| Vizitorët online në arkiv:
vizitorë |
|
| » KULTURA DHE TRADITA E LEXIMIT TĖ LIBRIT |
| Postuar mė datėn: 2008-04-14 15:33:29 nga admin4 :: Kategoria: Kultura |
| » Opcionet për artikullin |
|
Shkruan: Beqir Elshani
Njė anekdotė kineze thotė: Nėse planifikon pėr njė vit - mbille fidanin, pėr 10 vjet - mbille pemėn, kurse pėr 100 vjet - shkolloje popullin. Prandaj para se ta shkatėrroj Kosovėn ekonomikisht, okupatori serb planifikonte qė ta analfabetizojė popullin shqiptar. Terrori pėr analfabetizmin e popullit shqiptar nga Beogradi dukej qartė, meqė Kosovėn e kishte kthyer prapa, nė mesjetėn e errėt. Derisa bibliotekat suedeze kanė literaturė, jo vetėm nė gjuhėt e shteteve skandinave: daneze, norvegjeze dhe finlandeze, qė ėshtė normale pėr shtetet me tradita kulturore, por kanė edhe literaturė me pėrkujdesje tė madhe nga Tirana dhe Prishtina. Pėrkundrazi, Biblioteka Popullore e Serbisė nė Beograd jo vetėm qė nuk kishte literaturė shqipe nė kuadėr tė shteteve ballkanike nga Shqiperia, por Serbia kundėrshqiptare kishte forcė satanike qė ta shfaroste librin shqip edhe nė shtėpinė tonė (kupto: nė Bibliotekėn Kombėtare dhe Universitare tė Kosovės nė Prishtinė). Fatkeqėsisht, Biblioteka Kombėtare dhe Universitare e Kosovės me arkitekturė moderne nėn pushtimin serb mori pamjen e krematorit tė librit shqiptar. |
|
Si pjesė e luftės sė tyre kundėrshqiptare vandalistėt serbė shkatėrruan, apo mė mirė tė themi zhdukėn nga faqja e dheut Bibliotekėn bashkėkohore Ballkani tė Therandės. Kjo bibliotekė kishte literaturė profesionale kryesisht nga lėmi i shkencave natyrore dhe teknike si nė gjuhėn shqipe ashtu edhe nė gjuhėn serbokroate, angleze, frėnge dhe ruse me fond prej 18 000 librash. Kishte fjalorė dhe enciklopedi tė ndryshme pėr nevojat e gjithė lexuesve tė komunės, tė cilėt nuk kishin nevojė tė udhėtonin nė bibliotekat e mėdha nė Prizren dhe Prishtinė. Jo vetėm kaq, Biblioteka Ballkani nuk vuante nga virusi i literaturės sė dhunshme politike tė LKJ-sė. Po ashtu orenditė e bibliotekės kanė qenė sipas projektit bashkėkohor me dollapė shtesė pėr furnizim nė perspektivėn e saj pėr njė kohė tė gjatė. Prandaj shkatėrrimi i Bibliotekės sė Industrisė sė Gomės Ballkani nė Therandė duhet tė shėnohet nė historikun ndėrkombėtar tė UNESCO-s, OKB pėr Arsim, Shkencė dhe Kulturė nė Paris, si kryevepėr e barbarisė serbosllave.
