| Vizitorët online në arkiv:
vizitorë |
|
| » RIBASHKIMI KOMBĖTAR |
| Postuar mė datėn: 2007-05-26 14:24:21 nga admin1 :: Kategoria: Opinione |
| » Opcionet për artikullin |
|
Besnik HYSA
Bujanoc,1878
Pėr tė shkruarit thuhet se ėshtė art i rėndė dhe jo gjithkush mundė tė merret me tė. Se njė thėnie e tillė ėshtė e vėrtet, mund ta vėrtetoj gjithkush qė shkruan. Por se tė shkruarit pėr ēėshtjen shqiptare ėshtė tejet e rėndė, mjafton vetėm tė nisėsh me shkruar diēka, dhe ke pėr tė parė sa shumė vėshtirė ėshtė me i lidh mendimet. Aq shumė ėshtė e koklavitur pozita e tyre politiko-administrative sa qė vėshtirė e ka njeriu edhe kur shkruan qė tė mos ngatėrrohet nė pėrpjekjet pėr sqarimin e ndonjė ēėshtje.
Temėn qė do ta trajtojmė mė poshtė, ka tė bėj me ēėshtjen kombėtare mė tė ndjeshme tė tyre, Ribashkimin Kombėtar. Ky shkrim ka pėr qėllim qė tė jep njė ndihmesė tė vogėl nė trajtimin e kėsaj teme, gjithnjė duke pasur parasysh faktorin kohor e hapėsinorė dhe pėrvojėn personale nė vrojtimin e deritashėm tė kėsaj ēėshtje. Do tė mundohemi aq sa na lejojnė mundėsitė, tė mos pėrdorim emra tė individėve nė kuptimin negativ. Paraprakisht kėrkoj falje pėr ata, tė cilėt gjejnė kohė tė lexojnė kėtė shkrim e ndihen tė prekur nga ndonjė shprehje e pakėndshme.
Kuptohet, qėllimi i kėtij shkrimi nuk ka ta bėj asgjė me fyerjen e popullit tonė, por vetėm tė ndihmoj ata tė cilėt merren drejtpėrdrejt me RIBASHKIMIN, nė gjetjen e rrugės mė tė lirė, mė tė shpejt dhe sa mė pak tė dhimbshme drejt ecurisė sė kėtij procesi tė (pa) shmangshėm natyror. Me kėtė shkrim shumėkush nuk do tė pajtohet, por kur ata qė duhet nuk flasin dhe nuk e ndihmojnė kėtė proces, jemi ne njerėzit e thjeshtė qė duhet tė shprehim mendim tonė, edhe nėse ėshtė i gabuar.
* * *
Shqiptarėt apo siē njihen nga bashkėsia ndėrkombėtare: minjtė laboratorik, zagarėt, argatėt, shėrbėtorėt, figurat e shahut, endacakėt apo racė qė po vdes, aktualisht paraqesin popullin mė fatmjerė tė kontinentit mė tė vjetėr dhe mė tė qytetėruar, Evropės. Po pse janė popull Evropian mė fatmjerė? Ēfarė tė keqe kanė bėrė? A e meritojnė njė gjendje tė tillė? Pse janė popull qė vetėm pret e pėrcjell okupator?Pse kanė faktorizuar tė tjerėt e defaktorizuar vetėn?Vetė mendimet e tilla tė bėjnė qė tė ua lexosh historinė, dhe tė kuptosh se me ēfarė tipare etnopsikologjike disponojnė. Po cilat libra tė i lexosh, nga cili autorė? Ka tė ngjarė qė mund tė lexosh ndonjė libėr, por librat e sidomos ato tė historisė, si gjithnjė dinė edhe tė shtrembėrojnė faktet dhe tė krijosh njė mendim tė gabuar pėr ta.
Po deshe tė dish diēka tė vėrtet, tė sinqertė pėr shqiptarėt nuk ke nevojė tė lexosh libra tė ndryshėm nga historia pėr tė harxhuar kohė, pėr tė harxhuar para nė blerjen e librave dhe lodhje tė trurit. Mjafton tė kesh fatin qė tė jetosh nė kėtė kohė, nė kėtė periudhe historike 17 vjeēare dhe e tėrė historia e tyre do tė bėhet e qartė. Nga kush do tė u bėhet e qartė? Nga veprimet politike tė pushtetarėve dhe intelektualėve.
Pushtetarėt e sotėm kanė krijuar imazhin e shqiptarėve, si tė pa aftė tė qeverisin me veten. Po pse nuk mund tė qeverisin me veten?Sepse neve na udhėheqin njerėz pa ideal e ndjenja kombėtare, qė atdheun e kuptojnė si institucion qė duhet vetėm plaēkitur e jo ndėrtuar. Jo rastėsisht nė institucione kemi njerėz, qė kurrė nuk janė angazhuar pėr tė mirėn e ēėshtjes kombėtare, dhe pėr tė qėndruar nė pushtet nuk zgjedhin mjete, madje edhe duke shkaktuar vėllavrasje.
Duke i shikuar sjelljet e pushtetarėve sot, mund tė paramendosh edhe parinė shqiptare nė tė kaluarėn. Nė tė vėrtet historia e shqiptarėve vetėm se pėrsėritet me emra tė ndryshėm tė parisė, dhe shprehje si e kanė lyp rrethanat e kohės. Qėllimi dhe objektivat e tyre janė po ato tė njėjtat, qė nga viti 1878, dhe nuk po realizohen kurrsesi. Dėshira pėr para, pushtet e bajrak edhe sot janė veēorit kryesore tė shqiptarėve. Ashtu si vepruan tė parėt tanė nė tė kaluarėn, ashtu po veprojmė edhe ne sot. Kokėfortėsia, mosdurimi, grindjet, xhelozia, zilia ndaj vėllait vetėm pėr tė qėndruar nė pushtet, vazhdojnė tė mbesin tipare tė pandryshueshme etnopsikologjike tė shqiptarėve.
Nga kėto tė kėqija, duke mos arritur qė tė kemi shtetin tonė, e tėrė energjia dhe mundi jonė ka shkuar dhe ende po shkon duke ndihmuar formimin,zhvillimin dhe pėrparimin e shteteve dhe popujve tjerė duke filluar nga; Turqia, Egjipti, Greqia, Serbia, Maqedonia, dhe sė fundi Mali i Zi. Kur je nėn sundimin e huaj dhe nuk e lufton,atėherė i bashkėngjitėsh dhe e ndihmon nė zhvillim e tij, i cili prapė nesėr punon kundėr teje. Shtetet e lartė pėrmendura, shqiptarėve pėr angazhimin e tyre, u kanė dhėnė mirėnjohje speciale, tė njohura si masakra dhe pastrim etnik.
Falė tipareve tė tilla etnopsikologjike, gjendja e shqiptarėve nė Ballkan, sot ka mbetur e njėjtė dhe nuk ka ndryshuar fare. Nėse ka ndonjė ndryshim pozitiv te shqiptarėt, ato janė tė natyrės materiale e cila ėshtė shprehje e pėrparimit teknologjik botėror. E sa i pėrket statusit tė tyre politiko-administrativ, gjendja pandėrprerė pėrkeqėsohet. Qė nga shekulli 18, nga njė popull me territor tė ngjeshur 115.000 km katrorė, sot kanė vetėm njė gjysmė shtet me madhėsi 28.500 km katror i cili kufizohet me vetveten, ndėrsa pjesa e mbetur 86.500 km katror vazhdon tė mbesė e okupuar nga fqinjėt e tyre ose e pastruar etnikisht nga shqiptarėt.
Pėr dobėsimin e sigurisė gjithė kombėtare, prapambeturin ekonomike, arsimore, shėndetėsore, mbylljen e perspektivave nuk ka shumė se ēka tė thuhet, sepse kjo gjė tash ėshtė shumė e dukshme, dhe vetėm ata tė cilėt nuk duan tė i vėrejnė dukurit e tilla, mund tė shpėrfillin realitetin. Nė shekullin 21 ata janė tė copėtuar nė 5 shtete, kanė pasuruar identitetin e tyre kryesor kombėtarė me njė identitet shtesė, kanė filluar tė sjellin nė pikėpyetje, edhe gjuhėn, flamurin e gjithēka qė i dallon ata nga popujt tjerė. Nė vend se tė njėsohen shqiptarėt pjesėtohen.
Ēka mund tė presėsh nga populli qė tė vetmin motiv nė jetė e ka mbijetesėn? Kurse pėr zhvillim, pėrsosje as qė mund tė bėhet fjalė. Nė tė vėrtet, a nuk e tregon kėtė realiteti shqiptarė? I vetmi popull nė Evropė qė i mungon rryma, uji e madje edhe lėndėn e parė tė bukės nuk e prodhojnė vetė. Pėr tė mbijetuar, kemi filluar tė i shesim edhe pjesėt e trupit siē janė veshkat. Me kėtė politik tė pushtetarėve, sikur tė ekzistonte ndonjė mundėsi pėr tė u larguar nga trojet shqiptare, ato pėr disa orė do tė mbeteshin tė boshatisura.
Dhe pėr ēudinė mė tė madhe, kur realiteti tregon se ky popull po shkon drejt shpėrbėrjes, pushtetarėt tanė pa ndėrprerė na trumbetojnė se punėt po na vejnė mbarė, kurrė mė mirė nuk kemi qenė, e do tė takohemi nė Evropė. Po le tė pajtohemi me ta pėr njė ēast, se ndoshta kanė tė drejt e po u biem nė qafė me hile. Tė i lėmė jashtė kėsaj teme edhe 50% tė shqiptarėve tė okupuar, dhe tė pyesim, pse Shqipėria administrative nuk ėshtė shtet si duhet tė ishte p.sh si njė shtet i vogėl e i zhvilluar siē ėshtė Sllovenia? Nėse e marrim tėrėsinė e trojeve shqiptare nė Ballkan, nė mėnyrė metaforike si trup tė njeriut,shumė lehtė do ta kuptojmė. Paramendo atė trup tė bėrė pesė herė operacion nė pjesėt mė vitale. A mund tė themi se ai trup ėshtė i shėndoshė? Natyrisht se jo!E tillė ėshtė Shqipėria e sotme! E copėtuar nė pesė shtete ajo nuk ėshtė funksionale, sepse territoret mė tė pasura tė saj janė tė okupuar, nga okupatorėt fqinjė.
Kur njė problem nuk trajtohet nė etapat e hershme, ai shkon duke u ndėrlikuar edhe mė shumė. Pasi qė gjeneratat e mėhershme nuk kanė mundur me e zgjidhė, problemi vetėm se ėshtė bartur tek gjenerata e ardhshme. Dhe pėr ēudinė asnjė gjeneratė nuk e ka marr pėr barrė, koston e ēėshtjes sė pazgjidhur shqiptare.
Si duket gjeneratės sė sotme po i takon fati historik (kuptohet nėse do) qė ta trajtojė ēėshtjen e tyre nė mėnyrė mė serioze. Pėrse pikėrisht gjenerata jonė, mund tė pyes dikush?Qė tė i themi ndal shpėrbėrjes kombėtare. E kemi obligim njerėzor qė ta ndalojmė kėtė dukuri tė dėmshme pėr shkak tė ndryshimeve tė mėdha politike nė botė, sfidave tė shekullit 21, si dhe gėrshetimit tė interesave gjeostrategjike tė Fuqive tė Mėdha. Gjenerata jonė, pėrveē pėrgjegjėsisė duhet tė ndihet e privilegjuar pėr angazhimin e saj nė ēėshtjen kombėtare,ngase do tė mundohet tė sjellė nė binar tė duhur ēėshtjen tonė tė pazgjidhur, duke parandaluar shpėrbėrjen e mėtutjeshme si dhe duke krijuar njė bazament pėr njė tė ardhme mė tė ndritur tė popullit tonė.
