| » Opcionet për artikullin |
|
Shkruan: R. Mexhuani
Kėto parti, dikush qe 18 vite,e tjerat qe 8 vite, lėre qė sbėnė asgjė pėr Kosovėn, por e rrezikuan akoma mė shumė si asnjėherė mė parė, prandaj kėta zotėrinj tė ua lėshojnė vendin tjerėve si vijon:
Ekipi pėr negociata tė reja
Ramiz Alia komisar i divisionit shqiptar nė Kosovė e Sanxhak gjatė LDB, ku mė shumė kishte luftarė nga Kosova sesa nga Shqipėria. Marrėv. Si tė kryhet lufta Kosova e viset tjera sh. me iu bashkangjitur Shqipėrisė, garantuese tri fuqitė e mėdha dhe ushtria j. dhe shqiptare. Rrėfyes pėr konferencėn e Bujanit ku ėshtė vendosur qė Kosova e viset e tjera shqiptare ti bashkohen Shqipėrisė. Nė kėtė konferencė pos shqiptarėve ne pėrgjithėsi kishte edhe serb dhe malazez. R. Alia rrėfyes, tė parėt e tij shpėrngulen nga Sanxhaku i Nishit 1877-8 nė Kosovė e pastaj pasi okupohet edhe Kosova shpėrngulet nė Shqipėri.
Sinan Hasani luftar i LDB-sė kryetar i Jugosllavisė sipas radhės ku Kosova ishte element konstituiv i federatės vetėm nė J. rrėfyes edhe pėr konferencėn e Bujanit.
Iliaz kurteshi kryetar i Kuvendit tė Kosovės kur ėshtė aprovuar Kushtetuta e 74-ės rrėfyes.
Azem Vllasi kryetar i rinisė sė J., kryetar i Komitetit Krahinor, mbrojtės i Kushtetutės sė 74-ės, rrėfyes.
Pajazit Nushi ish-nėnkr. i Q. sė Kosovės nė vitet e 70-ta koordinator pėr mardhėnie kulturore etj. me Shqipėrinė.
Viktor Meier korresp. gjerman dhe vėzhgues i viteve 70-80-ta nga Ballkani Jugosllavia libri Fundi i Jugosllavisė Goditja nė Kosovė rrėfyes edhe pėr Kongresin e Berlinit.
Noel Malcolm dr. nė histori nga Londra rrėf. pėr Kongresin e Berlinit, Konf.e Londrės (Harta 1817, 1833 ,1878, 1913) . Ekspansioni i Sėrbisė dhe M. tė Zi fq. XIX nė librin e tijė Kosova njė histori e shkurtėr bot. Koha 2001.
Esat Stavileci jurist.
Adem Demaēi
Albin Kurti
Ismail Latifi LKQK
Mark Krasniqi
Skender Rizaj
Kristaq Prifti
Hivzi Islami
Nikė Gjeloshi, politikolog
Jusuf Osmani, drejtor i arkivit
Don Lush Gjergji
Don Shan Zefi
Enver Tali pėrf. i shqiptarėve tė shpėrngulur nė Turqi.
Xhozef Diogardi, prejardhje shqiptare ish kongr. amerikan
Xhevat Bislimi, deputet
Emrush Xhemajli
Daut Maloku, PGJK
Nuri Bashota, ekonomist
Behxhet Shala, KMLDNJ
Sylė Arifi, jurist nga Gjakova jeton nė Gjermani
Faton Klinaku, sekretar i Org. tė veteranėve tė luftės
Nysrete Kumnova, pėr tė zhdukurit
Murat Jashari, nga familja Jashari
Rizah Halimi, nga Presheva, Bujanofci e Medvegja
Luljeta Pula Beqiri
Ferid Agani, P. e Drejtsisė
Abdullah Zeneli, -Buzuku
Halit Berani, nga Mitrovica
Sllavisha Petkoviq, pėrf. i serbėve tė Kosovės kundėrshtar i Millosheviqit dhe i Koshtunicės, kundra formimit te shumė komunave serbe nė Kosovė.
Numan Baliq ose Hilmo Kandiq, pėrf. tė boshnjakėve i pari i vetmi nė parlament kundėr Pakos sė Ahtisarit dhe pro Vetėvendosjes i dyti rreth dy viteve mysafir nė Radio Kosovė patė deklaruar veriu i Kosovės Mitrovicės ėshtė ndarė qėllimisht dhe pol. nga B. Ndėrk. nė kohėn e Kushnerit dhe vetėm 5 % e popullit tė Kosovės jetojnė si njerėz.
Edhe partitė tjera minoritare jo serbe duhet ta kenė nga njė pėrf. sipas tyre.