Gjatė sundimit tė egėr serbosllav nė ish-Jugosllavi Serbia e gjymtoi librin shqip, ku mezi kishim 0,5 libėr pėr kokė banori nė Kosovė. Krahasimi i shifrės nuk vjen nė shprehje, meqė fati i librit nė Kosovė ka qenė katastrofė. Arma e diturisė shqiptare ėshtė libri, mu pėr kėtė kolonizatori serb bėri atentatin e parė nė Bibliotekėn Kombėtare dhe Universitare tė Kosovės, nė Institutin Albanologjik dhe nė Pallatin e Shtypit "Rilindja", qė ishin bėrthama e emancipimit kombėtar tė popullit tė Kosovės. Edhe pse nė rrethana pushtuese shkrimtari, dijetari, dhe atdhetar i madh, qė punoi pėr ēlirim kombėtar tė Shqiperisė nga zgjedha turke, Sami Frashėri, pėrndryshe pasues i iluminizmit francez tė shek. XVIII: Volterit, Diderosė, Monteskies, Rusos, etj. nė bibliotekėn e tij personale kishte 12 000 libra nė gjuhėt e ndryshme tė botės. Po ashtu sot, kritiku letrar, shkrimtari dhe publicisti ynė Dr. Rexhep Qosja, ēmohet si njė ndėr autorėt e shumė librave tė botuara falė leximit. Shkrimtari amerikan, Ernest Heminguej, duket sikur romanin e tij "Lamtumirė armė" e shkroi me grykėn e pushkės dhe jo me pendė, kurse nė romanin e tij tė pėrjetshėm "Plaku dhe deti" duket sikur tė ishte vet autori peshkatari plak. Romanin "Gjenerali i ushtrisė sė vdekur" tė shkrimtarit, Ismail Kadare, asnjė film artistik nuk mund ta paraqet mė bukur se nė libėr. Si pėrfundim, njeriu qė nuk lexon gjatė ditės, fjalori zbehet dhe tė shprehurit e tij varfėrohet. Lojtari i skuadrės nėse njė ditė mungon nė stėrvitje, humb tė drejtėn pėr ndeshjen sportive. Lexuesi pasi tė ketė lexuar veprat e Markos, Kadaresė, Agollit, Londonit, Grinit, Markezit, Dostojevskit, Hygos, Balzakut etj. dallohet ngritja e faktorit psikologjik dhe kulturore-artistik nė zhvillimin e personalitetit tė tij.
Sot detyra mė e vėshtirė mbetet selitja e traditės sė leximit, prandaj tė heqėsh dorė nga leximi i librave dth. sikur lojtari i klubit futbollistik tė heq dorė nga ushtrimet e pėrhershme. Kampionati i sportit nė botė mund tė arrihet vetėm me ushtrime intensive, dhe kjo e bėn publikun mė kureshtar dhe emocionues ndaj rezultatit tė fitores. Revolucioni tekniko-shkencor po bėhet mė i pėrsosur falė shfrytėzimit tė literaturės profesionale. Po ashtu gjuha e njė populli ruhet dhe selitet derisa tė ketė libra dhe gazeta nė veprimtarinė e pėrditshme, siē shkruan shkrimtarja franceze, Marie de Sévigné, "Derisa tė kemi libra, nuk do tė vdesim." Tė luftojmė veset e kėqija, sikur neve na duhet vetėm paraja dhe asgjė mė shumė, sepse ne ende jemi tė varfėr nė drejtshkrim dhe nė tė shprehurit e gjuhės amtare shqipe. Tė mėsojmė gjuhėt e huaja nė mėnyrė qė tė kuptojmė zhvillimin e kulturės, shkencės dhe teknikės sė vendit ku jetojmė, ku njėkohėsisht integrohemi nė shoqėrinė evropiane. Gjithashtu shqiptarėt nė diasporė tė lexojnė vepra nė gjuhėn shqipe, qė ndikon nė tė mirėn e tyre dhe nė dobi tė atdheut. Tė nxitim traditėn e leximit tė librit, periodikut dhe shtypit pėr njoftim nė mėnyrė tė kulturuar, sepse burim i njohurive tė sakta dhe afatgjate ėshtė njoftimi me anėn e leximit tė tyre. Sipas fjalės sė urtė shqipe "Sheh rrushi rrushin e piqet", duhet qė tė rriturit tė lexojnė pėr tė nxitur tė vegjlit.