Ky angazhim duhet tė vijnė edhe si rezultat i asaj, se shqiptarėt sot i ngjasojnė udhėtarėve tė anijes e cila fundoset. Ata e dinė se po fundosen dhe fare nuk bėjnė pėrpjekje pėr shpėtim. Nė tė vėrtet, ata mendojnė se shpėtimi iu vjen nga fundosja. Fundosjen e simbolizon statusi i Kosovės.
Angazhimi ynė, do tė ishte si frymėzim edhe pėr gjeneratat e ardhshme, se si duhet tė punojnė pėr atdheun e tyre. Me siguri ne nuk mund tė i frymėzojmė gjeneratat e ardhshme, nėse sillemi edhe mė tutje me papėrgjegjėsi ndaj veprimtarėve tė dėshmuar tė ēėshtjes kombėtare, duke mos ua pranuar meritat pėr angazhimin e tyre, pėr shkak tė disa trilleve tona, duke i lėnė tė jetojnė nė kushte tė mjerueshme, duke i ofenduar, duke i burgosur, e nė anėn tjetėr i thurim himne, lėvdata e ēka jo tjetėr atyre, tė cilėve nuk ka nevojė tė presim faktorin kohor pėr tė na treguar se kush janė, nė bazė tė vendimeve tė tyre tė papėrgjegjshme apo diktuara nga dikush tjetėr.
Rrugėdalja
Jemi krenar me tė arriturat tona? Gjithsesi jo. Nė gjendjen nė tė cilėn gjendemi, individ tė cilėt sado pak kanė ndjenja kombėtare shqiptare, nuk mund tė rrinė tė qetė e tė mos pyesin pėr pozitėn dhe proceset nė tė cilėt po kalon populli ynė. Nga kjo gjendje ėshtė krejt e natyrshme qė ēdo individ, si nga pikėpamja morale, njerėzore, kombėtare e juridike qė i thotė vetit shqiptarė, ta pyes veten me disa pyetje. Ēka po ngjet me popullin tim? Pse e kemi Shqipėrinė dhe shqiptarėt tė atillė ēfarė janė sot ?Pse kėto identitete tona kombėtare? Pse kėto toponime tė reja, kurrė njėherė tė dėgjuara ndėr ne? Pse shqiptarėt tė urrehen aq shumė mes veti, e tė duhen aq shumė me tė huajt? Po me intelektualėt tanė, ēfarė po ngjet? Pse njė grusht malazez apo maqedonas, kanė peshė politike ndėrkombėtare mė tė madhe se shqiptarėt? Nė tė vėrtet a ka populli shqiptarė njerėz, individ, intelektual apo grupim i cili mund tė i bashkoj kėto fije tė shkėputura?
Individėt atdhetar patjetėr se kanė djersitur trurin, me mendimin se cila duhet tė jetė ajo terapi e cila mund tė shėroj kėtė sėmundje, e cila po rėnkon me mijėra vjet nė trojet shqiptare?
Ēfarėdo tė kishin qenė mendimet e tyre, nė zbėrthimin e ēėshtjes sonė tė pazgjidhur, patjetėr do vinin nė pėrfundim, se si ēėshtje mė e drejt, mė e natyrshme, mė njerėzore do tė ishte ribashkimi kombėtar. Shqiptarėt duhet tė pyesin vetėn, a dėshirojnė tė jenė nė kėtė gjendje, nė fund tė pusit apo dėshirojnė tė kėndellėn kombėtarishtė. Kėndellja vjen vetėm nga Ribashkimi, e cila realizohet me vetėmohim tė pandėrprerė.
Por pėr tė realizuar Ribashkimin, nuk ėshtė punė aq e lehtė. Kėrkohet mund e angazhim i madh si dhe seriozitet nė punė. Po me vajtim tė historisė, siē e kanė shqiptarėt zakon, a mund tė arrihet diēka? Shqiptarėt duhet tė dinė, se rregullat e lojės i kanė vendosur Fuqitė e Mėdha, prandaj duhet tė i pėrshtaten atyre rregullave e jo tė vajtojnė. Na ka bėrė ky , na ka bėrė ai. Po ne, a nuk mund tė ia bėjmė atyre? Lypset vullnet dhe angazhim. Ne duhet tė ballafaqohemi me sfidat kohės, e jo tė ikim duke u fshehur pas identiteteve tė rrejshme. Jemi popull me moshė tė re, qė nėnkupton se ardhmėria na takon neve. Por, a po dimė tė shfrytėzojmė kėtė vitalitet rinor?
Nuk na lėnė tė huajt thonė shumica. Po ne, e kemi parashtruar kėtė ēėshtje nė nivel ndėrkombėtarė?Si mund tė krijojmė paraprakisht mendim tė gabuar ende pa e provuar?
Nėse nuk e ke provuar, si mund tė thuash se nuk ia vlen ndonjė gjė? Jeta ėshtė provė, nuk ia vlen pa e provuar. Askujt nuk i jepet asgjė nė pjatė, por duhet tė bėhet pėrpjekje qė tė merret vetė. Ribashkimin e shqiptarėve duhet ta bėjnė ata, nė interesin e tė cilėve ėshtė; shqiptarėt e jo ndėrkombėtarėt. Jeta ėshtė luftė, edhe pse jemi tė rrėzuar ne duhet tė bėjmė pėrpjekje pėr ngritje,vetėm nėse nuk bėjmė pėrpjekje pėr ngritje,mund tė themi se jemi tė humbur. Prandaj nga Evropa nuk duhet tė pritet mėshirė apo drejtėsi, por farkėtues i tė ardhmes sonė jemi ne. Kuptohet rruga ėshtė e gjatė dhe e mundimshme por ia vlen!
Nėse si popull kemi qėllim ribashkimin, duhet tė riorganizohemi. Por nė kėtė riorganizim kemi nevojė pėr reformim. Populli jonė ka nevojė pėr reformim, por jo reformim qė tė ēon nė kahe tė shformimit por pėrparimit. Nė kuadėr tė reformave, mė kryesorja ėshtė mendėsia apo filozofia politike e tė menduarit. Na duhet njė shqiptarė i ri e modern i cili duhet tė jetė i pa emocione, i pajisur sė pari me virtyte kombėtare, vendosmėri, dituri dhe mbi tė gjitha vizion. Lexuesi mund tė habitet, kur e pėrmenda fjalėn i pa emocione. Kėtė fjalė e pėrdora nė kuptimin pozitiv, qė nėnkupton se pėr interesa tė atdheut duhet tė distancohemi nga shokėt, miqtė, kolegėt tanė, nėse janė nė rrugė tė gabuar. Vizioni pėrfshin atė, se cili ėshtė qėllimi jonė i veprimit politik. Nga kjo pason njė analizė e gjendjes sė gjithmbarshme dhe hartohet strategjia e veprimit.
Cilėt janė elementet bazė nė hartimin e njė strategjie tė tillė? Pėrvojat e popujve liridashės kanė treguar siē vijon. Njė, vetja ose gjendja e popullit shqiptarė. Dy, vendet fqinje me tė cilat kemi probleme dhe tre, bashkėsia ndėrkombėtare respektivisht raporti i Fuqive tė Mėdha.
Popull i ēuditshėm
Pse janė shqiptarėt popull i ēuditshėm? Ka 130 vite, qė vetėm pėsojnė e fare nuk ndryshojnė politikisht. Kur i shikon sjelljet e tyre politike 17 vjeēare, shpesh mė shkon mendja te Zoti dhe e pyes veten, a thua atė ditė kur Zoti e krijoi njeriun, mos vallė shqiptarėve kishte harruar tė ua vendos nė tru nervin qė ka tė bėj me ēėshtjen kombėtare? Shembull mė konkret kemi realitetin e zymtė. Nė kėto 17 vite, pėrpos revolucionit seksual asnjė revolucion tjetėr nuk kanė mundur tė realizojnė. Logjikisht aty ku nuk ke revolucion, ke kundėr revolucion. A nuk e tregon kėtė statusi i tyre ndėrkombėtarė politiko-administrativ? Me cilin popull mund tė krahasohen shqiptarėt sot? Krahasim mė tė mirė se me Romėt nuk mund tė gjesh. Me ēka mund tė dallojnė shqiptarėt nga romėt? Nė pak gjėra. Ashtu siē flitet sot pėr romėt nė botė, vetėm nė kuadėr tė tė drejtave tė njeriut, ashtu flitet edhe pėr shqiptarėt.
Te shqiptarėt nė vend se udhėheqėsit tė ia tregojnė popullit rrugėn, ndodhė e kundėrta populli duhet tė ia tregoj rrugėn udhėheqėseve. Popull qė falė udhėheqėsve ėshtė pa vizion se kah tė shkoj. Deri sa te popujt tjerė pėr ēėshtje kombėtare angazhohen shtresat mė tė ngritura intelektuale dhe ekonomike, te ne ndodh e kundėrta, shtresat mė pak tė ngritura intelektuale dhe ekonomike i prijnė proceseve, mė pastaj pėr tė u akuzuar nga shtresat mė tė ngritura se po ja prishin rehatin.
Shqiptarėt janė tė ndarė nė pikėpamje kombėtare; nė shqiptarė (atdhetar) dhe tė huaj (tradhtar). Nė pikėpamje ideore; pėrparimtar dhe tė prapambetur. Nė pikėpamje politike; besnik ndaj perėndimit dhe besnik ndaj lindjes. Nė pikėpamje fetare, popull me dy fe; Islam dhe tė Krishterė. Nė pikėpamje gjeografike; veri dhe jug. Nė pikėpamje gjuhėsore; toskė e gegė. Si dhe ato ndarjet tjera mė pak tė rėndėsishme, qytet e fshatė, sheherli e katundar,malok e i rrafshit, pastaj dallimet brenda njė lokaliteti etj. Ky ėshtė njė mozaik i popullit tonė ashtu si e kanė edhe popujt tjerė dhe asgjė e pazakontė nė shikim tė parė. Por e meta kryesore e jona qėndron pikėrisht tek ky kolorit. Nė vend se ne ta shfrytėzojmė pėr interesa tona kombėtare, dalin tė tjerėt dhe na shfrytėzojnė pėr interesat e tyre. Arsyeja kryesore pse nuk mund ta shfrytėzojmė kėtė pasuri pėr interesa tona ėshtė, se vetėdija lokaliste mbizotėron ndaj asaj kombėtare.
Popull tejet i paqėndrueshėm. Nuk ka popull qė i pėrshtatet mė lehtė rrethanave tė krijuara se shqiptarėt. Kjo ėshtė njė veēori e tyre pozitive, por ja qė edhe kėsaj veēorie nė pikėpamje politike i kanė dhėnė kuptim negativ. Gjithkush mund tė i shfrytėzoj pėr ēfarėdo qėllimi e arsye. Armiqtė e tyre njė veti tė tillė e pėrdorin pėr interesat e tyre politike.
I vetmi popull nė botė qė shkatėrron veten. Vetėm ne e bėjmė nyje ēėshtjen tonė duke thėnė se ajo ėshtė shumė e ndėrlikuar, e nė tė vėrtet ēėshtje mė tė lehtė pėr tė u zgjidhur se ēėshtja shqiptare nuk ka. Po pse i ndėrlikojmė gjėrat? Edhe pse kemi sy, sytė tanė kombėtarishtė nuk shohin, edhe pse kemi vesh, veshėt tanė nuk janė mėsuar tė dėgjojnė kombėtarishtė, edhe pse kemi mend, kombėtarishtė nuk mendojmė. Ato shohin, dėgjojnė dhe mendojnė vetėm lokalishtė. Vetėm gjaku i derdhur, masakra ia nxjerr gjumin kėtij populli. I vetmi popull qė i nderon ata,tė cilėt kanė fyer e akuzuar veprimtarėt e pėrkushtuar.
