PROFESIONALIZIMI I PROFESIONIT TË BIBLIOTEKARIT :: DERVINA.COM

Arkivi i lajmeve
Për vitet 2006,2007 dhe 2008

^ Kategoritë

Kërko në lajme:

Shpalos kategorinë:

•	Lajmet kryesore

•	Lajmet në gjuhen angleze

•

Opinion

•	Intervista

•

Sport

•

Kultura

•

Histori

•

Diaspora

•

Tech-Info

Madhësia e shkronjave

Dukja	Madhësia (piksel)
AaBbCc	11 piksel
AaBbCc	12 piksel
AaBbCc	13 piksel
AaBbCc	14 piksel

Vizitorët online në arkiv: vizitorë

» PROFESIONALIZIMI I PROFESIONIT TË BIBLIOTEKARIT

Postuar më datën: 2008-05-05 15:20:39 nga admin4 :: Kategoria: Kultura

» Opcionet për artikullin

	Bëj favorit këtë artikull
	Pritoje këtë artikull
	Dërgo tek shoku/shoqja
	Shto koment këtë artikull

PROFESIONALIZIMI I BIBLIOTEKARIT

PËRMBAJTJA
Modeli i profesionit ideal, siç është mjekësia apo drejtësia, të cilave edhe profesionet e ashtuquajtura gjysmëprofesione duan t’u afrohen, mbështetet në supozimin se ekzistojnë disa profesione të rëndësishme inherente, por që janë të pavarura nga rrethanat historike dhe shoqërore në të cilat profesioni krijohet dhe vepron. Por, ai model nuk mund të shpjegojë se përse profesioni i bibliotekarit që i ka të gjitha karakteristikat për konstituimin e profesionit shpesh trajtohet si gjysmëprofesion. Për këtë arsye është i kapshëm ai definim sociologjik, i cili profesionin e shpjegon si zanat të cilin e karakterizon shkalla e lartë e kohezionit dhe e vetëkontrollit, por edhe i ideologjisë. Atëherë profesionalizimi mund të interpretohet si proces i arritjes së kontrollit mbi profesionin. Bibliotekarinë e karakterizon mungesa pothuajse e gjithmbarshme e kontrollit kolegial, ngase kontrollin e kryejnë ndërmjetësit: organet shtetërore dhe institucionet shoqërore. Mungesa e vetëkontrollit në profesionin e bibliotekarisë në mesin tonë manifestohet në futjen e panumërt të joprofesionistëve në këtë degë, dhe faktit se shkollimin për këtë degë e organizojnë dhe kryejnë pjesëtarët e profesioneve tjera dhe asaj që interesat e institucioneve u nënshtrohen interesave të profesionit. Profesionalizimi i plotë i profesionit të bibliotekarit është i mundshëm nëse pjesëtarët e profesionit gjejnë përgjigje të përshtatshme në çështjet thelbësore që kanë të bëjnë me identitetin dhe me të ardhmen e bibliotekarisë dhe të bibliotekarëve, dhe ndaj profesioneve të afërta, por që janë profesione të veçanta dhe ndaj teknikës bashkëkohore dhe aplikimit të saj.

Shkruan: Mr. Xhafer Syla

PËRMBLEDHJE
Profesionet e pranuara siç janë mjekësia dhe drejtësia përfaqësojnë modelin e profesionit ideal për zanatet dhe gjysmëprofesionet tjera. Ky model bazohet në hamendjen se profesionet paraqesin karakteristika të brendshme, të cilat janë të pavarura nga kushtet shoqërore dhe historike. Megjithatë, ky model nuk ka dëshmuar se mund të jetë adekuat për bibliotekarinë, e cila vazhdimisht ka qenë etiketuar si gjysmëprofesion, sado që i ka demonstruar të gjitha karakteristikat që i kërkohen një profesioni. Prandaj, edhe një model tjetër më i pranueshëm ka qenë i pranuar, p. sh. ai që bazohet në definicionin sociologjik të profesionit si një zanat i karakterizuar nga një shkallë e lartë e kohezionit, vetëkontrollit dhe ideologjisë. Ka qenë deklaruar se kontrolli kolegial pothuajse nuk ekziston në bibliotekarinë kroate dhe ky fakt lidhet me shtetin dhe me kontrollin institucional në këtë fushë. Mungesa e kontrollit profesional lidhet me:
- qasje të hapur ndaj profesionit (jo profesionistët rregullisht pranohen në profesion)
- fakti se shkollimi për profesion pjesërisht organizohet nga jo bibliotekarët
- fakti se interesat institucionale kanë përparësi ndaj interesave profesionale.
Profesionalizimi i bibliotekarisë parashihet nëse bibliotekarët mund të gjejnë përgjigje të duhura ndaj çështjeve jetike që kanë të bëjnë me identitetin dhe me të ardhmen bibliotekarisë dhe të bibliotekarëve, lidhja e tij me profesionet përkatëse, por të veçanta, siç është profesioni i informacionit, pranimi i teknologjisë moderne dhe vendi i saj në biblioteka.
Në fjalorët bashkëkohorë fjala profesion shpjegohet si profesion i përhershëm.1 Enciklopedia e përgjithshme e entit leksikografik jugosllav, për shembull, e definon profesionin si veprimtari intelektuale ose manuale e cila kryhet si profesion i përhershëm dhe shërben si burim i të ardhurave për mbulimin e shpenzimeve për jetesë.2 Megjithatë, profesionist është njeriu që ka zgjedhur diçka për profesion kryesor, të përhershëm. Por, në literaturën sociologjike bëhet dallimi ndërmjet zanatit dhe profesionit. Zanatet konfirmohen si role të ndryshme shoqërore që bëhen të njohura kur të numërohen dhe të përshkruhen punët që i bën personi në ndonjë zanat. Në të vërtetë, përshkrimi i punëve, tregon se për ç’arsye një zanat i caktuar i duhet shoqërisë.3 Zanatet dallohen sipas shkallës së kohezionit dhe përmasave të kontrollit që e kanë mbi pjesëtarët e vet. Zanatet me shkallë të lartë të kohezionit dhe të kontrollit që mbështeten në ideologjinë dëshmuar, të cilën e kanë pjesëtarët e zanatit, zakonisht radhiten në profesione. Ideologjia e zanatit është shpjegim, respektivisht interpretim i zanatit, të cilin e kanë përvetësuar pjesëtarët e atij zanati, por edhe publiku. Ideologjia shpjegon veprimtaritë specifike të zanatit, thekson rëndësinë e tij, arsyeton rolin e tij në mjedisin shoqëror dhe siguron ndjenjë vlere midis individëve në zanatin me të cilin merren por edhe në publik.3

