nė Kosovė por edhe nė tė gjitha trojet shqiptare, do tė shohim se ketė fenomen ende nuk ka mundur kush ta zėvendėsojė si kėngėtare, pa marrė parasysh numrin e madh tė tyre, qė u shkolluan jo vetėm nėpėr shkollat tona muzikore, por edhe ato evropiane dhe botėrore.
Kronologjikisht mund tė vėrejmė se ka pasur kėngėtare po ashtu tė suksesshme, por asnjėra apo asnjeri nuk ka arritur zenitin e shkėlqimit tė interpretimit si Nexhmija e jonė e madhe.
Prandaj, me plotė tė drejt mund tė them se, pavarėsisht talentit dhe gjeniu krijues qė posedonin krijuesit tanė qė nga Lorenc Antoni, Rexho Mulliqi dhe tė tjerėt deri nė ditėt tona, tė gjithė kėta kanė pasur fatin e madh qė kanė qenė bashkėkohanikė tė saj dhe kanė kompozuar kėngė, tė cilat i ka interpretuar Diva e muzikės popullore shqipe, Nexhmije Pagarusha. |
|
Askush nuk do tė i harrojė interpretime bravuroze tė saja, qė nuk ka qenė vetėm thjesht art i tė kėnduarit, sepse ajo nė interpretim kalonte dimensionet e njė simfonie tė pėrsosur, ku njeriu e ndiente veten tė pėrmbajtur, por tė plotė me gėzime nė imazhet e saja interpretative.
Ėshtė e vėrtetė se artistėt kėrkojnė nė artin e tyre pėr ta arritur tė pa mundurėn dhe duke i u referuar kėsaj paranteze, ata me mjetet e tyre shprehėse e nė ketė rast interpretimi i Nexhmijes ndiqte intuitėn qė paraqet individualitetin e saj krijues-interpretues.
Nė aspektin tjetėr, rruga e artit tė saj na paraqitėt si credo-simbol i besimit pėr njė tė ardhme mė tė mirė, krahas dhembjeve dhe tragjizmit tė kombit qė i pėrket duke konfirmuar dhe transformuar ato pėrjetime nė art tė vėrtetė.
Megjithatė, arti i saj nuk mbaron kėtu. Kėnga e saj ėshtė religjion, besim, art, pėrjetshmėri qė ngjallė shpresėn edhe ashtu tė humbur gjatė shekujve nėn sundimin e tė huajve.
Qartėsia e kėtij fenomeni ėshtė evident, kur kemi parasysh traditėn muzikore qė ka populli i ynė i lashtė qė nga Ilirėt e deri nė ditėt tona, i cili ka kultivuar njė muzikė tė bukur dhe dinjitoze dhe kėshtu ndjekim gjurmėt parahelenike, duke legalizuar mėnjanimin e idhujve nė krijimtarinė personale, duke e shndėrruar nė magji muzikore ritmin e jetės bashkėkohore.
Shpesh ajo, nė interpretimet e saja, nuk ndjek rregulla tė pėrcaktuara, ajo e ndjen kėngėn, e ndjen fjalėn e thėnė pėrmes melodisė dhe krijon imazhe tė reja, qėndrim, rregull, duke u bėrė bashkautorė e kėngės, si fryt i perceptimit tė saj tė subjektit artistik, ku ndihet mesazhi pėrmes vokalit tė saj kumbues, rrėqethės por plotė lėvizje nė kompleksitetin e interpretimin tė saj tė shkėlqyer, qė paraqet sensasion tė fenomenit tingėllor.
Ajo, pra, artistja e jonė e madhe, pėrmes kėngės na rrėfen ngjarjet dhe parafytyrimet tė reja, me sens tė veēantė tė shprehjes artistike tė transformuar nė njė sfond tingėllor shpirtėror tė njeriut tė shqetėsuar.
Tė gjitha kėto mbresa dhe pėrshtypje qė i thamė mė lartė, na vijnė kur dėgjojmė tani incizimet e saja tė kėngėve tė realizuara dhe tė incizuara nė njė teknikė larg atyre tė sotmes, bėjmė pyetje: sa zė paska tė kultivuar paska pasur, ku spikat tonalitetet e shumta, duke shpalosur hyjnizimin tingėllor tė zėrit tė saj befasues, tė fort, tė guximshėm dhe krenar.
Mė nė fund vlerėsimet e shumta tė muziktarėve tė njohur, kritikėve muzikor tė fascinuar me interpretimet e saja kanė bėrė jehonė, qė u transmetuar jo vetėm nga individi te individi, por edhe mė shumė, nga se me vlerat e saja interpretuese tingėllore krijojnė njė spektakėl dhe shpėrthim jo vetėm lirik ndjenjash, por ajo epizoi kėngėn shqipe, kur mė sė shumti kishim nevojė.