Shqiptarėt veprimet e tyre politike i kanė kopje tė raporteve rajonale ose evropiane, qė nėnkupton se nuk kanė ide tė veta, se ēka duhet tė arrihet, ku duan tė shkojnė e ēka mund tė pėrfitojnė. Pėr ēdo proces kombėtarė i duhet tė harxhojė shumė kohė dhe energji. Sė pari duhet tė bėjmė luftė nė mes veti, me fundėrrinat e okupatorėve tė ndryshėm e pastaj tė merremi me tė tjerėt. Kjo mund tė tingėllojė si diēka e pa kuptimtė, por realiteti e dėshmon njė gjė tė tillė.
Si tė na shkoj puna mbarė me gjithė ato pėrpjekje e llafe pėr pėrmirėsimin e gjendjes, kur nė kongrese e takime ''historike'' marrin pjesė ata, tė cilėt janė pjesė e partive politike dhe pushtetit, prandaj pėr ta ėshtė vėshtirė tė tradhtojnė interesin e partisė apo pushtetit pa marr parasysh se ku gjenden. Kėshtu nė takime tė ashtuquajtura kombėtare marrin pjesė njerėz pėr tė cilėt ēėshtja kombėtare nuk ekziston, por thjesht shkojnė pėr tė u fotografuar dhe pastaj ato foto i pėrdorin nė fushatat elektorale pėr tė realizuar interesat e tyre personale e prapė nė emėr tė ēėshtjes kombėtare.
Jemi popull qė kurrsesi tė dallojmė tė mirėn prej tė keqes. I mbivlerėsojmė gjėrat e pa vlerė dhe i nėnvlerėsojmė gjėrat e vlefshme. I ngatėrrojnė vlerat perėndimore dhe lindore. Ēdo gjė qė besohet se ėshtė nga perėndimi nga shqiptarėt verbėrisht pranohet si e dobishme. Ēka ėshtė nga lindja sado qė mund tė jetė e dobishme ėshtė e papranueshme. Ne duhet tė kuptojmė se tė arriturat e botės sė sotme janė rezultat si i Perėndimit ashtu edhe tė Lindjes, e jo vetėm tė njėrės siē mendojmė ne. Por edhe perėndimin e ngatėrrojmė. Nga perėndimi marrim vetėm vlerat negative e jo ato pozitive?Kur Amerikanėt ēdo tė dytėn fjalė e kanė atdhe, Zot e flamur dhe nuk e quajnė njėri tjetrin patriot folklorist, pse ne shqiptarė i ironizojmė veprimtarė e ēėshtjes kombėtare me shprehje, si njerėz tė cilėt humbin kohėn me sende tė pavlera?Profesioni i ushtarakut nė perėndim ēmohet mė shumė se profesioni i ekonomistit, juristit, mjekut, e te ne gjithēka e kundėrt, madje ne i quajmė ushtarakėt si tė marrė.
Nga mėnyra e tillė e tė menduarit rrodhi edhe debati i domosdoshėm pozitiv i dy ''intelektualėve mė tė mėdhenj'', Qosja dhe Kadare tė cilėt sė bashku me ndihmėn edhe tė disa intelektualėve tjerė tė cilėt kanė pasur njė qasje tė paanshme dhe tė sinqertė ndaj kėtij debati, na i kanė sqaruar disa rrugė. Ne nė tė ardhmen ndaj botės duhet tė kemi njė qasje mė tė drejtpeshuar dhe tė i gjejmė miqtė si nė perėndim ashtu edhe nė lindje, pa marrė parasysh mendimet e tyre politike apo religjioze.
Ne ende nuk po mundemi tė i zgjedhim problemet tokėsore, derisa popujt tjerė bėjnė luftė yjesh siē janė Kina e SHBA-tė, kurse Zvicra merret me nėntokė duke hapur nėn Alpe tunelin mė gjatė nė botė, me njė gjatėsi 35 km. Ne nuk e kemi tė zhvilluar patriotizmin jetik kombėtar deri sa Franca e ka specializuar patriotizmin siē ėshtė ai ekonomik dhe gjuhėsor. Pėrse mos tė marrim shembullin e ish presidentit Francez, Shirak, i cili kishte lėshuar njė mbledhje tė BE-sė,vetėm pse nuk ishte folur gjuha frėnge dhe kishte futur patriotizmin gjuhėsor nė kuadėr tė ashtuquajturit patriotizėm ekonomik qė Franca e pėrkrah aq shumė.
Ne ende nuk dimė se cilat janė obligimet ndaj atdheut. Ne ende mendojmė se kemi obligim vetėm ndaj vetes e familjes. Duhet tė kuptojmė se obligimet ndaj atdheut nuk kryhen kurrė. Nėse sot e lyp tė luftojmė, nuk do tė thotė se nesėr nuk duhet tė punojmė pėr tė zhvilluar atdheun. Obligimet ndaj atdheut nuk pėrfundojnė me ndėrtimin e njė shtėpie 3-4 katėshe, hapjen e njė shitoreje, restoranti apo posedimin e ndonjė veture luksoze.
Politikisht shqiptarėt lodhen shpejt dhe u ngjasojnė atyre vrapimeve nė sport. Vrapimi nė 100 m i quajtur sprint apo vrapim shumė i shpejt i pėrshtatet mė shumė natyrės sė shqiptarėve, si dhe vrapimi tjetėr i njohur si maratonė qė ka 42 km, dhe nuk i pėrshtatet natyrės sė tyre, se politikisht lodhen shumė shpejt. Nga kjo lodhje e shpejt procesin e njė veprimi politik nuk mund ta kryejmė deri nė fund, pėr arsye se me krijimin e rrethanave tė caktuara gjithnjė dalin njerėz pėr pėrfitime personale tė i prijnė procesit duke ia ndryshuar kahen dhe e bėjnė tė dėmshėm kombėtarishtė.
Shqiptarėt me idetė e tyre kozmopolite duhet tė kuptojnė se nuk mund tė bėhen tė mirė pėr botėn nėse nuk kanė bėrė mirė pėr popullin e vet. Nė vend se tė i pėrshtaten botės, kėrkojnė qė bota tė u pėrshtatet atyre. Merren me filozofi tė kota, qė nuk kanė potencial e nuk i pyet askush, siē ėshtė pėr shembull globalizmi. Kjo shprehje ka kuptimin e kėmbimit tė mallrave dhe ideve, por nė kohen mė tė re po keqpėrdoret pėr pėrfitime tė Fuqive tė Mėdha. Globalizimi ėshtė shprehje e kolonizimit apo shfrytėzimit tė popujve, por nė forma tė reja, mė tė buta dhe hovin mė tė madh e ka marr me rėnien e Murit tė Berlinit. Forcė shtytėse e ka teknologjinė e cila ka sjell pėrmirėsime nė jetėn njeriut, por edhe vartėsin. Ajo ēka duhet tė na shqetėsoj neve, ėshtė qė tė bėjmė pėrpjekje qė tė ribashkohemi nė njė shtet kombėtar gjatė kėtij procesi politiko- historik i cili pashmangshėm do tė ēoj nė luftėn e tretė botėrore.
Nėse globalizmi lejon qarkullimin e kapitalit, ideve dhe i shėrben paqes, pėrse e tėrė ajo garė nė armatim? Pikėrisht globalizmi nxit krijimin e shtetit-komb dhe vetėm ata popuj qė kanė shtetet e tyre mund tė i qėndrojnė sfidave tė tij. Pa zgjidhjen e ēėshtjes kombėtare nė epokėn globalizmit si tė copėtuar,vetėm se do tė tretemi edhe mė shumė e do tė shkrihemi si kripa nė ujė, falė pėrshtatshmėrisė sonė, qė pa menduar fare tė pranojmė tė renė.
Nėse do tė qėndrojmė nė kėtė gjendje, nė epokėn e globalizmit, gjithnjė do tė mbesim pak serb, pak grek, pak maqedonas e mė sė paku shqiptarė. Kur je pak, gjithnjė je, i pėrbuzur, i pazhvilluar dhe rrjedhimisht i shkatėrruar.
Shqiptarėt kanė njė filozofi politike tė pakuptimtė e cila me siguri ėshtė rrjedhojė e tė besuarit tė tepėrt nė paqe. Ndoshta problemi qėndron nė atė, se shqiptarėt mendojnė se projektet serioze kombėtare fitohen pa gjak, pa flijim? Apo siē e kanė disa shprehi tė thonė se liria fitohet vetėm me dredhia e asgjė tjetėr, prandaj edhe e urrejnė luftėn e mjetet e dhunės. Ku i ka rrėnjėt kjo filozofi nuk e di, por se ėshtė e gabuar jam qind pėr qind i sigurt. Sa janė tė papjekur shqiptarėt, shihet kur aq shumė besojnė nė paqe e demokraci. Mjafton tė pėrcjellėsh skenėn politike botėrore pėrmes televizionit dhe tė kuptosh se sa e brishtė dhe e paqėndrueshme ėshtė paqja nė botė pikėrisht nga ata tė cilėt mė sė shumti thirren nė atė. E sot nuk gjen familje shqiptare e cila nuk ka televizion, radio e mjete tjera tė informimit.
Ja shembuj konkret se nuk duhet tė i besohet plotėsisht paqes:kujto Srebrenicėn, kujto vendimin e gjykatės sė Hagės ndaj Serbisė, kujto dėrgimin e kroatėve, boshnjakėve, shqiptarėve nė Hagė, kujto statusin e Bosnjės, kujto statusin e Kosovės, duhet ende tė besojmė nė paqe? Tė gjitha kėto janė parakushte se pėrsėri do tė bėhet luftė nė Ballkan.
Flasin armiqtė e shqiptarėve me retorikėn e luftės e urrejtjes dhe askush nuk thotė gjė. Posa fillojnė shqiptarėt me njė retorik tė tillė dalin mė tė menēurit tanė gjoja intelektual tė mėdhenj dhe na thonė; ē' ėshtė ky fjalor, ēėshtė kjo prapambeturi? Flisni pėr paqen!Dallimi nė mes armiqve dhe shqiptarėve ėshtė, se armiqtė flasin pėr paqe e pėrgatiten pėr luftė, ndėrsa shqiptarėt flasin dhe veprojnė pėr paqen. A nuk e tregojnė kėtė, kėngėt kundėr shqiptare tė ushtrisė greke?A nuk e tregon kėtė, themelimi i gardės sė Car Llazarit me pėrkrahje tė strukturave shtetėrore serbe? Kurse shqiptarėt nė anėn tjetėr deklarohen se nėse largohet KFOR-i, edhe unė do tė shkojė me ta. Popujt qė sot besojnė verbėrisht nė paqe janė tė destinuar pėr zhdukje.
|
|
Ja njė shembull edhe mė konkret lidhur me paqen e qė ka tė bėj me Zvicrėn. Kėtė shtet jam i bindur se shqiptarėt e njohin mė mirė se atdheun e tyre. Zvicra si shtet me 7,5 milion banorė edhe pse nuk ka marr pjesė nė dy luftėrat e fundit botėrore, ka ushtri me 220.000 pjesėtarė. Fal pozicionit ndėrkombėtarė si vend neutral ajo sot nuk do tė duhej tė kishte fare ushtri, pasi qė pėr 192 vite nuk ka qenė e kyēur nė ndonjė luftė. Por Zvicra ēdo vit ushtron popullatėn e saj me trajnime tė freskėta pėr tė pėrsosur artin luftarak, sikur nesėr tė bėhet luftė. Nė anėn tjetėr neve na thuhet gjithnjė duke pasur parasysh tė kaluarėn tonė tė trishtueshme me armiqtė e tillė, se atė ushtri qė e keni duhet ta reformoni (lexo dobėsoni) kurse nga UĒK-ja, nuk duhet tė formohet ushtri por forca tė sigurisė. Kėto nuk na thuhen vetėm nga tė huajt, por mė sė shumti nga pushtetarėt tanė, se koha e luftėrave ka marr fund, se ka kush na mbron. Po nėse ndodhė ndonjė e keqe, kėnd duhet fajėsuar? Pėrsėri tė huajt? Apo nėse me tė vėrtet punohet dhe besohet nė paqe, pėrse nuk po shpėrbėhet makineria ushtarake e Greqisė dhe Serbisė apo aleanca ushtarako- politike e quajtur NATO?