Formësimi dhe përhapja e ideologjisë së përbashkët është kategori qendrore në zhvillimin e profesionit si kategori distinktive shoqërore, e cila ka vetëdije të theksuar mbi vetveten4. Profesionet tradicionale, njashtu siç janë mjekësia dhe drejtësia, mbështeten në ideologjinë e shërbimit. Karakteristikat e këtyre profesioneve të themeluara në shekullin XIX (sado që si zanat ekzistojnë qysh moti) u shërbejnë si masë për vërtetimin e profesionalizimit vetanak edhe sot shumë zanateve që duan të bëhen profesione. Literatura sociologjike ka të dhëna të shumta të karakteristikave, të cilat, gjoja, duhet t’i ketë zanati që mëton të njihet si profesion. Por, autorë të ndryshëm përmendin karakteristika të ndryshme dhe u japin vlerë të ndryshme. Në hulumtimin e bërë në vitin 1964, Millerson kishte numëruar 23 karakteristika për të cilat autorët e ndryshëm pohojnë se janë më së të rëndësishme për konstituimin e profesionit. Ato që paraqiten te shumica e autorëve janë:
- ekzistimi i dijes dhe shkathtësisë së sistematizuar të cilat mund të barten përmes mësimit,
- sistemi i organizuar i arsimit dhe verifikimi i njohurive të kandidatit,
shoqatë profesionale,
- orientimi kah shërbimet për publikun,
- vetëkontrolli i profesionit që zbatohet në bazë të kodit etik.
Si karakteristikë e domosdoshme shpesh merret edhe ekzistimi i zhargonit, gjuhës së veçantë profesionale dhe kanaleve të specializuara të komunikimit5.
Në literaturë shpesh përmenden kriteret e Flexnerit mbi profesionin, të cilët datojnë që nga viti 19156:
- përgjegjësia individuale për procedimet e ndërlikuara intelektuale,
- nxjerrja e diturisë nga ndonjë shkencë,
- orientimi drejt qëllimeve praktike dhe të definuara mirë,
- ekzistimi i teknikave që mund të barten përmes mësimit,
- vetë-organizimi, kontrolli dhe disiplina,
- motivimi altruist.
Barber thotë se profesionale është ajo dijeni që në shkallën më të lartë tregon:
- dijeni komplekse,
- orientim kah bashkësia,
- vetëkontroll,
- sistem vetjak të shpërblimit, në të cilin shpërblimet e nderit kanë përparësi ndaj shpërblimeve me para7.
Duman flet mbi shkathtësinë e veçantë me aplikimin e të cilës mund të zgjidhen problemet e përhershme të shfrytëzuesit dhe mbi raportin e varshmërisë ndërmjet shfrytëzuesit dhe profesionit, i cili është rregulluar me sistemin e etikës profesionale, qëllimi i të cilës është sigurimi i shërbimeve cilësore4.

