| » Opcionet për artikullin |
|
Shkruan: RESHAT SAHITAJ
Filmi i regjisorit Fatmir Koēi, Koha e kometės, na erdhi nė Kosovė me po aq zhurmė sa tė na vinte njė kometė nga universi. Javė mė heret u stolisen muret e Kosovės me afishe tė filmit, ndėrsa mbrėmjen kur u dha premiera ēdo gjė kishte marrė formėn e solemnitetit madhėshtor, deri tė rrugėt e shtruara me tepihė tė kuq, bukuroshe qe prisnin e percillnin mysafiret...
Koha e kometės, trajton temėn viteve tė turbullta menjėherė pak pas pavarėsisė sė Shqipėrisė. Shestani, njė djalosh nga Shqipėria juglindore, dashurohet nė Agnesėn, njė vajzė tė cilėn babai e detyron tė bėhėt murgeshė. E tėrė ngjarja zhvillohet rreth luftės dhe dashurisė nė mes Shestanit dhe Agnesės.
Time of the comet ėshtė titulli origjinal i filmit shqiptar, qė regjisori nuk e ka pare tė arsyeshme ta titullojė shqip, sikur filmi nuk ka tė bėjė asgjė me shqiptarė, e aq mė pak qė ėshtė prodhim i yni. Njė gjė e tillė nuk ėshtė vetėm fenomen i shqiptarėve, por ka edhe ndonjė tjetėr, qė qėllimisht filmin e titullon nė njė gjuhė tė huaj, sepse tė tillėt janė inferiorė qė i takojnė njė populli ku u lindėn. Fatmir Koēi ndoshta do arsyetohet se kėtė e bėri jo nga inferioriteti, por nga se filmin e kishte punuar enkas pėr publikun amerikan dhe mė kėtė do e hap rrugėn pėr Holivud. Si do qė tė jetė jam i bindur se titulli i librit tė Ismail Kadaresė « Viti i mbrapshtė » do tė ishte mė i pėrshtatshėm. Inferioriteti i regjisorit duket edhe nė prapavijen e afishit tė filmit ku emėrtimet e vendeve tona, si Fushė Kosova, Lypjan, shenohen nė gjuhen serbishte. Regjisori do tė na arsyetohet se ishte shėrbyer nga arkivat historike, por nė fakt nė hartat e asaj kohe kishte harta tjera ku nuk shkruhej vetėm me gjuhėn serbishte, ashtu siē na paraqitėt sot ne nė pllakatėn e filmit Time of the comet.
Ēuditėrisht, tėrė shtypin e mashtruan organizatorėt, duke thėnė se premiera nė Prishtinė ishte premierė botėrore! Premierė botėrore do tė thotė kur filmi nė tė njejtėn ditė shfaqėt nė shumicėn e kryeqytetetve tė botės si Paris,Londėr, N.York... Mediat bėjnė edhe llapsuse tjera kur Blerim Destanin e quajnė aktor botėror e aktorin e Hoilivudit Ralf Milerin si te mos ekzsitonte hiē.
Ndėrtimi arkitektural
Nė fakt filmi e ka lajtmotivin, por nuk e ka ndėrtimin dhe thurrjen e ngjarjės, edhe pse ēdo gjė duket e ndėrtuar. Shikuesi e ka bindjen se po e dėgjon njė pėrrallė pėr tė cilė nė fund tė filmit nuk din si ta rrefen. Nė film ekzistojnė katėr shtyllat qė duhet ta sigurojnė tėrėsinė filmike, por kėto shtylla janė tė pa pėrpunuara dhe secila ėshtė e shkapėrderdhur. Nė kėtė film nuk ka personazh pozitivė, sepse tė gjithė janė pozitivė, siē nuk ka negativė nga se tė gjithė janė poashtu negativė. Mosndertimi i personazhve protagoniste dhe antagoniste filmit ia humb dramacitetitn, sepse heronjt nuk kanė me kend tė bėjnė dialog pėr tė krijuar befasi e dramacitet.
Koncepti regjisorial
Hapja e filmit bėhėt nė formėn klasike. Narratori na njofton shkurtimisht mbi historinė e shqiptarėve qė ishin tė sunduar nga Perandoria Otomane. Narratori do na paraqitėt here pas here pėr ti sqaruar shikuesit ato qė regjisori nuk ka mundėsi tė na i jep pėrmes imazheve filmike. Paraqitja e narratorit ėshtė aq dobėt dhe aq neveritėse sa qė mėnjėherė do krijojmė pėrshtypjėn se edhe filmi do tė jetė i dobėt. Dobėsia nuk qėndron nė atė se narracioni ishte nė gegėrishte, por ne fakt zėri i narratorit ishte njė zė i gjysmė i shterrur, qė nxirrej duke lėnė pas njė vrazhdėsi qė tė vriste veshin. Kudo nė botė teksti filmik lexohet nga aktorėt mė nė zė, sepse ai zė tė pėrfiton e tė fut nė rrėfimin e metutjeshėm.