Shqiptarėt i frikėsohen propagandės sidomos nga fqinjėt e tyre, kur ua pėrmendin se po mundohen tė krijojnė Shqipėrinė e Madhe. Mjafton kjo fjalė dhe tė i bie vrulli ndonjė procesi politik. Propaganda nga fqinjėt nuk duhet tė na shqetėsoj, e sa i pėrket bashkėsisė ndėrkombėtare vetėm se duhet tė ua pėrkujtojnė ato argumentet e bollshme tė kongresit tė Berlinit, konferencės sė Londrės, dhe tė u themi se e ashtuquajtura Shqipėri e Madhe nėnkupton nė thelb shkatėrrimin e Serbisė sė Madhe.
Shqiptarėt hutohen shumė nga komploti. Dallohen nė atė, se ēdo ide kombėtare i vjen nga armiqtė. Kohėve tė fundit po bėhet modė se nėse mendimi juaj, edhe pse lehtė i dallueshėm e pėr qėllime tė ndryshme pėrputhet me mendimin e Moskės ose Beogradit, tė shpallin armik i popullit. Nėse i pėrmbahemi njė filozofie tė tillė, dhe njė ditė Beogradi e Moska thonė p.sh. se ribashkimi shqiptar duhet tė ndodhė, a nėnkupton kjo se ai nuk duhet tė ndodhė? Si vėshtirė e kemi tė kuptojmė ndihmėn e atyre veprimtarėve, tė cilėt nuk dėshirojnė publicitet, emėr, vetėm e vetėm qė ēėshtja kombėtare tė pėrparoj.
Kemi njė paradoks tė llojit tė vet tek ne. Jemi popull qė mendojmė se e mira na vjen nga tė huajt e jo nga vetja. Ende vazhdon tė ketė ndikim tė madh pėr proceset politike mendimi i huaj ndaj atij vendor. Ēka do qė thotė i huaji, edhe pse ėshtė e dėmshme, pėr shqiptarėt ėshtė e pranueshme, me rėndėsi ėshtė qė mos tė jetė mendim i shqiptarit edhe pse ėshtė i dobishėm. Neokolonialistit e shfrytėzojnė njė gjė tė tillė duke pėrdorur fjalor tė pėrzgjedhur qė tė krijojnė shpresa tė rrejshme tek populli pėr proceset politike. Shqiptarėt kanė njė qasje tė gabuar kur kėrkojnė nga Evropa qė tė ndėrhyjė pėr tė ua rregulluar punėt, nė vend se tė i pėrvishen vetė rregullimit tė punėve tė tyre. Shqiptarėt duhet tė kuptojnė se e ardhmja e tyre nuk varet nga bashkėsia ndėrkombėtare, por nga vetė ata.
Se jemi popull i ēuditshėm e tregon edhe kjo dukuri. Mė shumė na intereson dhe dimė se ēfarė ndodhė nė senatin e kongresin amerikan, se ēka ndodhė nė parlamentet tona. Me mėnyrėn e tė menduarit tonė, ne kemi robėruar vetėn. Duke pasur njė mendim tė tillė, jeta e shqiptarėve udhėhiqet nga tė huajt, kurse pushtetarėt e tyre vetėm se pėrdoren si figurat e shahut. Pushtetarėt shqiptarė janė nėn kontroll tė tyre. Tė huajt ua bėjnė politikėn kurse ata aminin. Pėrveē politikanėve, tė huajt kanė krijuar shoqata joqeveritare tė cilat udhėhiqen nga 2 ose 3 veta, tė cilėt flasin nė emėr tė gjoja mendimit tė lirė, e qė kanė pėr qėllim tė krijojnė rrėmujė e mjegull nė popull veēanėrisht me idetė pėrparimtare qė kanė tė bėjnė me ēėshtjen e pazgjidhur kombėtare. Janė ata qė i keni pa se si i shtjellojnė mendimit e tyre me njė fjalor tė pakuptimtė pėr popullin. Projektet qė ata i fitojnė janė nė shėrbim tė kolonizatorėve. E bota sot ėshtė e tillė, ajo nuk ka mėshirė por tė dėnon. Kur nuk je nė gjendje me qeverisė vendin tėnd, vijnė tė tjerėt dhe tė qeverisin.
Besimi i tepruar ndaj tė huajve, ka krijuar tek ne ndjenjėn e vlerės sė ulėt. Nuk e duam vėllain prandaj i duam maskat. Jemi popull i maskave. Deri sa e ke maskėn ke vlerė, atė ditė qė vepron hapur e humbė vlerėn. Ju kujtohet dalja nė skenė e UĒK-ės, deri sa kishin maska gėzonin njė autoritet nė popull. Atė ditė kur filluan tė dalin pa maska tė gjithė u tronditėn ....po filani qenka...po e njoh...kam pirė kafe me tė..po nuk vlen bre ai..po ai s'ėshtė kurrkush. Pse njė ndjenjė e tillė? Kanė qenė tė bindur se edhe luftėn duhet tė ua bėj i huaji.
Shqiptarėt dallohen me kujtesėn e dobėt ndaj sė kaluarės historike. Si popull njihen se lėndėn e historisė e kanė dobėsi kolektive. Gjithnjė notėn e kanė njėsh. Kurrė nuk nxjerrin pėsime nga historia, por vetėm se vazhdojnė tė i pėrsėrisin gabimet.
Interesant pėr ēdo individ i cili angazhohet pėr ēėshtje kombėtare, historia e popullit shqiptarė fillon me tė, duke anashkaluar apo injoruar angazhimet dhe mundin paraprak tė shumė individėve e gjeneratave.
Ne ende nuk i frymėzojmė gjeneratat e ardhshme me ndjenjėn pėr atdhe, pėr tė ardhmen. Kėshtu fėmijėt tanė ende i edukojmė gabimisht duke u thėnė se shqiptarėt jetojnė vetėm nė Shqipėrisė administrative e askund tjetėr. Dje i edukonim pėr internacionalizmin, sot pėr globalizmin kurse ēėshtja kombėtare ende mbetet tabu.
Pėrgjithėsisht,veēori e jona ėshtė shumė muhabet e pak punė, si nė politik ashtu dhe ekonomi. Lavdin nė qiell e punėt hiē kurrkund. Veēori tjetėr e jona, turpi nga puna. Me siguri gjithandej trojeve shqiptare, ju ka ra rasti tė shihni fushat pjellore tė pa punuara. Tokėn nuk e punojnė shqiptarėt se nuk ka llogari. Ndėrsa tė shkojnė nė perėndim e tė bėjnė punė prej mė tė ndytave, kanė llogari. Shqiptarėt nga ana ekonomike njihen si shoqėri konsumuese, por jo edhe prodhuese. Tė prodhosh do tė thotė tė angazhosh trurin, e shqiptarėt nuk kanė llogari me angazhuar trurin. Tė tjerė prodhojnė pėr ta (fqinjėt), kurse shqiptarė tė tėrė janė dhėnė pas dėfrimit e epsheve. Si popull pėrtac, plaēkitja na ėshtė bėrė virtyt e nė veēanti e institucioneve shtetėrore e cila ka marr pėrmasat e traditės kombėtare.
Intelektualėt
Kapitali njerėzor ėshtė burim mė i rėndėsishėm i njė populli, gjė qė u vėrtetua mė sė miri nga trojet shqiptare. Kur themi kapital njerėzor mendojmė pėr intelektualėt. Shpesh thuhet nga disa, pse intelektualėt shqiptarė nuk e ngrehin zėrin pėr rrjedhat politike? Njė kėrkesė e tillė ėshtė e drejt, por si duket individėt e tillė nuk e njohin mirė intelektualin shqiptar. Edhe intelektuali shqiptarė nervin nė tru tė ēėshtjes kombėtare nuk e ka tė vendosur. Mjafton i gjori tė ketė njė rrogė, tė pėrkujdesėt pėr familjen e tij dhe sendet tjera thotė rregullohen vetvetiu. Nėse e pyet pėr ndonjė proces aktual politik kombėtar, mos u befaso me pėrgjigjen, ajo do tė tingėllojė sikur ke pyetur ndonjė afrikan.
Prioritet i intelektualit ėshtė jeta mė e mirė, e pikėrisht kėtu ėshtė problemi se pa zgjidhje tė qėndrueshme tė ēėshtjes shqiptare nuk ka jetė mė tė mirė, por vetėm tė ardhme tė paqartė. Jetėn mė tė mirė nuk mund ta bėsh nė rolin e tė nėnshtruarit, por vetėm si i barabartė. Pėrderisa shqiptarėt janė objekt krize, nuk do tė ketė as zhvillim ekonomik. Intelektuali shqiptarė i cili kryen studimet, dhe ka fat tė gjej ndonjė vend pune, fare nuk aftėsohet mė tutje nė profesion apo tė ecė me tė arriturat e kohės. Mjafton intelektuali shqiptarė ta shtien gishtin nė hundė, tė kruaj veshin, tė ia rras gjumė dhe tė krijoj shpresa pėr njė jetė mė tė mirė; si tė shkoj nė pushime, ta bėj njė veturė tė mirė, ndonjė palė kostume tė prodhuesve tė njohur dhe me kaq merr fund epoka e tij.
Jemi popull me intelektual tė dobėt tė cilėt nuk e kanė arsyetuar rolin e tyre. Intelektual tė pa ndjenja kombėtare. Ja sot patėm njerėz tė shkolluar ja kurrė, por koha e dėshmoi se shkollimi nuk qenka pengesa kryesore pėr pėrparim kombėtar, por karakteri i dobėt i individit ose vetėdija e ulėt kombėtare. Intelektualėt tanė moto jetėsore e kanė, shqiptarėt e copėtuar nė Evropėn e bashkuar nė vend se tė jetė shqiptarėt e bashkuar nė Evropėn e bashkuar.
Nė tė kaluarėn intelektuali fliste pėr internacionalizmin ndėrkombėtar sot flet pėr globalizmin apo neokolonializmin. Nė kėtė shpėlarje tė trurit intelektuali shqiptar nė analizėn e tij, mė parė duhet tė mendoj se ēka po thotė Serbia e Greqia, nė vend qė tė jetė e kundėrta se cili ėshtė interesi shqiptarė pavarėsisht reagimit tė armiqve.