Dunkerley e karakterizon profesionin në këtë mënyrë:
- veprimtaria të cilën e kryen profesioni duhet patjetër të jetë e nevojshme për shoqërinë dhe duhet patjetër të dallohet nga veprimtaritë që kryejnë grupet tjera të njerëzve,
- individët që kryejnë këtë veprimtari duhet të organizohen si shoqatë dhe duhet të krijojnë kritere të rrepta, të cilët specifikojnë se kush mund të jetë anëtar i shoqatës,
- duhet të ekzistojnë kritere për pranimin në profesion; ndonjëherë kriter është provimi i dhënë, por shpeshherë kërkohet arsimimi superior,
- profesioni duhet të zhvillojë kod etik, i cili e rregullon sjelljen e anëtarësisë, por i cili shërben si bazë për marrjen e lejes nga shoqatës që ky profesion mund të merret me veprimtari të specializuar. Intereset e shfrytëzuesit i ruan i tërë grupi profesional. Kodi etik është i njohur për publikun dhe i siguron shfrytëzuesit shërbim të përshtatshëm,
- shoqata mbështet kërkesën e profesionit për pavarësi profesionale, dhe këtë zakonisht e bënë duke dhënë mbështetje ligjore. Mbështetja ligjore e sanksionon kontrollin e profesionit mbi anëtarët e vet3.
Tri karakteristikat e përmendura janë të domosdoshme për profesion, por janë karakteristike edhe për zanate; dy të fundit në mënyrë të qartë theksojnë dallimin ndërmjet zanatit dhe profesionit. Shoqata i jep autonomi profesionit në gjërat profesionale, lejon që ajo në mënyrë të pavarur të vendos në të gjitha çështjet që paraqiten në raportin shfrytëzues - profesion, autonominë e mbështetë edhe me rregullore ligjore, mirëpo, kërkon nga profesioni që si tërësi të sillet sipas rregullave të caktuara, njashtu që gjithmonë në nivelin më të lartë të mundshëm të mbrojë shfrytëzuesin, kjo nënkupton se interesat vetjake t’ia nënshtrojë interesave të mjedisit shoqëror.
Goode e karakterizon profesionin si shoqatë ku anëtarët janë të lidhur nga ndjenja e barazisë dhe e cila për shumicën e tyre është e përhershme, që do të thotë se atë e braktis vetëm një numër i vogël që ka hyrë më parë në të8. Shoqatën e karakterizon sistemi i vlerës që e kanë të gjithë anëtarët, gjuha që vetëm pjesërisht e kuptojnë edhe laikët, por edhe rolet e anëtarëve dhe jo anëtarëve të caktuara me përpikmëri. Profesioni ka fuqi mbi anëtarët e vet, por edhe fuqi fushëveprimi të kufizuar, dhe sipas kësaj edhe hapësirë ku mund të shtrijë fuqinë; ai vetvetiu e prodhon brezin e ri, mirëpo jo në mënyrë biologjike, por duke bërë seleksionim përmes kontrollit shoqëror të mësmidhënësve dhe kandidatëve për profesion. Goode thotë se profesioni gëzon respekt në shoqëri dhe ka status, ngase shoqëria e shpërblen dhe ai nuk e keqpërdor fuqinë e vet, e cila vjen nga dijenia e specializuar. Në të vërtetë, profesionisti do të mund të shfrytëzonte paditurinë dhe pazotësinë e personit shfrytëzues, i cili varet nga shërbimet e tij, por ai këtë nuk e bën. Për këtë arsye shoqëria relativisht ia kthen me një shpërblim më të madh se sa që i shpërblen zanatet tjera. Profesionisti nuk e keqpërdor shfrytëzuesin, ngase e detyron kodi etik, i shkruar ose i pashkruar, dhe si anëtar i shoqatës ai duhet t’i përmbahet. Për këtë arsye profesionisti interesat e shfrytëzuesit i vendos para interesave të veta..
Nëse grumbulli i karakteristikave pranohet si model për konstituimin e profesionit, atëherë profesionalizimi kuptohet si proces në të cilin ekziston njëfarë stadi përfundimtar. Disa zanate e kanë arritur këtë stad dhe janë bërë profesione, ndërsa të tjerat janë në zhvillim e sipër. Modeli i karakteristikave niset nga supozimet se ekzistojnë profesione të vërteta ideale, të cilat janë model dhe prototip për të gjitha zanatet që aspirojnë të bëhen profesion. Zanatet që dëshmojnë vetëm disa nga karakteristikat e përmendura mund të profesionalizohen, dhe për to shpesh flitet si për gjysmëprofesione. Krahas kësaj shpëshherë, krejtësisht, shpërfillet ndikimi i kushteve shoqërore dhe historike, kjo mospërfillje bëhet duke kujtuar se zanatet mund të organizohen në mënyrë të ndryshme dhe të paraqesin dallime radikale në strukturë, përjashtohet ndikimi i organeve shtetërore, institucioneve shoqërore, fakulteteve etj.
Çështja e konstituimit të profesionit mund të ndërlidhet edhe me mënyrën se si i kontrollon shoqëria zanatet. Shoqëria disa zanateve u lejon kontrollin e plotë në çështjet që kanë të bëjnë me profesionin, e kjo do të thotë se ua lejon definimin e shërbimeve dhe kontrollin mbi kualitetin e atyre shërbimeve. Atëherë profesioni i vendos normat vetanake të sjelljes, të cilat anëtarët duhet patjetër t’i respektojnë. Johnson, për shembull, e bën dallimin e tri tipave të kontrollit9:
- kolegiale, e cila është tipike për profesionet tradicionale siç janë mjekësia ose drejtësia, ku normat e sjelljes profesionale i dëshmon dhe i vlerëson e tërë bashkësia profesioniste, e cila zakonisht është inkorporuar në shoqërinë profesioniste;
- patronati ose mirëbërësia si formë e kontrollit në të cilën shërbimet profesionale i definon dhe vlerëson shfrytëzuesi i shërbimeve;
- tipi i kontrollit ndërmjetës në të cilin ndërmjetësit, në këtë rast ato janë organet shtetërore dhe institucionet shoqërore që ndërmjetësojnë ndërmjet profesionit dhe shfrytëzuesit, caktojnë mënyrën e dhënies së shërbimeve dhe kualitetin e tyre.
Tek ne dhe kudo në botë bibliotekaria i ka të gjitha karakteristikat e zanatit: kryen veprimtari të definuar në mënyrë të qartë, e cila dallon nga veprimtaritë e zanateve të tjera; ekziston dijeni profesionale të cilën anëtari i zanatit duhet ta aprovojë që të mund të kryejë punë në këtë veprimtari. Bibliotekaria është e orientuar në dhënien e shërbimeve dhe për këtë arsye është e motivuar në mënyrë altruiste; ka sistem të arsimimit, të cilin në parim e kontrollon profesioni, ka terminologji të veçantë profesionale, kanale komunikimi (revista, publikime profesionale, takime profesionale etj) dhe shoqatë profesionale. Përkundër kësaj, në literaturë shpesh flitet mbi të si për gjysmëprofesion, respektivisht si mbi një zanat që është duke u profesionalizuar.