Ajo na fali kėngėn, kurse poetėt i thurėn vargje e kompozitorėt kompozuan kėngėt kushtuar asaj dhe vetėm asaj- Bylbylit tė Kosovės dhe Hyjneshės sė kėngės, pra Divės sonė tė kėngės dhe interpretimit qė ėshtė vlerė nacionale, dhe po e mbarojmė ketė shkrim me thėnien e Rilindėsit tonė Naim Frasherit: ē vlerė t i venė vetes njė komb, atė e venė dhe tė huajt.
Biografi e shkurtėr
Nexhmije Pagarusha u lind mė 7 maj tė vitit 1933 nė fshatin Pagarushė tė Malishevės nė Kosovė. Ėshtė artiste shqiptare. Kur flitet pėr tė pėrdoren nė njė frymė shumė epitete si: Bilbili i Kosovės, Mbretėresha e Kėngės Shqipe, Primadona e Melosit Popullor, Ema Sumak Shqiptare, Madam Baterflaj, Fyti i Kristalte, etj. Mori shumė ēmime, ndėr tė tjera "Kėngėtare e Shekullit".
Veprimtaria e saj muzikore 40 vjeēare ėshtė aq e gjerė, sa qė ėshtė vėshtirė tė thuhet se cilit zhanėr i takon, sepse ajo kėndoi thuaja nė tė gjitha zhanret. Ėshtė e njohur pėr interpretimet e saja tė shkėlqyera nė muzikėn popullore, por ajo nė anėn tjetėr kėndoi me sukses edhe arie tė operės .
Nexhmije Pagarusha ishte edhe si aktore e suksesshme, si nė film ashtu edhe nė teatėr.
Nė Beograd vijoi shkollėn e muzikės pėr solo kanto, tė cilėn ajo e la nė vitin e tretė dhe nuk e vazhdoi mė. Po ashtu nė Beograd kishte paraqitjen e parė muzikore nė skenė. Nė vitin 1948 ėshtė pranuar si kėngėtare nė radio nė Kosovė.
Ajo ishte nė kohėn e krijimtarisė sė saj nga tė gjithė kritikėt e artit, njohėsit e muzikės popullore dhe adhuruesit e saj shumė e ēmuar.
Bashkėpunoi edhe me kėngėtarėt nga Shqipėria, dhe u paraqit edhe nė Shqipėri me ansamblin Shota me rastin e njė turneu.
Baresha ėshtė njė ndėr kryeveprat e interpretimit tė saj. Kjo kėngė u kompozua nga bashkėshorti i saj Rexhep Mulliqit me tekstin e poetit Rifat Kukaj.
Nexhmije Pagarusha interpretoi nė njė koncert tė muzikės klasike veprat e pėrkthyera shqip tė Bethovenit, Puēinit, Verdit, etj. Ky koncert ka qenė i pari i kėtij lloji. Fatkeqėsisht askujt nga organizatorėt teknik nuk ju kujtua tė regjistrojnė kėtė koncert! Pėr fat tė keq po ashtu nuk janė tė evidentuara tė gjitha koncertet dhe i tėrė repertori i kėngėve tė kėnduara nga ajo, pasi qė siē ka thėnė ajo njė herė, pėr tė ishte vetėm muzika me rėndėsi, ajo dhe muzika ishin njė. Mendohet se ajo ka interpretuar mbi 150 kėngė.
Ajo ishte pjesėmarrėse e koncerteve nė Kosovė, Shqipėri, Bullgari, Izrael, etj. Karrierėn muzikore e pėrfundoi nė vitin 1984, pas njė koncerti nė Sarajevė.
Pas 16 viteve larg skenės, u paraqit nė vitin 2000 me kėngėn "Pėr ty", nė njė emision tė Ardit Gjebreas, i cili e shtyri tė bėjė kėtė.
Ishte nė jurinė e festivalit Kėnga Magjike 2005. Aktualisht ėshtė kėshilltare e lartė pėr muzikė nė Radio Kosovė dhe nė Radio Blue Sky.