Ēfarė intelektual kemi, kur thonė se ribashkimi nuk duhet tė bėhet se nuk e dėshiron Serbia e Greqia. Madje hyn nė projekte tė pėrbashkėta me serbėt e grekėt gjoja nė emėr tė kulturės e tė njė paqeje tė rrejshme, e qė nė tė vėrtet kombėtarishtė janė tė dėmshme. Intelektuali shqiptarė ēėshtjen tonė e analizon me kute tė njėjta, sikurse intelektuali Ballkanik (serb, grek) duke harruar se ēdo problem i ka veēorit e veta.
Ėshtė e pamundur qė gjithnjė tė mendojmė pėr ēėshtjen kombėtare thonė intelektualėt shqiptarė. E si munden intelektualėt armiq tė mendojnė gjithnjė? Derisa kolegėt e tyre serb, grek, maqedonas e malazez krijojnė lloj-lloj plane pėr shfarosjen tonė, intelektuali shqiptarė ėshtė dhėnė i tėri nė shėrbim tė paqes e tolerancės. Ja njė shembull i intelektualėve serb. Partinė radikale serbe shqiptarėt e njohin shumė mirė. Platformėn e kėsaj partie ēdo i dyti shqiptarė e ka pėrjetuar nė lėkurėn e vetė. Kjo parti mė sė shumti votohet nga intelektualėt, duke pėrfshirė kėtu edhe kryeqytetin serb, Beogradin, ku ndodhet ajka e intelektualėve serb.
Pėr provokimet hapura tė armiqve tė shqiptarėve intelektuali jonė, thotė se i kalojnė tė kaluarės. Por le tė pajtomi me njė konstatim tė tillė pėr pak ēaste, por a po punojnė intelektualė tanė, pėr tė ardhmen pasi qenkan orientuar nga ajo? Deri sa armiku yt merret me tė kaluarėn, ti nuk mund tė merresh me tė ardhmen. Sfidat e kohės nga intelektuali shqiptar nuk kėrkojnė tė krijoj platforma pėr shfarosje tė popujve, por platforma pėr ēlirim, pėr ndėrgjegjėsim e zgjim kombėtar.
Intelektuali jonė me ēdo kusht dėshiron tė fitoj ēmimin Nobel kur dihet se ky ēmim ėshtė politikė dhe mund ta fitojnė vetėm ata qė e njollosin popullin e vet. Po ēfarė intelektual mund tė jenė ata 400 artistė qė dhanė idetė e tyre pėr ndryshimin e flamurit kombėtar? Pse kjo dėshirė aq e madhe e intelektualėve pėr ndryshimin e identitetit? Pjekuri kombėtare ėshtė sikur fare mos tė kishte propozime pėr ndryshimin e flamurit.
Pėr shkak tė intelektualėve tė tillė, rinia shqiptare sot gjendet nėpėr burgje e kėta tė parėt hedhin nėnshkrimin nė peticionet e organizuara pėr lirimin e tyre. Disa nga ata thonė se intelektuali duhet tė flasė vetėm tė vėrtetėn dhe menjėherė bien nė kundėrshtim me vetveten duke pranuar planin e Ahtisarit si tė vetmin shpėtim. Disa thonė se ēėshtja kombėtare shqiptare ėshtė e rrumbullakuar. E tash, po e thonė tė vėrtetėn kėta intelektual?
Pėrveē intelektualėve vendor edhe intelektualėt shqiptarė tė shkolluar nė botė e kanė trurin e shpėrlarė. Tė shpėrndarė nėpėr botė e tė humbur nga begatia e vendeve ku gjenden, ata thonė se nacionalizmi i takon sė kaluarės prandaj duhet tė mendohet globalisht e tė harrohet ēėshtja kombėtare. Mendo globalisht do tė thotė mendo ashtu si e lyp interesi i neokolonializmit.
Me njė fjalė, intelektuali shqiptar ėshtė bėrė barrė e popullit nė vend se tė jetė fanar i ardhmėrisė. Kur themi barrė, mendojmė nė atė, se nuk i angazhojnė mendjet e tyre nė zgjidhjen e ēėshtjes kombėtare. Intelektualėt tė cilėt nuk veprojnė pėr popull janė vetėm barrė pėr tė mos thėnė turpi i popullit.
Shqiptarėt kanė nevojė pėr intelektual siē ėshtė; Mr. Gafurr Adili, profesor Dr.Mehdi Hyseni, analisti Koēo Danaj e disa tė tjerė tė cilėt sjellin njė freski dhe filozofi tė re nė tė menduarit politik shqiptar, njėkohėsisht edhe shpresė se diēka e mirė po lėviz. Ata pėr dallim nga tė tjerėt kanė angazhuar tėrė potencialin e tyre intelektual pėr tė ia treguar popullit tė vėrtetėn shqiptare dhe mendim propozimet e tyre po e godasin nė thelb e pėr tė mirė ēėshtjen kombėtare. Vendndodhja e tyre nė Tiranė dhe e tjetrit nė shtetin mė demokratik tė botės SHBA-sė, ia ngrit autoritetin intelektual dhe seriozitetin nė veprime duke i obliguar intelektualėt tjerė, qė tė mos flenė por aktivizohen mė shumė.
Fqinjėt
Shqiptarėt dallojnė nė gjene nga fqinjėt e tyre. Gjeni shqiptarė ka pak dashuri ndaj atdheut dhe ėshtė gjen kozmopolit, gjeni i fqinjėve grabitqarė ka dashuri tė madhe ndaj atdheut dhe ėshtė gjen nacionalist- shovinist. Fqinjėt e shqiptarėve vazhdojnė synimet e vjetra me lojėra tė reja. Ata thonė se janė superior ndaj shqiptarėve. Greqia kontrollon territorin shqiptarė qė njihet Shqipėri administrative, ashtu sikurse Serbia qė kontrollon territorin shqiptarė tė njohur si Kosovė.
Jemi tė varur nga kėto dy shtete sidomos nga ana ekonomike. Nga varfėria jonė edhe emrat, fenė e identitetin na kanė ndėrruar. Na mendojnė si racė me vlera tė ulėta. Se shqiptarėt janė popull pa vlerė e dėshmojnė edhe fyerjet publike tė ushtrisė greke si dhe pėrfshirja e Kosovės nė preambulėn e kushtetutės serbe. Kujt tė i frikėsohen grekėt dhe serbėt? Shqiptarėve? Kurrsesi. I kanė nė grusht e i shtrydhin si morrin. Sikur tė kishin respekt ndaj tyre nuk do vepronin ashtu. Jo qė na njohin, por na kanė studiuar nė ēdo imtėsi. Fqinjėt zhvillohen nė makroplan e shqiptarėt nė mikroplan. Fqinjėt tanė gėzojnė nam tė lartė nė bashkėsinė ndėrkombėtare, si rezultat i interesave tė raporteve ndėrkombėtare. Janė mjaftė tė shkathėt nė diplomaci, vjelin si perėndimin ashtu edhe lindjen. Shqiptarėt i pėrdorin si gogol kur u dėshtojnė projektet kombėtare, madje shpesh edhe fėmijėt e tyre i frikėsojnė me emrin shqiptarė nėse janė tė padėgjueshėm.
Urrejtjen ndaj shqiptarėve e kanė ngritur nė doktrinė. Ajo doktrinė pėrfshin: pėrqeshjen, pėrbuzjen, etiketimin siē e lyp koha, fyerjen, vrasjen, masakrimin dhe pastrimin etnik. Pėr njė doktrinė tė tillė shfarosėse, janė nderuar me ēmimin Nobel nga bashkėsia ndėrkombėtare. E cilat janė veprimet e shqiptarėve ndaj fqinjėve?Shqiptarėt janė si pėllumba, si lepuj, si dele, sillen urtė e doktrina e tyre ėshtė mos ta provokojnė situatėn, tė rrinė urtė, se ka kush kujdesėt pėr kėto punė.
Deri kur do tė tallen fqinjėt me shqiptarėt? Kur shqiptarėt tė bėhen Zot e vetvetes. Pjesė e strategjisė kombėtare ndaj fqinjėve duhet tė jetė, qė Serbia me Greqinė tė i paguajnė dėmet dhe masakrat e 1878, 1912, 1945, 1956, 1989, dhe tė kėrkojnė falje zyrtare.
Fuqitė e Mėdha
Ne shpesh po themi se Evropa nuk e ka ndryshuar mendimin ndaj shqiptarėve, por thelbi i problemit duhet tė shikohet ndryshe, se a kanė ndryshuar shqiptarėt mendimin ndaj vetes? Kur thuhet se Evropa nuk e ka ndryshuar mendimin ndaj shqiptarėve, kjo le tė nėnkuptohet se shqiptarėt kanė mbetur tė pandryshuar. Shqiptarėt e sotėm janė si shqiptarėt e sė kaluarės. Evropa do ta ndryshoj mendim ndaj shqiptarėve, kur ata do tė ndryshojnė veten, pasi qė janė lokomotiva e problemit. Derisa tė ndodhė ai ndryshim, ajo do tė pėrdor shprehje qė shqiptarėve ua ka ėndja tė i dėgjojnė.
Pse Evropa mos tė bėj eksperimente me shqiptarėt, kur shqiptarėve u pėlqen me u bė objekt eksperimenti. Kancelarja gjermane Merkel, tha se Kosova do tė jetė shembull i parė pėr bashkėpunimin e suksesshėm ndėrmjet BE-sė dhe NATO-s. Pra, popull eksperimental ku armiqtė e ndryshėm e ndreqin pozicionin e tyre nė dėm tė ēėshtjes shqiptare.
Politika e Evropės ėshtė qė tė ketė sa mė shumė vatra tė krizės, qė tė arsyetoj burokracinė e saj, si dhe tė pėrparoj nė fatkeqėsinė e ndonjė populli, nė rastin tonė problemin shqiptarė. E ku ta gjej Evropa terrenin mė tė pėrshtatshėm se tek ne, kur dihet numri aq i madh i partive politike, tė cilat nuk njihen si rivale por armike.
Nga Evropa nė trojet shqiptare kemi misionar politik e fetar. Jeta e bukur, rrogat e majme, bukuria e femrės shqiptare, siguria nė radhė tė parė duke i falėnderuar mikpritjes shqiptare qė edhe armikun e trajton mik kur i hyn brenda nė shtėpi, e bėn Evropėn jo tė na njoh mė mirė por tė na studioj deri nė ēdo imtėsi.
Evropės i duhet njė partner serioz nė trajtimin e ēėshtjes shqiptare. Pushtetarė shqiptarė do tė duhej tė ishin ai partner. Por me kėta tė 17 viteve, as qė duhet tė pritet diēka. Disa thonė se a kanė pushtetarėt tanė guxim moralo-politik qė ta shtrojnė idenė e ribashkimit. Pėrgjigjja ėshtė jo. Pse? Pėr ta, as qė ekziston kjo ide, sipas tyre koha e integrimeve kombėtare ka marr fund, tash jemi nė epokėn e ribashkimit ndėrkombėtar ose globalizmit. Nėse pushtetarėve tanė i duket njė ide e tillė e paarritshme, ata duhet tė ua lėnė vendin atyre qė u duket e arritshme.
Faktori ndėrkombėtar e pėrdor ribashkimin vetėm nė nivel spekulimeve, pėr arsye se nga pushtetarė tanė, lidhur me kėtė ide ka marr pėrgjigje jo serioze. Kur shqiptarėt do tė hedhin vetė dhe mė seriozisht kėtė ide, edhe bashkėsia ndėrkombėtare do ta trajtoj mė me seriozitet.