Shkaku se përse bibliotekaria me vështirësi po konstituohet si profesion shpesh lidhet me dijeninë karakteristike të bibliotekarit që fshihet nga shfrytëzuesi duke qenë se ata më së shpeshti nuk e shohin punën që bëhet prapa skene8. Bibliotekaria është dijeni e barabartë me atë që e ka mësimdhënësi ose punëtori shoqëror; këtë lloj dijenie laiku mund ose beson se mund ta vlerësojë dhe ta gjykojë vetë. Ajo është dijeni më pak ezoterike dhe më pak specifike nga dijenia e specializuar që duhet ta ketë profesioni, ndërsa laikët nuk e kanë. Për këto arsye kontrolli kolegial në bibliotekari është më pak i rëndësishëm dhe me të merren entet burokratike profesionale 10.

Profesionalizimit të pamjaftueshëm të bibliotekarisë disa autorë ia përshkruajnë asaj se bibliotekaria në një masë të madhe është zanat femëror. Rossi thotë se cilado thirrje ku përqindja e femrave është e madhe ka të metë të veçantë "... femrat e ulin statusin e secilit zanat, ngase pozita e tyre në shoqëri është e ulët "11. Disa autorë “fajësinë” ia përshkruanin karakteristikave psikologjike të personave që u dedikohen zanatit të bibliotekarisë. Bibliotekaria, sipas hulumtimeve, është “profesion femëror" pavarësisht gjinisë së vërtetë të personit. Hulumtimet e tilla bazohen në karakteristikat e mëhershme të vërtetuara si “femërore” dhe “mashkullore”, të cilat duhet t’i marrim me kujdes, ngase si karakteristikë tipike “femërore” llogaritet edhe për shembull “dashuria ndaj librit” ose “afiniteti ndaj punës bibliotekare"11. Vlefshmërinë e hulumtimeve të këtilla e ka kundërshtuar seriozisht J. Newmyer në veprën e vitit 197612. Imazhi i bibliotekarisë si profesion femëror ka burimin e vet në testet psikologjike të bëra me persona të ndryshëm gjatë viteve ’50 dhe ’60 në SHBA. Mirëpo, prirja kulturore e këtyre testeve të bazuara në dallimet stereotipe ndërmjet femrave dhe meshkujve nga fillimi i shekullit dhe që nga atëherë të përsëritura pavarësisht nga ndryshimet e kushteve shoqërore, i bën këto pothuajse të papërdorshme.
Po ashtu edhe mungesa e autoritetit merret si shkas rëndues për konstituimin e bibliotekarisë si profesion. Mungesa e autoritetit prapë ndërlidhet me mungesë dijenie, të cilën e kërkon zanati i bibliotekarit, por edhe me imazhin që bibliotekari që ia ofron mbi veten publikut. Ai është imazhi i njeriut të mirësjellshëm, por të parrezikshëm, i cili, në të vërtetë, mund të ndihmojë por kurrsesi të bëjë dëm. Bibliotekari nuk guxon të mos e kryejë shërbimin, mirëpo, nuk guxon as të rekomandojë, zgjedhjen e bën përherë vetë shfrytëzuesi.

