| » Opcionet për artikullin |
|
Shkruan: Smajl LATIFI
Kosova e pas statusit vazhdon tė ballafaqohet me njė realitet tė veēantė. Edhe pas shpalljes sė pavarėsisė dhe njohjes sė saj nga disa shtete tė fuqishme, jo-funksionaliteti i shtetit tė Kosovės ėshtė karakteristika themelore e tij, por edhe sfida mė serioze nė tė ardhmen.
Nuk ėshtė e tepėrt tė themi se, zgjidhja e arritur pėr Kosovėn, nuk ka pėrmbyllur kapitullin e Kosovės si pjesė e pazgjidhur e ēėshtjes shqiptare. Mirėpo, pas 17 shkurtit 2008, ēėshtja e pazgjidhur shqiptare dhe pėrpjekja pėr ta zgjidhur drejtė atė, kėrkon njė pėrkushtim tjetėr. Ėshtė e qartė, se vetėm tek opsioni i bashkimit kombėtar, krijohen mundėsi pėr pėrballimin e suksesshėm tė pengesave, kėrcėnimeve dhe sfidave tė rėnda qė e mbajnė peng Kosovėn. Shteti i Kosovės ėshtė i kushtėzuar nga kufizime qė janė legalizuar edhe me kushtetutė, e cila po tė zbatohet plotėsisht, mund tė krijojė tensione tė vazhdueshme serioze nė raportin shumicė shqiptare-pakicė serbe. Kushtetuta e Kosovės e ka sanksionuar kėtė mundėsi. Pakica serbe nė Kosovė, duke u trajtuar me Kushtetutėn e Kosovės si njė komunitet me privilegje tė shumta, llogaritet tė mbetet e ndikuar fuqishėm nga politika antishqiptare e Beogradit. Populli shqiptar nė Kosovė, me kėtė kushtetutė, nuk e ka zgjidhur problemin e tij, ai nuk ėshtė vendimmarrės dhe nuk i lejohet tė vendosė vetė pėr fatin dhe tė ardhmen e tij (Kap. I, Neni 3. Republika e Kosovės nuk ka pretendime territoriale ndaj asnjė shteti ose pjese tė ndonjė shteti dhe nuk do tė kėrkojė tė bashkohet me asnjė shtet ose pjesė tė ndonjė shteti). Ėshtė tepėr pak, tė kėnaqemi vetėm me faktin se jemi mbi 90% nė kėto troje. Pėr mė keq, ėshtė plotėsisht e pakuptimtė qė me kėtė realitet demografik tė kemi kaq shumė kufizime tė rėnda. Kosova si shtet bėn pėrjashtim nga shtetet sovrane. Fjalėt sovranitet dhe demokraci, nė rastin tonė mbeten vetėm fjalė tė bukura qė i dėgjojmė shpesh nga krerėt e institucioneve pėr konsum tė brendshėm. Kur ua ballafaqojmė faktet kėtyre sloganeve, rezulton se, ato janė tė kallajisura, janė demagogjia vetė. Vetė praktika dhe realiteti nė Kosovė janė demanti mė i madh qė iu bėhet kėtyre nocioneve tė stėr-pėrsėritura ēdo ditė nga krerėt e institucioneve tė Kosovės. Vetėm me dėshira dhe ėndrra nuk ndėrtohet shteti. Me sjellje tė tilla vėshtirė se do tė ecet pėrpara. Me politikė tė improvizimeve nuk shkon mė.
Shteti mund tė funksionojė atėherė kur ka njė kushtetutė qė buron nga vullneti i popullit. Shteti i vėrtetė identifikohet me mekanizmat e tij te organizuar, tė aftė pėr ta mbrojtur popullin e tij dhe pėr ta ruajtur tėrėsinė tokėsore tė tij.