Shqiptarė shpesh pyesin, pse bashkėsia ndėrkombėtare e lejon Serbin pas luftėrave tė kėndellet e neve shqiptarėve si popull paqėsor nuk na njeh tė drejtėn pėr vetėvendosje, pėr ribashkim? Kjo ndodhė ngase bashkėsia ndėrkombėtare dikur ka qenė dhe prapė ėshtė si Serbia. Mjafton tė u hedhėsh njė shikim Fuqive tė Mėdha dhe tė kuptosh, se pse e pėrkrah bota Serbinė. Fuqitė e Mėdha identifikohen me Serbin .Ato kanė pre, vra, masakruar, plaēkit por edhe sot kanė koloni me emėr e qėllime tjera.
Fuqitė e Mėdha gjithnjė janė nė kundėrthėnie. Kundėrthėniet kanė ekzistuar dhe do tė ekzistojnė deri sa tė ketė njerėz nė kėtė botė. Ne vetėm mund tė fitojmė nga kjo. Nė botė siē kemi armiq, kemi edhe miq. Disa nga ata miq, si individ po ashtu edhe si zyrtar tė nivelit shtetėror, kanė treguar njė simpati tė ndjeshme ndaj ēėshtjes shqiptare. Jemi popull qė kemi fat tė kemi pėrkrahjen e superfuqisė botėrore SHBA-ve, por duhet tė dimė se SHBA-tė, nuk e kanė obligim qė tė na shpėtojnė pėrsėri, si mė 1999, sepse mė sė paku pėrgjegjės pėr kėtė gjendje tė shqiptarėve janė SHBA-tė. Por,shqiptarėt duhet tė ndėrgjegjėsohen dhe pėr fatin e tyre tė angazhohen vetė.
Shpesh fajėsojmė Evropėn pėr dėshtimet tona. Sa i pėrket fajėsimit tė Evropės, se e kemi gabim, duhet kujtuar atė thėnien popullore '' ēka ta bėn i yti nuk ta bėn i huaji ''. Shembullin mė tė mirė na dhanė pushtetarėt e Prishtinės lidhur me statusin tė pėrkrahur nga ata tė Tiranės e Shkupit, tė cilėt vetė kanė hartuar planin nė bashkėpunim me bashkėsinė ndėrkombėtare. Kjo dėshmon se me individ tė tillė ėshtė vėshtirė qė tė arrihen rezultate tė pritura.
Duam nė Evropė, thonė shqiptarėt. Pėrkundėr dėshirės sė tyre tė madhe qė tė bėhen pjesė e institucioneve Evropiane, nuk do tė mund tė jenė pjesė e saj. Pse? Janė disa standarde pėr tė i plotėsuar. Pėr tė qenė pjesė e Evropės, duhet qė tė kishe kryer ndonjė invadim apo agresion ushtarak, masakėr, pastrim etnik. E pikėrisht kjo iu mungon shqiptarėve. Kur tė jemi nė gjendje qė tė vrasim, tė presim ashtu si tė tjerėt qė sot janė pjesė e Evropės; Bullgaria, Greqia e nesėr Turqia, atėherė ne mund tė shpresojmė. Me paqe? Kurrsesi! Me shkresa, me mėshirė, me besim nė drejtėsi, kurrė! Presioni jonė diplomatik ndaj Evropės, duhet tė bėhet pėr rishikimin e kongresit tė Berlinit, konferencės sė ambasadorėve etj.
Si tė realizohet Ribashkimi?
Ēėshtja kombėtare, fjali qė tė rrėqeth trupin, e kam fjalėn pėr atdhetarėt e vėrtet e jo lloj-lloj mafiozi. Sa e sa mashtrime, dredhi, tradhti e pėrfitime janė bėrė nė emėr tė saj. Shumėkujt i ka shėrbyer si njė mburojė nė realizimin e interesave personale. Nga kjo veēmas kanė pėrfituar ata qė janė tė preokupuar me materializėm, e tė cilėt e kanė pa si njė shans qė duke u inkuadruar nė partitė politike e organizma tjerė, janė pasuruar nė emėr tė ēėshtjes kombėtare.
Edhe pėr ribashkim shqiptarėt kanė pengesa. Edhe kėtu nuk janė si popujt tjerė. Shumica e popullatės sė thjesht, e mashtruar nga pushtetarėt i thonė jo, ribashkimit, ndėrsa njė pakicė e popullatės me ca intelektual janė pėr po, ribashkimit. Ribashkimi nė vend se tė jetė ide njėsimi e shqiptarėve ajo kuptohet si e kundėrta e saj. Prandaj duhet tė zbatohet strategjia mė e butė e mundshme e bashkimit tė shqiptarėve rreth kėsaj ideje madhore, dhe tė i shmangemi ndonjė pėrplasje brenda shqiptare e cila do tė ishte me pasoja tė paparashikueshme pėr sigurinė tonė. Derisa shqiptarėt vazhdimisht rrezikohen nga faktorėt e jashtėm (serb, grek), rreziku mė i madh i vjen nga faktori i brendshėm. Zvogėlimi i rrezikut nga brenda ndikon drejtpėrdrejtė nė zvogėlimin e rrezikut nga jashtė.
Se a duhet ribashkimi tė realizohet, vetė apo me ndihmėn e huaj, ėshtė pyetje qė shqiptarėt duhet tė vendosin. A munden shqiptarėt qė vetė tė hartojnė, zbatojnė dhe realizojnė procesin e ribashkimit , si dhe nė ēfarė pėrmase, varet nga shumė faktor. Por nėse diēka realizohet me forca vetjake, frytet e punės janė mė tė ėmbla nė krahasim me pėrkrahjen e dikujt tjetėr.
Pse ribashkimi? Si e vetmja alternativ qė do tė pengonte shpėrbėrjen e popullit shqiptarė si dhe do tė krijonte parakushte pėr rimėkėmbje kombėtare.
Si tė realizojmė atė? Epiqendra e ribashkimit ėshtė Tirana. Nėse ajo ndėrgjegjėsohet atėherė ribashkimi ėshtė i pashmangshėm. Nuk duhet tė krijojmė iluzione se ribashkimi shkon prej nivelit lokal apo regjional kah qendra, por e kundėrta. Nė tė vėrtet, a nuk e dėshmon historia jonė 17 vjeēare, qė sa herė ishte nė pyetje interesi kombėtar shqiptarė, armiqtė tanė nė bashkėpunim me forcat e errėta nė vend godisnin Tiranėn pėr vdekje. Nga shumė personalitete shqiptare na ėshtė thėnė se hallka mė e rėndėsishme e ēėshtjes shqiptare ėshtė Kosova. Realiteti e dėshmon se ajo hallkė, apo alfa dhe omega e ēėshtjes shqiptare ėshtė Tirana.
Ēėshtja e ribashkimit duhet bėrė hapur e pa druajtje. Ne nuk duhet tė turpėrohemi nga askush pėr ribashkim, vetėm se kėrkojmė atė qė na takon madje e garantuar me konventat ndėrkombėtare. Kur themi se kemi tė drejt sipas konventave ndėrkombėtare, pse mos tė realizojmė atė tė drejt?
Duhet tė dimė kush, si, rrugėt dhe mėnyrat e veprimit Ribashkimi ėshtė kombinim i secilės nga pak. Pak menēuri politiko-diplomatike, pak dinakėri, por gjithnjė e mbėshtetur nė atė kryesoren, nė forcėn ushtarake. Nuk duhet tė bazohemi nė shabllone diplomatike, juridike, sepse ēėshtja shqiptare ka veēorit e veta. Nuk bėnė punė kėtu neni aq, neni kaq, por nen mbi nene duhet tė jetė, interesi shqiptarė e lyp kėshtu.
Paraprakisht duhet tė i bėjmė njė analizė vetes dhe tė i shohim anėt e dobėta dhe tė forta me tė cilat disponojmė, dhe duhet bėrė pėrpjekje qė tė i pėrmirėsojmė anėt e dobėta. Kėshtu nga anėt e dobėta mund tė numėrojmė (mungesėn e vullnetit tė pushtetarėve pėr ribashkim, mungesa e forcės ushtarake, mungesa e parasė, lokalizmi, xhelozia, egoizmi, smira). Nga ana e fort kemi ( tėrėsinė tokėsore, njėllojshmėrinė etnike, vitalitetin rinor, miqtė ndėrkombėtar dhe tė ardhmen).
E tėrė filozofia duhet tė pėrqendrohet, si tė bėhemi faktor. Nga kjo duhet tė zgjedhim objektivin tonė tė ardhshėm. Cili duhet tė jetė objektivi jonė? Bėrja e forcės ushtarake. Vetėm kur ta bėjmė atė, armiq e miq do tė na dėgjojnė zėrin. Por edhe tė dėgjuarit e zėrit nuk ėshtė i mjaftueshėm, nėse nuk dimė si tė realizojmė ribashkim e trojeve shqiptare. Nėse dikush thotė se ribashkimi do tė bėhet me dialog, ai ju mashtron. Nuk ėshtė politika sot ēėshtje e dėshmive, tė kaluarės historike, e ēka jo tjetėr. Ajo ėshtė ēėshtje e interesit. Po tė jetė ēėshtje e dokumenteve, dėshmive, qė moti ēėshtja jonė do tė ishte pėrmbyllur. Deri tash, a nuk patėm argumente tė bollshme? Nėse dikush thotė se ribashkimi mund tė arrihet me paqe, ai vepron sikur pushtetarėt e sotėm, kur thonin nė tė kaluarėn, se pavarėsia e Kosovės me mjete paqėsore nuk ka alternativ.
Gabimi i objektivave shkakton mosrealizimin e qėllimit me pasoja tejet tė rėnda. Nė tė gabuarit e objektivave shembullin mė tė mirė e kemi me shkollimin e shqiptarėve dhe emancipim tė femrės. Nė tė kaluarėn, mendonim se pėr pėrparim kombėtar na duhen tė shkolluarit dhe emancipimi i femrės. Kėto dy objektiva shqiptarėt kaherė i kanė arritur, por ishin tė mjaftueshėm pėr pėrmirėsimin e statusit politiko-administrativ tė shqiptarėve?
Pėr shkollim shqiptarėt sot po ia kalojnė edhe Finlandės, e cila vlerėsohet si vend me nivel arsimor numėr njė nė botė. Tė vetmen gjė qė kemi pėr eksport janė intelektualėt tanė. Pėr femrėn shqiptare, jo qė mund tė flitet pėr emancipimin e saj por pėr lirin e tepruar e cila i ka mbushur edhe bordelet botėrore. Nėse mendohet pėr vetėdijesimin e femrės nė pikėpamje politike, kėtė ėshtė vėshtirė pėr ta arritur, pėr shkak tė natyrės sė pėrgjithshme tė tyre. Edhe femra shqiptare ėshtė e preokupuar me pamjen e saj si tė gjithė femrat e botės dhe dėshiron tė duket sa mė seksi. Mos tė keqkuptohemi pėr femrat, por punėt e burrave, duhet tė i kryejnė burrat e jo femrat.
Shqiptarėt sot nuk janė nė kėtė gjendje si rezultat i tė pashkolluarve. Por edhe femra shqiptare e cila pėrbėn gjysmėn e popullit tonė, pėrkundė emancipimit tė saj nuk arriti tė tregoj potencialin e saj politik dhe tė i thotė ndal dukurive tė dėmshme kombėtare.
Kush?
I tėrė populli shqiptarė nga trojet etnike dhe diaspora. Nė ballė tė kėtij procesi pushtetarėt (e vėrtet) dhe intelektualėt shqiptarė.
Si?
Derisa nė analizėn e punės e pėrmendėm faktin se gjatė pėrgatitjes duhet tė shkojmė nė kėtė radhitje; shqiptarėt-fqinjėt-ndėrkombėtarėt. Etapa e realizimit duhet tė shkoj nė; shqiptarėt-ndėrkombėtarėt-fqinjėt.