Posaçërisht është interesant mendimi i Danielit se shkak i profesionalizimit të pamjaftueshëm të bibliotekarisë qëndron në mungesën e kontrollit kolegial dhe zëvendësimit të tij me kontrollin e institucionalizuar, ngase e merr parasysh ndikimin e rrethit shoqëror në bibliotekari10. Bibliotekarët punojnë në institucione profesionale – në biblioteka, të cilat posi edhe të gjitha institucionet shoqërore janë të organizuara në mënyrë hierarkike. Të avancuarit në punë, në bibliotekë, në të vërtetë, do të thotë braktisja e punëve profesionale dhe angazhimi në punët administrative. Përveç kësaj, secila bibliotekë si institucion i ka qëllimet e veta të veçanta që mund të jenë në konflikt me normat e profesionit. Konflikti ndërmjet lojalitetit ndaj profesionit dhe lojalitetit ndaj institucionit mund të sjellë acarim. Në qoftë se e zgjedh lojalitetin ndaj institucionit, atëherë bibliotekari më nuk është profesionist dhe shndërrohet në mëkëmbës. Fakti se punët më të paguara në bibliotekë janë pikërisht ato administrative (planifikimi, sigurimi i financave, definimi i politikës së entit) e bie në pozitë inferiore profesionistin kreativ ose profesionistin kreativ potencial. Kështu që, puna profesionale çmohet shumë më pak.
Megjithatë, ndërlidhshmëria e punëve bibliotekare në bibliotekat më të mëdha ku ekziston ndarja e punëve pamundëson vlerësimin punës së individit dhe caktimin e vlerës së tij. Nuk është e mundur të vlerësohen kontributet e veçanta të individëve në produktin final të punës së bibliotekarit. Për këtë arsye cilësia e punës varet prej shumë individëve. Me fjalë të tjera, bibliotekari nuk mund të sheh produktin e punës së vet, ngase ai produkt nuk është vetëm i tij.
Ndërsa në bibliotekat e vogla ku punojnë një apo disa persona, bibliotekari duhet t’i kryejë të gjitha punët, bile edhe ato që do të mund t’i bënte goxha lehtë edhe një paraprofesionist. Ai ato punë i ndien si barrë, e cila në mënyrë të vazhdueshme e pengon që të merret me punë kreative. Asheimi e definon këtë konflikt si konflikt të vazhdueshëm ndërmjet organizimit burokratik të bibliotekave dhe të aftësive individuale të bibliotekarit që në organizatën e vet të funksionojë si profesionist kreativ11.
Mungesa e kontrollit kolegial dhe zëvendësimi i tij me kontroll institucional janë karakteristikë edhe për bibliotekarinë tonë. Teoretikisht, profesioni ka kontroll mbi sistemin e arsimit profesional, e kjo do të thotë se ka mundësi për definimin e vëllimit të arsimit profesional të cilën kandidati për profesion duhet patjetër ta ketë, por edhe mundësinë e caktimit të kritereve për seleksionimin e kandidatëve dhe mësimdhënësve që bartin dijeninë. Megjithatë, tek ne, ekzistojnë shumë mundësi të ndryshme për t’u futur në profesion. Institucioni i provimeve profesionale ekziston qysh nga viti 192913, studimet postdiplomike që mundësonin dijeni themelore profesionale kanë ekzistuar dhe vepruar nga viti 196l. Deri më 1979, studimet shtesë dyvjeçare ekzistojnë që nga viti 1977, ndërsa studimet katërvjeçare nga informatika dega e bibliotekarisë ekzistojnë nga viti 1986. Studimet postdiplomike kanë filluar sërish nga viti 1987, në FOI në Varazhdin.
Kandidati për profesionin e bibliotekarit mundet, pra, të futet në profesion, ose t’i nënshtrohet provimit profesional ose t’i kryejë studimet shtesë ose t’i kryejë studimet postdiplomike14. Rregullat ligjore, respektivisht, ato institucionale e kanë baraspeshën e provimit profesional, të diplomës dhe magjistraturës si kualifikim profesional15. Që kjo rrëmujë të jetë edhe më e madhe, ndërsa gjendja të jetë edhe më kritike, praktikisht për të gjithë është e hapur hyrja në profesion. Personi që punësohet në bibliotekë kurrë nuk ka nevojë t’i nënshtrohet provimit profesional, dhe as që t’i kryejë studimet shtesë dhe as që të magjistrojë, ndërsa ligji e quan punëtor profesionist i bibliotekës16.