Aktualisht Kosova pėrballet me realitetin e ndarjes nė praktikė. Roli i Serbisė nė Kosovė mbetet ende i madh dhe efektet e politikės sė saj shprehen fuqishėm nė terren. Formimi i strukturave institucionale tė Serbisė nė Kosovė, janė dėshmi tė kėtij ndikimi. Serbia mbetet ende njė faktor kėrcėnues i tė ardhmes sė Kosovės. Tendencat e organizuara pėr legalizimin e strukturave tė Beogradit nė Kosovė, janė edhe njė mesazh, se e ardhmja nuk duket se po shkon drejt integrimit tė pakicės serbe nė instituconet shtetėrore, por drejt largimit tė tyre. Duke i pasur parasysh tashmė pėrgjegjėsitė e kufizuara qė kanė institucionet e Kosovės (dokumentet qė kjo politikė i ka miratuar dhe po i miraton nė bllok, e qė janė kompromise tė dhimbshme!) dhe prezencėn e misioneve tė bashkėsisė ndėrkombėtare nė Kosovė (UNMIK-un, EULEX-in!), nė skenė na paraqitet mozaiku i zymtė i shtetit tė Kosovės, njė shtet qė nuk i gjendet dot shoqi askund nė familjen e shteteve sovrane.
Ndryshimi i rolit, jo edhe largimi i UNMIK-ut (apo rikonfigurimi i tij) dhe vendosja e EULEX-it, nuk mendoj se do ta bėjnė mė funksional shtetin e Kosovės, por mund ta ngatėrrojnė edhe mė shumė funksionimin normal tė Kosovės. Kosova edhe mė tej do tė identifikohet si njė rast unik, ku sovraniteti dhe pavarėsia, do tė kenė karakter vetėm afirmativ dhe simbolik. Tė ndėrgjegjshėm se shteti i Kosovės ėshtė fryt i njė procesi tė koordinuar te faktorėve tė fuqishėm brenda bashkėsisė ndėrkombėtare dhe interesave kundėrthėnėse brenda tyre, si dhe duke e parė realisht papėrgjegjėsinė dhe pavendosmėrinė e madhe tė politikės vendore, e cila vazhdon tė mbetet e varur plotėsisht ndaj kėtyre interesave, atėherė sovraniteti dhe pavarėsia e Kosovės ende mbeten larg. Kosova u bė shtet edhe pėr shkak se ashpėrsimi i kėtyre kundėrthėnieve erdhi nė njė pikė kritike, ku ishte e vėshtirė, mbase e pamundur tė ruhej paqja mė. Prandaj, akti i shpalljes dhe rrethanat qė lidhen me njohjen e Kosovės shtet, ndėrlidhen me thelbin e kėtyre interesave. Pra, tė bėhet sa mė shpejt diēka, pėr tė mbajtur mundėsisht status-kuon e cila manifestoi dukshėm elementet e paqėndrueshmėrisė sė gjendjes brenda saj. Pra, ky shtet i dalė si produkt i kėtyre rrethanave, qartė shihet se, nė thelb pėrmban problemin e pazgjidhur shqiptaro-serb. Ky problem i madh, jo vetėm qė nuk u zgjidh, por as nuk parashihet tė zgjidhet me kushtetutėn aktuale. Sepse, kjo e fundit ėshtė nė harmoni me paketėn e Ahtisaarit. Sipas kėsaj kushtetute, edhe nėse serbėt do ta njohin kėtė shtet, atyre u mbetet gjithnjė njė shteg i hapur (lidhjet e veēanta me Beogradin), qė ta kultivojnė pa pengesa nacionalizmin e tyre, i cili do tė ushqehet dhe nxitet nė rrugė legale dhe drejtpėrdrejtė nga Beogradi. Nė fakt, ėshtė iluzion, sė paku tani pėr tani tė imagjinohet funksionimi i Kosovės si shtet, kur dihet se, me kėtė status nuk u zgjidhė problemi i popullit shumicė. Shteti i Kosovės do tė pėrballet me sėmundjen e rėndė qė do ti bėhet barrė e padurueshme trupit tė tij nė tė ardhmen. Ky shtet do tė mbetet me plagė tė hapur, edhe nė rastin e zbatimit tė plotė tė kushtetutės, nė tė cilėn qartazi pasqyrohen kufizimet dhe korridoret e hapura tė Serbisė nga tė cilat mundėsitė janė mė tė mėdha qė tė trashen pengesat pėr Kosovėn, duke e mbajtur peng atė nė shumė pikėpamje.
Shteti i Kosovės ballafaqohet edhe me sfidėn tjetėr, atė tė rrezikimit tė identitetit kombėtar shqiptar. U bė dhe po bėhet shumė pluhur, po hedhet baltė mbi tė kaluarėn, duke e harruar, tjetėrsuar, improvizuar, jo rrallė edhe duke e mohuar atė, nė emėr tė sė ardhmes.