Librat duhet t'i kemi nė tryezėn e dhomės, sepse ato janė pjesė e kulturės shpirtėrore pėr emancipim kombėtar. Kultura ėshtė vetė libri, shkrimi dhe kėndimi. Sa mė shumė libra tė kesh lexuar aq je mė i kulturuar, shkruan poeti ynė Lasgush Poradeci. Fondi i gjuhės pasurohet me anėn e leximit tė librave, tė cilat janė shkruar nga mjeshtrit e fjalės artistike. Ata kanė zgjedhur gjuhėn si krijim i punės sė tyre me pėrvojė. Ashtu siē ėshtė buka e domosdoshme pėr njeriun, ėshtė edhe libri i domosdoshėm pėr ngritjen ideoartistike dhe zhvillimin e tė folurit. Me anėn e leximit lexuesi jo vetėm qė mėson pėr ngjarjen, por njėkohėsisht pasuron fondin e gjuhės si dhe fiton idenė e sė bukurės qė ndikon nė procesin e njohjes sė realitetit. Tė lexosh libra dth. tė marrėsh dituri, tė pėrjetosh ngjarjen dhe tė nxitėsh mendimin. Dihet qė baza e tė gjitha tė mirave tekniko-shkencore dhe kulturore nė botėn e zhvilluar ėshtė libri. Pa libėr as kompjuteri nuk do tė kishte me se tė furnizohet. Epoka e elektronikės nuk e pengon shfrytėzimin e literaturės, pėrkundrazi ndihmon pėrparimin e zhvillimit tė dashurisė pėr lexim. Kryevepra e Naim Frashėrit "Bagėti e Bujqėsi" gjendet edhe nė kompjuter, mirėpo nuk ka asgjė mė bukur se kur e lexon nė librin fizik. Me anėn e leximit tė librit lexuesi kryen funksione tė ndryshme, siē janė: arti i leximit, shtjellimi i ngjarjes, pėrjetimi, si dhe ngritja edukative dhe ideoartistike nė personalitetin e tij. Tė tillėt qė thonė se gjuha e huaj mė lehtė mėsohet me anėn e kompjuterit sesa me anėn e librit tradicional dhe shpjegimit tė gjallė tė mėsuesit, mund tė jetė vetėm propagandė. Librat janė tė rėndėsishme pėr tėrė njerėzimin nė botė. Leximi i tyre kurrė nuk tejkalohet, pėrkundrazi ndikon nė ngritjen intelektuale dhe zhvillimin e horizontit si tek fėmijėt ashtu edhe tek tė rriturit. Prandaj tė jesh i rrėmbyer pas leximit ėshtė veti e mrekullueshme. Baza e tė arriturave tekniko-shkencore mbetet gjithmonė libri. Ashtu siē matet shpejtėsia e automjeteve me kuajfuqi, matet edhe shkalla e inteligjencės me anėn e librit.
Suedezėt zėnė njė ndėr vendet e para nė botė pėr leximin e literaturės krahas Finlandės, SHBA-sė dhe Francės. Pastaj Suedia ėshtė shteti i parė nė botė qė lexuesit i furnizon me libra me ēmime shumė tė ulėta. Buxheti shtetėror i Suedisė nuk shikon fitimin e parasė, prandaj shitja e librit bėhet me zbritje. Pėr Suedinė me rėndėsi ėshtė shpėrndarja e librit tek lexuesit dhe jo fitimi. Ambulancat dhe spitalet janė plotė me libra dhe revista tė ilustruara pėr tė gjitha moshat. Nuk ka asnjė sallė tė pritjes e tė mos ketė diēka pėr tė shfletuar, si: nė bankė, nė stacionin e trenit dhe tė autobusėve, nė aeroport dhe nėpėr zyre tė ndryshme. E tėrė kjo ka rėndėsinė e nxitjes sė motivit pėr lexim, qė ėshtė pjesė e revolucionit kulturor tė librit. Lexuesit suedezė presin nė rreshta tė gjatė nėpėr biblioteka pėr tė marr jo mė pakė se 10-20 libra me vete nė shtėpi. Po ashtu Japonia, pėrndryshe superfuqi e teknikės bashkėkohore, konsiderohet njė ndėr distributorėt mė tė mėdhenj pėr shpėrndarje dhe lexim tė literaturės sė bukur. Tė investosh nė libra dth. tė investosh nė emancipim kulturor tė popullit, qė njėkohėsisht dth. tė luftosh kriminalitetin, korrupsionin, fundamentalizmin fetar, burokracinė, pėrtacinė etj.etj. |
| --------- |
| • TITUJ TĖ NGJASHËM |
|
Copyright © 2000-2008 DERVINA.COM - Tė gjitha tė drejtat e rezervuara
Arkivi u punua nga A.Nushi - Webmaster |
|