Në vitin 1986, më pak se 50% të personave në vendet e bibliotekarëve në bibliotekat e RS të Kroacisë kanë pasur njëfarë forme të shkollimit profesional. Fakti se ekziston instituti i provimeve profesionale si formë paralele e shkollimit të studimeve të bibliotekarisë tashmë se dymbëdhjetë vjet, në përgjithësi do të duhej t’i përshkruhej hezitimit të profesionit që të humb edhe të vetmen formë të shkollimit, në të cilin vetë gjykon mbi kandidatët dhe vetë i zgjedhë personat që e verifikojnë atë dijeni.
Raporti i bibliotekarisë dhe i veprimtarisë së ngjashme informatike nuk është i definuar në mënyrë të qartë, njashtu siç nuk është bërë as ndërmjet dy shkencave korresponduese mbi të cilat mbështeten veprimtaritë. Bibliotekaria ekziston si profesion sipas kritereve formale (Ligji mbi veprimtarinë bibliotekare dhe bibliotekat, programet arsimore, nomenklaturën e zanateve), por për shkak të kontrollit të pamjaftueshëm ose monopolit në vendimmarrje në çështjet e profesionit ajo është më parë zanat se sa profesion. Shkenca e informatikës tash ka filluar të njihet sipas kritereve formale (programet arsimore), por ka trysni të fuqishme shoqërore që ajo të konstituohet si profesion.
Megjithatë, përsa u përket raporteve të këtyre dy shkencave, bibliotekaria sot është një ndër dhjetë disciplinat që përbëjnë fushën e shkencave të informatikës. Përbashkësia e këtyre disciplinave mbështetet në lëndët në të cilat Fakulteti në Zagreb i ka shpallur si obligative në programet arsimore të të gjitha disciplinave që u përkasin shkencave të informatikës. Se në çfarë themele të brishta qëndron kjo përbashkësi shihet kur bëhet evidentimi i lëndëve të ashtuquajtura bërthamë e përbashkët teorike, makrodisciplinave, disciplinave kufitare, disciplinave të fushave të tjera dhe i disciplinave ndihmëse dhe kur të krahasohet me listën e lëndëve të degës së bibliotekarisë, e cila është bërë për nevojat e klasifikimit shkencor të fakultetit dhe iu është dorëzuar komitetit republikan për shkencë dhe për Fakultete17.
Prandaj, tek ne dega e bibliotekarisë, duhet të pranojë faktin se vendimet mbi të ardhmen e këtij profesioni merren pikërisht sot, ndërsa vetë profesioni në marrjen e këtyre vendimeve nuk ka qasje të mjaftueshme. Në qoftë se kërkon të ketë kontroll mbi të tashmen dhe të ardhmen e vet, bibliotekaria duhet, para së gjithash të zgjidhë çështjen e indentitetit vetiak. Kush është bibliotekar?
Për t’u përgjigjur në këtë pyetje, profesioni duhet të ketë njohuri mbi të kaluarën e vet, e cila, para së gjithash, do të tregon se koha e ndryshimeve të mëdha, të cilat shkaktojnë krizë identiteti, nuk është karakteristikë vetëm e momentit të tanishëm. Bibliotekaria është zanat i vjetër, sado që kurrë, bile deri te Panizzi, nuk ka qenë karrierë. Këtë fakt Irwin e formulon në këtë mënyrë:: "Nëse mbahen mend ndonjëherë, bibliotekarët e kohërave të kaluara gjithmonë mbahen mend për diçka tjetër dhe kurrë për bibliotekari... Nëse ekziston ndonjë leksion që na mëson historia, atëherë ai është se për një bibliotekar të madh duhet diç më tepër se sa njohuri profesionale "18.
Është indikativ teksti enciklopedik mbi Kalimahun: "Kalimah është dijetar, i cili ka fituar renome duke e hartuar katalogun "19. Deri në shekullin XVII bibliotekari është dijetar, bibliograf dhe kritik filologjik, shpeshherë edhe autorë tekstesh. Ai punon në sistemin e patronatit. Ai, për bibliotekën e të cilit përkujdeset, ka fuqi ta dikton llojin e shërbimit që e don. Raporti i Thomasa Jamesit dhe i Sir Thomas Bodleyit më së miri e ilustron këtë tip të raportit20.
Gjysmën e shekullit të XVIII Curtius e trajton si fillim të traditës së re letrare në Europë, dhe për këtë arsye edhe si fillim të shekullit të ri21. Ajo periudhë karakterizohej me rritjen e materialeve të shtypura dhe me rritjen e shfrytëzuesve të bibliotekave, gjë që kërkonte edhe imazh të ri të bibliotekarit. Mbledhësin dhe ruajtësin e librave, mbikëqyrësin e skriptorisë, bibliografin dhe kritikun filologjik e zëvendëson njeriu, i cili para së gjithash duhej të organizonte materialin ashtu që ai më pas të mund të përdorej në mënyrë sa më efikase.