Krijimtaria
Disa nga kėngėt e saj:
Baresha
Ani mori nuse
Mora testin
Kur mė shkon si zog n'hava
Kur mė del nė derė
Ke selvitė
Ē'u ngrit lulja nė mėngjes
Ēil njat zemėr plot kujtime
Dallėndyshe
Njė lule
"Zambaku i Prizrenit"
Interpretoi nė filmat dhe shfaqjet teatrale:
Dasma e pėrgjakur, (1967)
Jugovizioni (1973)
Gėzuar viti i ri (1976)
"E kafshoja terrin" (1977)
"I ikuri". (1980)
"Tre vete kapėrcejnė malin" (1981)
"Lepuri me pesė kėmbė"
"Fluturimi i Micakut"
"Daullet e tė ēmendurve",
"Rexha i nėnės nė grazhd tė kalit"
"Vrasėsit bėjnė dasmė natėn" (1997)
Thanė pėr Nexhmije Pagarushėn:
Esat Mekuli: Nexhmija ėshtė kjo Bilbili i Kosovės, bilbili i kėngės sonė.
Rexhep Munishi: Nexhmije Pagarusha pėr sė gjalli po I pėrjeton dy jetė: atė derisa ishte nė skenėn e kėngės dhe muzikės dhe atė pas ndėrprerjes sė kėndimit aktiv. Ajo I pėrjetoi dy kėnaqėsi qė janė privilegj i ruajtur vetėm pėr njerėzit e mėdhenj. Sa kėndonte, e adhuruan! Kur pushoi sė kėnduari, nuk e harruan! Kėngėtare si Nexhmija vėshtirė se do tė pėrsėritet nė skenat shqiptare. Vėshtirė tė pėrsėritet njė cilėsi zėri e dhunti muzikore qė ka ajo. Pėr tė do tė ketė gjithmonė shumėēka tė themi. Pėr njė gjysmė shekulli ishin tė kėnaqur tė gjithė ata qė e njohėn, tė gjithė ata qė e dėgjuan, ata qė patėn miqėsi me tė dhe tė lumtur janė ata qė i takuan kohės sė saj, kohės sė shėnuar me zėrin e Nexhmije Pagarushės.
Kristė Lekaj: E kemi quajtur Bilbili i Kosovės, por ajo nė tė vėrtetė ishte Kosova vetė! I falėnderohem Zotit qė kam punuar me tė, se prej saj kam mėsuar shumė. Nexhmija ėshtė Nexhmije! Ėshtė kėngėtare qė lind vetėm njė herė.
Avni Mula: Nė Shqipėri la mbresė tė jashtėzakonshme, jo vetėm pse kėndoi mirė, po u tregoi edhe atyre artistėve tanė shqiptarė, tė Tiranės, tė Shkodrės dhe tė gjithė qyteteve tė tjera tė Shqipėrisė, u dha njė mėsim se si duhet tė kėndohet kėnga popullore, si duhet tė interpretohet kėnga popullore, ēfarė koloriti duhet tė ketė kėnga popullore. Ajo mbetet njė ndėr kėngėtaret mė tė shkėlqyeshme tė mbarė Shqipėrisė jo vetėm tė Kosovės.
Ardit Gjebrea: Ėshtė njė ndėr kujtimet mė tė bukura tė jetės time dueti qė kam kėnduar me Nexhmijen. Po tė mos jesh njeri i madh, nuk mund tė jesh artiste e madhe. Them se janė pak ata artistė qė janė vėrtet artistė dhe qė e meritojnė kėtė fjalė. Nuk ėshtė thjesht artiste e skenės, ėshtė artiste njeri, ėshtė artiste nė shpirt. Tė gjithė ne shqiptarėt duhet tė jemi tė lumtur qė ekziston fenomeni Nexhmije Pagarusha.
Ymer Shkreli: Nexhmije Pagarusha ėshtė institucioni ynė i lartė muzikor, akademia jonė e vetme muzikore, opera jonė e vetme, muzeu ynė i vetėm etnografik, monumenti ynė i vetėm folklorik-e megjithatė nuk ishte dhe nuk ėshtė nėn mbrojtjen e shoqėrisė si disa kisha e xhami. Fundja, nė mungesė tė tempullit tė kulturės e kemi Nexhmijen, nė mungesė tė filarmonisė e kemi Nexhmijen, nė mungesė tė galerisė e kemi Nexhmijen.
Nexhmija ėshtė njė!
Lutfi Turkeshi: Ajo pėrmes dritės artistike ndriēoi brendshėm visarin e pashtershėm tradicional. Nė mėnyrė spontane Nexhmija bėn pėrpjekje orfeane pėr tė mishėruar kėngėn e vet me traditėn gjithėshqiptare. |
| --------- |
| • TITUJ TĖ NGJASHËM |
|
Copyright © 2000-2008 DERVINA.COM - Tė gjitha tė drejtat e rezervuara
Arkivi u punua nga A.Nushi - Webmaster |
|