Qe nė minutin e parė, Shestani pa asnjė arsye e merrė armėn e tij dhe shokėve u thotė ta shoqėronin pėr nė luftė. Regjisori nuk e sheh tė arsyeshme se pakut qė mė parė ta pėrgatit publikun sė djaloshi dėshirojė tė shkojė nė luftė, por luftė nuk ka askund. Pėrgatitja e atmosferės bėhėt permes dialogut, i cili poashtu sherben si mjet pėr te treguar se ēpo ndodh dhe ēka do tė ndodhė. Djlėria nisėn pėr tė luftuar, pa e ditur armikun, pa e ditur qėllimin, pa asnjė objektiv, sikur tė ishin tė ēmendur, por ata nė asnjė ēast nuk na dalin tė ēmendur. Ata nuk janė as aventurierė e as banda tė organizuara, qoftė pėr pėrfitime pėrsonale , qoftė pėr tė mirėn e atdheut, por as tė ēmendur. Regjisorit nuk i ka shkuar ndėrmend qė tė krijojė karakterin psikologjik tė asnjėrit nga personazhet. Kėta nuk janė tė humbur nė kohė e as nė hapėsirė, sepse i takojnė njė populli , njė kohe dhe njė hapėsire kohore.
Nė kėtė film regjisori si duket e harron historinė qėllimisht, ose rastėsisht kur i pėrzien traditat tona me ato tė serbeve, e madje flet pėr kufirin ne mes maqedonasėve dhe shqiptarėve, kur dihet se Maqedonia ishte njė shpikje e Titos e jo e vitėve kur bėhėt fjalė nė film. Fatmir Koēit i shkon ndermend tia kalon Titos dhe e krijon shtetin e Maqedonisė. Sipas regjisorit, dallimi ne mes muzikės shqiptare dhe te popullit sllav nuk ka asnjė dallim, nė njė anė shqiptarėt vallzojnė e nė anėn tjetėr maqedonėt me tė njejten muzikė, me pak dallim apo hiē. Qe nga fillimi e deri ne fund, shumica e aktorėve tanė vrapojnė dhe marrin poza pompoze, duke ia pėrkujtuar brendėsisė se tyre shpirtėrore se janė duke luajtur ne film dhe si do tė duken para tė dashurave te tyre.
Interpretimi
Pavarėsisht qė regjisori nuk ėshtė kujdesur pėr karakterin dhe luftėn psikologjike tė brendshme tė pėrsonazhėve, vlen tė thekėsohet se nė ketė film disa aktorė me pėrvojė janė ata qė e kanė dhėnė maksimumin e tyre. Ndėr aktorėt qė duhet permendur janė: Ēun Lajēi nė rolin e Kush Babaj, Tomas Hajnce (Mbretit Vid) , Ralf Moeller dhe Blerim Gjoci.
Ēun Lajēi nė kėtė film na jep njė lojė shumė tė natyrshme. Aktori Lajēi duket se e ka punuar rolin e tij shumė seriozisht. Ēuni hyn thellė nė shpirtin e pėrsonazhit dhe shndėrrohet i tėri nė Kush Babaj. Levizjet e aktorit Lajēi janė tė matura, janė nė harmoni tė plotė me atė qė e thotė e mė atė qė nė heshtje e mendon. Shikimi i tij ėshtė nė pėrputhje mė atė qė aktori e mendon nė brendėsi tė shpirtit, siē ėshtė rasti kur ai mė interesim e shikon djaloshin duke u pastruar nė lum.
Aktori Blerim Gjoci, nė rolin e njė pėrkthyeesi , edhepse paraqitėt mė njė rol jo aq tė rėndėsishėm, arrrin qė tė jep kreacion artistik. Blerim Gjoci kėsaj radhe nuk na jep lojė artificiale, por njė lojė shumė tė natyrshme. Gjatė kėtij filmi, aktori Blerim Gjoci mishėrohet plotėsisht me pėrsonazhin qė interpreton.
Maisela Lusha duket se e sforcon vetėn pėr tė hyrė nė personazhėn e saj. Qė nė fillim ajo duket e ngurrtė, qė mendoj se ajo e kishte hendikep mosnjohjen e gjuhės shqipe dhe kjo ishte pengesė qė ajo ia kishte ngulitur vetės nė kokė. Maisella Lusha kur nuk ka tė zhvilloj dialog paraqitet e mrekullueshme, por menjherė posa tė kėtė dialog, ajo ngurron dhe na del artificiale, pavarėsisht qė nga brendėsia e saj rrezaton padjallėzinė e njė voglushes.
Nė filmin Time of the comet, grupi i luftėtarėve tė udhėhequr nga Shestani, nė interpretim tė Blerim Desatnit, nė asnjė sekond nuk na paraqitėn si luftėtarė, sepse vetė nisja e tyre pėr nė luftė, ecja e tyre, vrapimi ose ikja e tyre janė tė paraqitura nė mėnyrė teatrale. Nė sy tė kėtyre luftėtarėve, nė ecje tė tyre, nė rrėmbim tė armėve, nė bisedat e tyre, nė pėrleshjet e tyre, shikuesi e vėren se kėta janė duke luajtur film e jo duke interpretur rolin e vetė. Lehtė vėrehet se kėta, deri sa kamera punon, nė tė njejtėn kohė e mendojnė vetėn si do tė dukėn kur filmi tė shfaqet nė kinema. |
|