Në doracakun që i dedikohej arsimimit të bibliotekarit Ebert i llogarit edhe njohuritë të cilat bibliotekari duhet t’i ketë para se të pranonte punën e bibliotekarit: aspiranti që synon punën e bibliotekarit duhet të njihte greqishten, latinishten, gjermanishten, anglishten, frëngjishten, italishten, por ndoshta edhe spanjishten dhe portugalishten dhe pak a shumë edhe hebraishten. Duhet të njeh historinë e letërsisë, bibliografinë dhe bazat e diplomacisë. Duhet të ketë bukurshkrim të lexueshëm dhe të shkruajë shpejt; sadopak njohuri mbi libërlidhjen ashtu që do të mund t’i ndreqte librat, dhe pak a shumë njohuri mbi gdhendjen ashtu që do të mund t’i rregullon raftet e librave. Këto janë njohuri fillestare, ndërsa gjatë ushtrimit të detyrës në bibliotekë, bibliotekari duhet të gjej sistemin e vet të organizimit të librave22.
Duhet patjetër të përmendim bibliotekarin që mbahet mend për shkak të karrierës së bibliotekarit, Panizzin, ngase falë tij ky profesion ua ka mundësuar autonominë kataloguesve më shumë se bibliotekarëve tjerë. Kjo autonomi është rezultat që Panizzi e ka fituar ndaj shfrytëzuesve të zemëruar dhe komisionit të frikësuar Mbretëror që merakosej mbi fatin e katalogut të muzeut Britanik, ndërtimin e të cilit Panizzi e kishte kushtëzuar me aplikimin e rregullit 91.
Gjatë viteve të ’30 të këtij shekulli Ortega y Gasset të ardhmen e bibliotekarit e sheh në zbulimin e teknikave të reja, të cilat do ta kurorëzojnë punën e filluar shumë shekuj më parë duke hartuar katalogun. Bibliotekari i së ardhmes duhet të jetë përgjegjës edhe për botimin e librave, respektivisht për zbulimin e boshllëqeve që ekzistojnë në disa fusha të diturisë. Puna e bibliotekarit është edhe përzgjedhja e librave të vërtetë dhe të çmuar për disa shfrytëzues; ai mundëson punë shkencore përmes seleksionimit dhe me përshkrimin e materialit që flet mbi ndonjë ide që nga zanafilla e saj e deri te braktisja e saj. Sipas mendimit të Ortegës bibliotekaria ka hyrë në fazën e saj të pjekur si profesion dhe duhet të marrë përgjegjësinë e personit të pjekur23.
Po qe se profesioni edhe sot është në kohën e ndryshimeve, atëherë është me rëndësi të dihet se si e sheh ajo bibliotekarin e së nesërmes, atë të cilën sot e shkollon. Dualiteti i programeve arsimore, pothuajse e tregon pasigurinë tonë. Pikë së pari bibliotekari është specialist i materialit, por edhe posedues i njohurive të përgjithshme bibliotekarie – ai e njeh organizimin dhe veprimtarinë e bibliotekave, teorinë e informacionit dhe komunikimit, sociologjinë, psikologjinë në masën sa i duhet për punën me shfrytëzues, historinë e librit dhe të bibliotekave për të ditur diçka mbi të kaluarën vetjake dhe ashtu që në mënyrë kompetente do të mund të gjykonte mbi të sotmen, po ashtu duhet të ketë njohuri me teknikën e informacionit në masën që do t’i nevojitet për aplikimin e saj gjatë punës në bibliotekë.
Profili i dytë i bibliotekarit është ekspert i informacionit që është përcaktuar për të punuar në bibliotekë. Ai posedon njohuri profesioniste të bibliotekarisë bash sikur edhe profili i parë, por për të ajo njohuri është specializim i ngushtë. Dualiteti i profileve arsimore ndoshta rrjedh nga ajo që profesioni nuk është krejtësisht i sigurt se si do të duket biblioteka e së ardhmes. Sot ky profesion ballafaqohet me dy paradigma: me njërën që bibliotekën e së ardhmes e paramendon si bibliotekë pa mure, si rrjet të bazave të specializuara të të dhënave të lidhura me lidhje telekomunikative, bibliotekë e cila mbështetet në informacionin e ri dhe relevant. Para së gjithash, materialin e kësaj biblioteke e përbëjnë informatat shkencore dhe teknologjike, që janë më së të nevojshme për zhvillimin e secilit vend dhe për pavarësinë e saj politike24. Biblioteka që ofron qasje ndaj informacioneve të tilla është institucion kyç për zhvillimin e shoqërisë. Personat që marrin vendime politike mendojnë se një bibliotekë e tillë është mëse e nevojshme; për të bibliotekarët mund të përcaktohen me shpresë se do të përmirësojnë statusin e tyre ose që do të rrisin fuqinë e profesionit të tyre. Po qe se zhvillimi dhe inovacioni të kishin qenë njëmend të varur vetëm nga informacionet e reja dhe relevante dhe po qe se shkenca dhe teknologjia të kishin qenë të mjaftueshme për zhvillimin e shoqërisë, edhe ajo paradigmë do të aplikohej. Mirëpo, historia, thotë Butler, ka shembuj të shumtë të katastrofave kulturore kur është përdorur fjala shkencë vetëm në kuptimin e shkencave natyrore ose vetëm në kuptimin e shkencave teknike apo në kuptimin e shkencave humanitare. Shkenca i përfshin të tri komponentet, ndërsa vetë është vetëm një komponent i asaj fuqie kohezive që e konstituon shoqërinë: kulturën25. Biblioteka me funksion kulturor, megjithatë, nuk ofron fuqi, ajo ofron vetëm urtësi26.