Para disa ditėve u dha edhe njė premtim, u bė edhe njė zotim nga krerėt kryesorė tė institucioneve, se me hyrjen nė fuqi tė kushtetutės, do tė shtrihet sundimi i ligjit dhe do tė respektohet kushtetuta nė tėrė territorin e Kosovės. Ditėve tė fundit u pa se si u shkelė me tė dyja kėmbėt premtimi i tyre. Fjala publike ka peshė dhe ėshtė jokorrekte tė mos e themi se, kjo Pavarėsi e Kosovės nuk pėrmban sovranitetin dhe pavarėsinė e popullit shqiptar. Edhe pse ajo u konsiderua fitore e jashtėzakonshme, e cila u manifestua me gėzim tė madh, tani ėshtė mirė qė qytetarėt kanė filluar ta kuptojnė, se pavarėsia dhe shteti, nuk mund tė ndėrtohen dhe tė mbahen me propagandė tė thatė, me fjalė tė mira, me... por me veprime konkrete.
Bashkimi kombėtar projekt i qėndrueshėm
Gjykuar nė prizmin e zhvillimeve qė po e karakterizojnė sot shtetin e Kosovės dhe pengesat qė mund ti ketė edhe nė tė ardhmen, atėherė lehtė mund tė pėrfundojmė se ky shtet, nuk i ka pėrmbushur as pėrafėrsisht aspiratat shekullore tė shqiptarėve, pra as qėllimet dhe interesat e tyre. Shtetet si Maqedonia dhe Kosova, qė tė dyja simbolizojnė paqėndrueshmėri. Sepse, ekzistenca dhe ruajtja e tyre mbėshtetet nė projekte tė imponuara dhe duke anashkaluar ēėshtjen shqiptare. Prandaj, edhe zbatimi i tyre i plotė ėshtė i pamundur. Ndėrkaq, shtetet si Serbia dhe Mali i Zi, vazhdojnė ti mbajnė kundėr vullnetit tė tyre shqiptarėt nė trojet e tyre. Nė kuadėr tė pėrpjekjeve pėr ta vendosur paqen midis kombeve dhe mirėqenien shoqėrore, ekzistenca e kėtyre shteteve ėshtė e lidhur ngushtė me domosdoshmėrinė e madhe qė ato ti nėnshtrohen nė mėnyrė tė pashmangshme proceseve nė kuadėr tė tė cilėve pėrpjekja pėr zgjidhjen e drejtė dhe tė plotė tė ēėshtjes shqiptare ėshtė fundi i armiqėsive dhe fillimi i miqėsisė midis popujve.
Nė kėto rrethana ėshtė e domosdoshme tė hedhen hapa nė shėrbim tė projektit pėr bashkim kombėtar. Rrugėtimi drejt kėtij qėllimi po bėhet gjithnjė e mė i domosdoshėm pėr tė jetėsuar lirinė, paqen dhe pėrparimin e gjithmbarshėm tė kombit shqiptar. Kjo do tu jipte fund krijesave shtetėrore me kėmbė tė qelqta, qė janė shembull i keqfunksionimit dhe krizave tė vazhdueshme tė kėtij soji tė shteteve nė rajonin e trazuar tė Ballkanit.
Ėshtė me rėndėsi, qė nė kėto rrethana tė kuptohet se, sa mė afėr bashkimit kombėtar, aq mė tė vogla dhe mė tė lehta do tė jenė sfidat dhe pengesat. Bashkimi kombėtar, nuk ėshtė vetėm njė ideal, por shumė mė shumė se kaq. Ai po bėhet gjithnjė e mė shumė nevojė praktike pėr jetė normale, zhvillim, pėrparim, mirėqenie tė gjithėmbarshme. Pėrpjekja pėr bashkim kombėtar ėshtė legjitime, ėshtė veprim i domosdoshėm nė favor tė demokratizimit tė vėrtetė tė Ballkanit dhe integrimit tė natyrshėm tė tij nė rrjedhat e paqes dhe stabilitetit tė pėrhershėm. Tė kontribuojmė sot pėr tu realizuar vullneti politik i shqiptarėve pėr bashkimin kombėtar.
Mė 26 qershor 2008
e-mail: smajl.latifi@gmail.com
smajl_latifi@yahoo.com
|
|