Ne si popull duhet tė krijojmė ngjarje, e jo vetėm tė i shikojmė ngjarjet rreth dhe pėr ne. Shqiptarėt nuk duhet lejuar qė ngjarjet tė udhėheqin me ta, por ngjarjet tė jenė tė udhėhequra nga ta. Ideja e ribashkimit ėshtė realitet e jo utopi. Bota ėshtė e gjerė nė ekonomi e industri, ajo i pret ato popuj qė duan ndryshime, e jo pėrtacėt. Nėse nuk dimė diēka nuk duhet tė turpėrohemi qė tė angazhojmė ekspert nga jashtė.
Si popull kemi pėrgjegjėsi pėr gjendjen tonė, por pėrgjegjėsia ėshtė mė e madhe nėse nuk bėjmė orvatje tė ndryshojmė. Por, a mundet njė popull i tėrė tė ndryshoj? Natyrisht se jo, duke pasur parasysh natyrėn e ndėrlikuar tė njeriut si dhe faktorėt e shumtė qė ndikojnė nė tė.
Por ajo pėr ēka vuan ēėshtja shqiptare, ėshtė se lypset njė grup prej 20 burrave qė tė jenė bartės tė procesit prej fillimit deri nė fund. Kėta 20 veta lypset tė mbulojnė territorin shqiptarė prej nivelit qendror (Tiranės) deri nė atė regjional. Shqiptarėve i duhet njė udhėheqėsi e guximshme e cila duhet tė marrė vendime pėr 100 vitet e ardhshme, e jo pėr 5 vite nė emėr tė gjoja njė jetė mė tė mirė.
Rolin kryesor e luan kėtu individi i cili duhet tė plotėsoj disa kritere. Si kriter mė kryesor duhet tė ishin cilėsitė e larta morale tė individit e nė radhė tė parė vullneti apo pėrkushtimi ndaj ēėshtjes kombėtare, vendosmėria, dituria, mos joshja ndaj parasė, mos dhėnia e tij ndaj alkoolit, prostitucionit. Pse kėto kritere tė larta? Pėr arsye se, paraja,alkooli, femrat, e bėjnė njeriun qė tė largohet nga rruga e nisur, dhe lehtė tė pėrdorshėm nga individ qėllimkėqij, dhe shėrbimet e huaja. Veprimtarė i pėrshtatshėm i ēėshtjes kombėtare ėshtė ēdo individ i cili nuk ėshtė pėrzier nė vepra tė pakėndshme, dhe vepron drejt, kėto janė parashenja se kemi tė bėjmė me njė individ qė meriton pėrkrahjen nė veprimet e tija. Dėshtimet tona nė tė kaluarėn ishin, se nuk kemi arritur tė punojmė aq sa duhej dhe kemi qenė tė dhėnė pas botės epshore. Vendosmėria jonė ėshtė thyer nga joshjet e parasė dhe jetės luksoze.
Veprimtarėt qė angazhohen pėr ribashkim duhet tė nxisin njėri tjetrin nė ngritjen e moralit veprues, e jo tė lodhen ende pa filluar. Veprimtarėt duhen tė jenė tė vendosur deri nė fund, pa marr parasysh pengesat duke e ditur se ēfarė pėrfitimi vjen nga ribashkimi.
Cilat rrugė tė ndjekim? Paqėsore apo luftarake?Tė dyja. Mungesa e forcės nuk na bėnė partner serioz por objekt nėnshtrimi.
Mėnyra e veprimit? Kalon nėpėr dy etapa kryesore si dhe shumė nėn etapa. Etapat kryesore janė; parapėrgatitja dhe deklarimi i ribashkimit.
Parapėrgatitja e terrenit duhet tė shkoj nė dy etapa paralele. Parapėrgatitja brenda shqiptare dhe parapėrgatitja ndėrkombėtare. Duhet tė jemi tė sinqertė se parapėrgatitja brenda shqiptare paraqet procesin mė tė mundimshėm tė ribashkimit. Pse? Ideja e ribashkimit ėshtė zbehur nė popull nga pushtetarėt e sotėm. Pėr pushtetarėt tanė ribashkimi ėshtė proces shumė i dhembshėm, pasi qė janė tė lidhur me pushtetarė tė vendeve fqinje e ndėrkombėtare dhe humbin privilegjet ekonomike. Prandaj nuk mjafton vetėm tė thuhet duam ribashkim, por duhet tė dihet si dhe me sa mė pak dhimbje, kur them dhimbje mendoj pėr shqiptarėt e jo okupatorėt tanė.
Nė kuadėr tė parapėrgatitjes brenda shqiptare duhet tė pėrqendrohemi qė tė i shpjegojmė popullatės, se ēka fitojnė shqiptarėt me ribashkim dhe ēka humbin, nė tė vėrtet se kush ėshtė humbėsi mė i madh. Por edhe tė jemi tė sinqertė me popullin se ribashkimi nuk mund tė ua zgjedh tėrė problemet e tyre, por krijon bazamentin e zgjidhjes sė problemeve tė grumbulluara me shekuj. Duhet tė sqarohet se pas ribashkimit, ku duhet tė shkojmė, pra tė kemi program strategjik zhvillimor.
Paramendo ribashkimin kombėtar, njė ekonomi, njė ushtri, njė akademi shkencore, njė kulturė, njė sport. Aty ku gjendet vetėm njė tėrėsi ka rregull, ka disiplinė, ka zhvillim ka pėrparim. Turizmi, bujqėsia, pasurit nėntokėsore paraqesin njė parajsė tė ardhshme pėr shqiptarėt. Kuptohet nėse duam dhe dimė qė tė qeverisim! Nė pėrparimin e Shqipėrisė sė ardhshme asaj tė ribashkuar, sikur tė duam mundė tė shfrytėzojmė potencialin e madh tė intelektualėve shqiptarė tė shpėrndarė nė tėrė botėn. Ata janė duke punuar nė universitetet me renome botėrore, pastaj nė degė tė ndryshme tė ekonomisė, dhe ne duhet tė ua mundėsojmė qė pėrvojėn e tyre ta bartin nė atdhe dhe nė kėtė mėnyrė ta zhvillojmė Shqipėrinė. Vetėm nė njė Shqipėri tė tillė, populli shqiptarė mundė tė krijoj vlera kombėtare dhe tė pėrgjithshme pėr mbarė njerėzimin.
Nė tėrė kėtė punė na nevojiten disa frymėzime shpirtėrore qė do ta bėnin punėn e veprimtarėve mė tė dukshme, mė reale. Po cilat mund tė janė ato gjėra frymėzuese? Krijimi i njė abetare mbarėkombėtare pa dyshim se do tė ishte njė fitore morale tejet e madhe. Pastaj shkrirja e dy akademive shkencore nė njė tė vetme, bashkėpunimi kulturor, bashkėpunimi sportiv nė krijimin e njė lige tė vetme shqiptare p.sh tė futbollit, ose ēfarė morali tė fuqishėm kombėtarė do tė na jepte, kualifikimi i kombėtares sonė pėr ndonjė kampionat evropian ose botėror. Kėto janė gjėra qė askush nuk mund tė i ndaloj para aktit pėrfundimtar, deklarimit tė ribashkimit. Ēka ėshtė mė e rėndėsishmja, janė gjėra qė nuk kushtojnė shumė, pėrveē vullnetit tė mirė.
Me krijimin e rrethanave nėse ne i prijmė kėtij procesi, vjen ēasti pėrfundimtar i deklarimit tė njėsimit tė territoreve shqiptare, nė njė administratė tė vetme tė shtetit tė ribashkuar shqiptarė. Cili do tė jetė reagimi i shteteve fqinje? Nėse bazohemi nga luftėrat mė tė reja dėrgimi i mė sė paku 300.000 forcave ushtarake nė drejtim tė trojeve shqiptare. Prandaj neve, na duhet tė dimė kėtė gjė dhe duhet tė kemi forcėn tonė nė pėrpjesėtim me forcėn e armiqve. Sa kohė na duhet pėr bėrjen e njė force tė respektueshme, kėtė mendim duhet ta japin ekspertėt tanė ushtarak. Kjo forcė duhet qė tė jetė e aftėsuar jo pėr vetėmbrojtje, por pėr mėsymje. Mund tė gaboj, por mendoj se na duhen 10-20 vite.
Po cili do tė jetė reagimi i bashkėsisė ndėrkombėtare?Kjo ėshtė njė pyetje qė pa ndonjė nevojė tė madhe i shqetėson shqiptarėt. Reagimi i bashkėsisė ndėrkombėtare do tė jetė nė pėrputhje me raportin e forcave nė terren. Bashkėsia ndėrkombėtare i ēmon popujt e organizuar dhe mbi tė gjitha tė vendosur nė pėrpjekjet e tyre pėr ndonjė qėllim, e aq mė tepėr kur ėshtė nė pyetje dekolonizimi i njė populli tė tėrė. Vetėm nėse dimė tė ballafaqohemi me fqinjėt tanė, edhe bashkėsia ndėrkombėtare do tė dijė, se kah tė ia mbaj.
Faktori kohor ėshtė mjaft i rėndėsishėm nė procesin e ribashkimit. Ai mund tė jetė i shkurt dhe mė i lehtė nėse angazhohet shteti shqiptarė, dhe mė i gjatė e mė i vėshtirė nėse organizohet nga ndonjė organizatė me karakter kombėtarė e cila nuk ėshtė pjesė e pushtetit por thirret nė vlerat kombėtare si dhe nė tė drejtėn pėr dekolonizim. Kėtu vlen tė theksohet edhe vėrejtja me vend qė i kishte bėrė profesor Mejdiu, analistit Danaj, se paralajmėrimet e tij pėr ribashkim nė vitin 2013 nuk janė serioze. Do tė dėshiroja qė parashikimet e analistit Danaj tė jenė tė sakta, por ribashkimi nuk varet nga datat, por nga puna dhe angazhimi serioz.
A ka ndonjė alternativ Ribashkimi Kombėtar? Po. Ėshtė shpėrbėrja e cila ka filluar mė 1878 e do tė vazhdoj deri nė realizimin e plot tė Naēertanisė dhe Megaliidesė.
FBKSH
Nė kėto ēaste kanė shqiptarėt ndonjė adresė ku mund tė drejtohen pėr tė realizuar ribashkimin? Ideale do tė kishte qenė, strukturat shtetėrore tė Shqipėrisė administrative. Por, pasi qė ajo pėr kėto 95 vite, nuk ka shpreh interesim, kemi njė adresė e ajo quhet FBKSH. Individėt kyē tė saj kanė dhėnė dėshmi se janė serioz nė arritjen e ribashkimit.
Struktura organizative e FBKSH-ės, ku kanė ndarė trojet shqiptare nė disa zona me zonėn numėr njė Shqipėrinė administrative, deklaratat e tyre pėr ēdo proces politik kombėtar nė trojet shqiptare, edhe atė nė tri gjuhėt botėrore e bėjnė njė organizėm serioz, i cili di tė udhėheq diplomacinė nė mėnyrė tė duhur, tė cilit po i vjen koha, ku do tė jetė partner i pashmangshėm ose vetė udhėheqės nė realizimin e procesit tė ribashkimit. Strukturat e FBKSH-ės, siē janė krahu i saj i armatosur AKSH dhe shėrbimi i zbulimit SKSH, si dhe revista periodike Kuvendi, qė ka pėr qėllim tė zgjoj vetėdijen kombėtare dhe ta lartėsoj nė vendin e merituar, e bėjnė njė partner edhe mė serioz pėr tė ardhmen e shqiptarėve.