Sot profesioni i bibliotekarisë ballafaqohet me zgjedhje. Ai duhet të thotë se si e paramendon bibliotekën dhe bibliotekarin në të ardhmen e afërt dhe duhet të argumentojë zgjedhjen e vet. Ai duhet t’i njeh edhe argumentet e të tjerëve, ngase duhet t’i mbrojë argumentet e veta. Nëse bibliotekaria dëshiron të bëhet profesion, e kjo do të thotë zanat që e kontrollon vetveten, ajo duhet të fitojë dituri mbi veten dhe mbi rrethin shoqëror. Fitimi i asaj diturie është kusht për profesionalizimin e plotë.
____________________________
SHËNIME:
1. Klaiæ, Bratoljub. Veliki rjeènik stranih rijeèi. Zagreb : Zora, 1968 . Akademijin rjeènik hrvatskoga ili srpskoga jezika u 12. svesku koji je ob- javljen 1952. profesiju još uvijek tumaèi u izvornome znaèenju kao "redov- nièki zavjet". U Ivekoviæ-Brozovom rjeèniku rijeèi profesija nema.
2. Opæa enciklopedija Jugoslavenskoga leksikografskoga zavoda. Zagreb : JLZ, 1980. Sv. 6.
3. Dunkerley, David. Occupations and society. London : Routledge & Kegan, 1975.
4. Duman, Daniel. The creation and diffusion of a professional ideology in nineteenth century England. // Sociological review 27(1979), 113-138.
5. Citirano prema: Johnson, Terence J. Professions and power. London : Mac- millan, 1972, reprinted 1981.
6. Kriterije navode Asheim, Lester. Librarians as professionals. // Library trends 27(1978/79), 225-257. Shera, Jesse H. Introduction to library science. Littleton, Colo. : Libraries Unlimited, 1976.
7. Barber, Bernard. Some problems in the sociology of the professions. // Daedalus 92(1963), 669-688.
8. Goode, William J. The librarian : from occupation to profession. // Library quarterly 31(1961), 306-320.
9. Johnson, Terence J. Professions and power. London : Macmillan, 1972, reprinted 1981.
10. Daniel, Evelyn H. Values, norms and the role of librarian. // Reader in introduction to librarianship / ed. by M. Reynolds. 1974, 555-566.
11. Citirano prema: Asheim, Lester. Librarians as professionals. // Library trends 27(1978/79), 225-257.
12. Newmyer, Jody. The image problem of the librarian : femininity and social control. // Journal of library history 11(1976), 44-67.
13. Rojniæ, Matko. Nacionalna i sveuèilišna biblioteka. Zagreb : Hrvatsko bibliotekarsko društvo, 1974, str. 50.
14. Nekadašnji postdiplomski studij, kao što je veæ reèeno, davao je osnovna struèna znanja koja se danas predaju na dodiplomskom studiju, ali, nažalost, i nedavno osnovani postdiplomski studij na FOI Varaždin kan- didat može upisati, iako prethodno nije završio dodiplomski studij.
15. Pravilnik o polaganju struènih ispita u bibliotekarskoj struci. Narodne novine 37(1981).
16. Zakon o biblioteènoj djelatnosti i bibliotekama. Narodne novine 25(1973). Èl. 44.
17. Autorica tekstova koji su predoèeni Republièkom komitetu za znanost, teh- nologiju i informatiku i Sveuèilištu u Zagrebu jest mr. Mira Mikaèiæ.
18. Irwin, R. The English library, 1966. Citirano prema: Benge, R. C. Libraries and cultural change. London : C. Bingley, 1986, str. 247. Slièno govori i: Winger, H. W. Aspects of librarianship : a trace work of history. // Library quarterly 31(1961), 321-335.
19. Encyclopaedia international. [S. l.]: Lexicon Publ., 1982, sv. 3.
20. Norris, Dorothy M. A history of cataloguing and cataloguing methods : 1100-1850. London : Grafton, 1939.
21. Curtius, Ernst Robert. Evropska književnost i latinsko srednjovjekovlje. Zagreb : Matica hrvatska, 1971.
22. Winger, H. W. Aspects of librarianship : a trace work of history. // Library quarterly 31 ( 1961), 321-335.
23. Ortega y Gasset, Jose. The mission of the librarian. // Antioch review
21(1961), 133-154.
24. Strategija tehnološkog razvitka Jugoslavije. // Službeni list SFRJ 32(1987), 810-827.
25. Butler, Pierce. Librarianship as a profession. // Library quarterly 21(1951), 235-247.
26. O tome vidi više: Larsen, Svend. The idea of an electronic library : a critical essay. // Libri 38(1988), 159-177 i Fabian, Bernhard. Libraries and humanis- tic scholarship. // Journal of librarianship 18(1986), 79-92.

---------

• TITUJ TË NGJASHËM

[ Histori ]

HASAN PRISHTINA (2008-08-07 14:09:44 nga admin1)

[ Opinione ]

Zannieri jashtë Kosovës! (2008-08-07 13:53:02 nga admin1)

[ Opinione ]

E KENI PËRGJEGJËSINË, JEPNI DORËHEQJE ZOTI JAGXHILLAR! (2008-08-07 13:46:25 nga admin1)

[ Opinione ]

“Ne dhe Ata” apo vënia e vijave të kuqe (2008-08-07 13:43:53 nga admin1)

[ Lajmet kryesore ]

KS ndahet në qëndrimet mbi dhunën e marsit (2008-08-07 13:10:57 nga admin1)