Zėdhėnėsi i saj zotėri Gafurr Adili i paraqitur para opinionit tė brendshėm e ndėrkombėtar, me emėr e mbiemėr, i vendosur me adresė nė Tiranė, po bėhet kurban i ēėshtjes kombėtare duke i ftuar tė gjithė shqiptarėt nė rrugėn e shpėtimit, nė rrugėn e humanizmit dhe nė rrugėn e pėrparimit, njėherazi duke dėrguar njė sinjal ndryshe te bashkėsia ndėrkombėtare se pushtetarėt shqiptarė nė tė gjitha trojet, nuk pėrfaqėsojnė vullnetin e popullit shqiptarė. Adili po e pėrmbush me sukses misionin e tij tė shenjtė i patundur nė qėndrimet e tija. Ai ka treguar vlera tė larta morale dhe njerėzore me zonjėn e BE-sė, kur ajo i kishte ofruar 1 milion euro vetėm qė krahu i armatosur i FBKSH-ės, AKSH-ja tė shpėrbėhej. Kjo ėshtė shenjė se Adili ėshtė i vendosur dhe serioz nė punėn e tij. Ai ka qenė i vetėdijshėm se fjalėt pa forcė nuk do tė i dėgjoj askush. FBKSH-ja pa AKSH-ėn vetėm se do tė i bashkėngjitej korit tė mė shumė se 100 partive politike shqiptare. Por porosia kryesore qė i ka dėrguar Adili, BE-sė ėshtė se ''qėllimin e popullit shqiptarė pėr ribashkim nuk mund ta blini me para''.
Ky refuzim i Adilit i rritė peshėn intelektuale si te Evropa, e nė veēanti te populli shqiptarė. Ėshtė detyrė e ēdo shqiptari qė me tė gjitha mundėsitė, si intelektuale ashtu edhe materiale, ta ndihmojnė kėtė strukturė tė ardhshme gjithėkombėtare e cila ka synim njerėzor nė fuqizimin e faktorit shqiptarė nė kėtė pjesė tė Evropės, apo bėrjen e shqiptarit Zot, nė tokėn e vetė.
FBKSH-ja nė punėn e saj do tė ketė pengesa tė mėdha, e rrezikun mė tė madh do ta ketė brenda trojeve shqiptare, sidomos nga partitė e ndryshme politike tė lidhura me klane mafioze ndėrkombėtare.
FBKSH-ja duhet tė i kushtoj kujdes tė posaēėm kontaktit me popullin. Pse ky kujdes? Veprimtarėt shqiptarė kanė njė tė ''metė'' nė punėn e tyre. Po cila na qenka ajo? E meta kryesore e veprimtarėve tė ēėshtjes kombėtare qėndron nė atė se, pasi qė ata janė tė gatshėm tė flijojnė gjithēka pėr atdhe mendojnė se edhe pjesa tjetėr e popullit ėshtė e gatshme ta bėj njė gjė tė tillė. Kėtu edhe fillon filli i problemeve sepse gjatė punės nė terren hasin nė vėshtirėsi duke u keqkuptuar nga shumė individ. Pse vjen deri tek ky keqkuptim ėshtė rezultat i asaj, se jo tė gjithė e kuptojnė rėndėsinė e interesave kombėtare prandaj edhe nuk janė nė gjendje tė flijojnė diēka, sado e parėndėsishme qė ėshtė ajo pėr ta.
Prandaj ngritja e vetėdijes kombėtare lidhur me idenė e ribashkimit duhet tė bėhet qetė e pa imponime. Pėrveē revistės Kuvendi e cila pa dyshim se do tė luaj rolin e vet pozitiv, rėndėsi mė tė madhe do tė kishte edhe mundėsia e hapjes se njė stacioni televiziv kombėtar ku do tė propagandohej ideja e ribashkimit dhe ku do tė kultivoheshin vlerat e mirėfillta kombėtare tė popullit shqiptarė. Ky televizion sipas mundėsisė, varėsisht nga gjendja financiare tė filloj me dy orė nė ditė, pastaj tė zgjeroj skemėn programore dhe tė ketė shtrirje nė tėrė trojet shqiptare, e nė fund edhe tė pėrcillet nga shqiptarėt nė botė pėrmes sinjalit satelitor.
Pse TV-ja ka rėndėsi aq tė madhe? Kjo duhet tė bėhet pėr dy arsye. E para, se shqiptarė pak lexojnė dhe e dyta, duhet tė godas mediat e kozmopolitėve shqiptarė prej nga shpėrlahet truri i popullit, sidomos me idenė e ribashkimit. Por rėndėsia e TV-tė ka edhe njė arsye tjetėr. Shkencėrisht ėshtė vėrtetuar se vetėm 10 % e njerėzve merren nė mėnyrė aktive me ndryshime,10% i rezistojnė kurse 80% janė vėzhgues. Pra, 80% tė shqiptarėve janė nė pritje pėr pėrqafimin e idesė sė ribashkimit.
Kur jemi te mediat pėr shkak tė rrethanave aktuale nė trojet shqiptare veprimtarėt e FBKSH-sė, tė ēfarėdo pozite apo funksioni, duhet tė i shmangien debateve televizive qė kontrollohen nga tė huajt, sepse qėllimi i tyre ėshtė qė ta pėrqeshin kėtė ide. Pse shmangia? Pėr arsye se, po e shihni kush ėshtė i pranishėm nė TV-tė shqiptare sot, kozmopolitėt dhe idetė e tyre. Por ekziston edhe njė arsye tjetėr, mė e rėndėsishme qė tė mos merret pjesė nė kėto debate. Ēėshtja e tė bėrit shtet, ēėshtja e ribashkimit nuk ėshtė ēėshtje e debatit me kundėrshtarėt e idesė sė ribashkimit, por ēėshtje e bisedės me veprimtarėt e idesė sė ribashkimit.
Prandaj veprimtarėt e ribashkimit si prioritet tė prioriteteve gjatė veprimtarisė sė tyre duhet me pas themelimin e njė televizioni gjithė kombėtar, si dhe tė punojnė me gazetarėt e vet e jo me gazetaruc tė ushtruar nga OSBE-ja apo OJQ-tė. Mos tė harrojmė se populli shqiptarė nė kėtė gjendje ėshtė sot si rezultat i mediave, tė cilat nuk e njoftojnė drejtė pėr proceset politike kombėtare. Mediat shqiptare radhiten si fajtori numėr dy, menjėherė pas pushtetarėve pėr kėtė gjendje tė pashpresė tė popullatės.
Nė punėn e saj do tė kishte qenė mirė sikur FBKSH-ja, pėrveē zėdhėnėsit, tė ketė personelin e vet administrativ, pėrkthyes personal, inxhinierė tė teknologjisė informative i cili merret me mirėmbajtjen e pajisjeve kompjuterike, arkivin etj.
Me rėndėsi tė cekėt ėshtė se nuk duhet tė caktohen data, sepse kjo mund tė shkaktoj ēorientim, dėshpėrim dhe jo seriozitet, si nė faktorin e brendshėm ashtu edhe atė tė jashtėm.
Veprimtarėt e FBKSH-ės, duhet tė kenė kujdes nga individ tė OJQ-ve dhe biznesmenėve.
Njė kujdes tė veēantė, FBKSH-ja duhet tė ketė nė misionin e saj historik pėr organizimin e kuvendit mbarėkombėtar. Duhet tė i kushtoj rėndėsi mė tė madhe individėve, sė kėnd po e zgjedh nė bėrjen e procesit tė ribashkimit. Mos tė mashtrohen pas emrit, titullit, apo pozitės por kriter kryesor tė jetė angazhimi i tij i gjertanishėm nė ēėshtjen kombėtare. Individi qė tė vijnė nė pozita tė larta tė vendimmarrjes duhet tė i plotėsoj disa kritere e nė radhė tė parė vendosmėrinė, guximin dhe diturinė. Ideale do tė ishte qė njerėzit tė cilėt angazhohen me kėtė veprimtari ta vazhdojnė atė, ngase shokėt e idealit njihen pėr njė kohė mė tė gjatė dhe lehtė mund tė vėrejnė nėse individi i tillė ėshtė shmangur nga rruga e duhur.
Individėt e dal nga Kuvendi mbarėkombėtar apo bartėsi i procesit tė ribashkimit duhet tė bartė guximin e bėrjes ose mos bėrjes, e jo tė lė nė gjysmė tė rrugės procesin. Kuvendi duhet tė parashikoj strategji dhe nėn strategji nėse nuk shkon gjithēka sipas planit. Nė atė strategji duhet tė ofroj vend pėr secilin i cili shpreh vullnet pėr angazhim, por gjithnjė duhet tė merren parasysh kriteret e lartpėrmendura. Shenjė kryesore e dėshtimit tė Kuvendit mbarėkombėtarė do tė ishte prania nė vendet kyēe e ndonjėrit nga ata ose klaneve tė tyre qė kanė folur pėr 17 vite nė emėr tė ēėshtjes shqiptare.
Pėrfundim:
1. Shqiptarėt janė i vetmi popull nė Evropė, ku nė vend se udhėheqėsit tė ia tregojnė popullit rrugėn, populli duhet tė ia tregoj rrugėn udhėheqėsve;
2. I vetmi revolucion qė shqiptarėt kanė arrit nė kėto 17 vite ėshtė ai seksual;
3. Intelektualėt shqiptarė janė turpi i popullit;
4. Ta shohim botėn ashtu si ėshtė e jo si dėshirojmė dhe tė kuptojmė se bota udhėhiqet me teorinė e Darvinit;
5. Nuk ekzistojnė kombe tė mėdha e tė vogla por ekzistojnė kombe tė organizuara e tė paorganizuara;
6. Ribashkimin mund ta bėjnė vetėm individėt tė cilėt kanė cilėsi dhe vlera tė larta morale;
7. Pėr ribashkim nuk ka nevojė tė reformohet i tėrė populli por vetėm ata tė cilėt merren me ēėshtjen e ribashkimit;
8. Nuk ka ribashkim me rrugė paqėsore. Me paqe shqiptarėt mund tė shkojnė nė Romė, Stamboll, Jerusalem dhe Mekė e tė fotografohen;
9. Ribashkim ka vetėm me forcė ushtarake. Me bėrjen e forcės shqiptarėt mund tė shkojnė nė Bruksel e NewYork e tė faktorizohen;
10. Ēmimi i ribashkimit ėshtė mė i ulėt se i kolonizimit.
Kjo ishte mėnyra mė e butė dhe mė e dėshirueshme e ribashkimit tė shqiptarėve. Por kam frikė se rruga e ribashkimit mund tė jetė ndryshe dhe tejet e dhimbshme, sidomos pėr disa individ tė klaneve politiko-mafioze. Ne kemi nevojė pėr njė pastrim tė thellė kimik. E pėr ta realizuar atė shqiptarėve u mungon vetėdija e lartė kombėtare. Le tė shpresojmė se mendimi i dytė ėshtė i gabuar dhe kurrė tė mos realizohet.
Nė shekullin 21 dy janė alternativat shqiptare. Shpėrbėrja ose bėrja. Pėr fat tė keq alternativ e tretė nuk ekziston. Shqiptarėt e kanė fjalėn se kah duhet tė shkojnė.
|
| --------- |
| • TITUJ TĖ NGJASHËM |
|
Copyright © 2000-2008 DERVINA.COM - Tė gjitha tė drejtat e rezervuara
Arkivi u punua nga A.Nushi - Webmaster |
|