Qė nga fillimi 1999 nė Paris nga Konferenca e Rambujesė gjer te e fundit e Vjenės kanė qenė konferenca pėr paqe dialog - kompromise nė mes Serbisė dhe Kosovės. Por kėta udhėheqės me mediumet e tyre sdm. televisionet munden ta mashtrojnė njė pjesė tė popullit me pamvarėsi. Kėta tė mjerė pranuan ēka ka propozuar Serbia nė mes bashkėsisė ndėrkombtare qė nga KS i OKB-sė, Grupi i Kontaktit, Europa e Unmiku nė Prishtinė. P.sh decentralizimi ka qenė ide e Serbisė kėte e ka pranuar B. ndėrkombtare publikisht. Askund nė botė nuk ka decentralizim pa centralizim nuk ka decentralizim ne baza etnike madje duke i zgjeruar komunat serbe ne vendb. shqiptare edhe atje ku nuk ka banorė vende kinse kanė qenė serbe. Mbrojtja e posaēme me status tė monumenteve kishtare serbe nė Kosovė. Eksterritorialitet tė tillė nuk ka askund nė botė. P.sh. Kisha e Deqanit para reformės agrare ka patur mbi 800 ha. Mė 1330 gjatė mesjetės Manastriri kishte 40 fshatra me mėse 2400 shtėpi. A nuk ėshtė kjo kthim gati para 100 vite apo nė mesjetė, qė atėherė kėto kisha kanė qenė tonat. Standardet nuk i vihen asnjė vendi pa qenė shtet, pse nuk iu vunė Serbisė, apo ju po e zėvendsoni Serbinė apo bashkė. Kosovėn tė vetmen nė botė B. Ndėrk. e cilėson multietnike e sė paku ėshtė e tillė etj. Amerika , Europa kur munden nuk deshėn ta njohin pavarėsinė e Kosovės qe 8 vite. Tash kot mundohen tė arsyetohen kinse Rusia nuk po pranon. Ku ėshtė B. Pacolli i cili garantonte se Rusia nuk vėrė veto ne KS tė OKB-sė. Kot e ka B. Pacolli sėshtė mė i mirė se partitė tjera tė mėdha edhe partia e tij ėshtė nė sistem tė Unmikut .Edhe Pakoja e Ahtisarit nuk ka qenė Pavarėsi pėr Kosovėn. Ashtu Pavarėsi e mbikėqyrur, e kushtėzuar etj. nuk ėshtė pavarsi. Prandaj duhet qe ky grup i unitetit tė shpėrbėhet, pasiqė nuk kanė bėrė asgjė pėr Kosovėn, por pėrkundrazi e kanė rrezikuar edhe mė shumė, bile edhe mė keq se qė ka qenė gjer mė 1999. Si: jobashkimi i veriut tė Kosovės Mitrovicės, jokthimi i shqiptarėve andej, jobashkimi i Dėbėlldesė Kosovės 2500 ha, Mahalla e Zahirajve etj. Udhė. ndėrk. dhe vendorė popullin e Kosovės e kanė mbėshtetė pėr muri edhe ekonomikisht. Nė Europė e mė gjerė ata qė nuk punojnė marrin ndihmė sociale nga shteti. P.sh. nė shtetet skandinave (Suedia, Norvegjia, Danimarka, Finlanda, Islanda, Shtetet nordike): nga 18 vjet e larte marrin 200-280 euro (qiftet), vetjakėt 320 euro. Fėmijėt e tė papunėve nga lindja 3 vjet marrin rreth 180 euro, fėmijėt 3-7 vjet marrin 150 euro .Fėmijėt 7- 12 vjet marrin 170 euro, fėmijėt 12 -18 vjet i kanė rreh 200 euro (2000 korona). Ēdo familje e tė papunėve, banesa ėshtė falas rryma falas, ashtu uji, mjekimi, shkollimi - librat, udhėtimi krejt falas. Udhėheqja e re politike nė bisedime me Serbinė tė fillojė nga A-ja: Duke i thėnė Serbisė dhe Rusisė ardhacakėt serb nga karpatet ruse janė bėrė shtet nė tokat shqiptare 1878, prandaj ju tė parėt duhet ta njihni pavarėsinė e Kosovės. Serbia ka qenė minoritet nė prag tė kongresit tė Berlinit, ku iu bashkangjit qarku i Nishit, Pirotit, Vranjės, Toplicės vendb. me shumicė shqiptare. Shqipėria nė atė kohė kishte rreth 100 000 km², Kosova mbi 40 000 km². Pastaj pas 35 viteve Sėrbia u zgjerua e okupoi edhe Kosovėn 1912-13 po me vendimin e Konf. sė Londrės ashtu duhet drejtuar Berlinit - Gjermanisė, Londrės - Anglisė dhe fuqive tjera tė mėdha tė njejtat janė edhe tash fuqi tė cilat kanė marrė pjesė nė copėtimin e trojeve shqiptare nė Berlin dhe Londėr si pasojė e kėtyre 2 copėtimeve mė tė mėdha, mė shumė ka shqiptarė nė botė se sa nė Shqipėri Kosovė e pėrreth. Edhe kėto fuqi tė mėdha e kanė borxh ta njohin tė paktėn pa kurrfarė kushti e bishti pavarėsinė e Kosovės. Klasa e re politike duhet ta shfuqizojė decentralizimin, trashėgiminė kulturore kishtare kinse serbe, termin Kosova shumė etnike, ta shfuqizojė Ministrinė e kthimit pėr serb. Kjo Ministri ėshtė dashur tė jetė nė Serbi pėr shqiptarėt e shpėrngulur nga 1878, ti shfuqizojė standardet, AKM-nė, ti shfuqizojė blerjen e pasurive shoqėrore, fabrikave etj. nga matrapazėt. Tė verifikohet pasuria e udhėheqėsve etj. Tė kėrkohet kthimi i shqiptarėve nė veri tė Mitrovicės e tė Kosovės. Tė kėrkohet kthimi i shqiptarėve nė Medvegjė qė ishin me mijėra e tash nuk janė as qindra. Ashtu tė kėrkohet kthimi i serbėve nė brendėsi tė Kosovės, tė cilėt janė shumica nė veri tė sajė. Jo tė kthehen ata qė kanė ardhur nė kohėn e Millosheviqit nga Kroacia e Bosnia. Dihet sipas regjistrimit tė vitit 1981, bile edhe 91 sa kanė qenė. Kotė mundohet Serbia ta zmadhojė numrin dhjetė herė mė shumė. Serbė nga Kosova nuk janė tė shpėrngulur mė shumė se 65 mijė edhe sipas Iniciativės europiane pėr stabilitet nė Ballkan (ESI) shih H. Islami. Udhėheqėsit e rinj e kanė pėr detyrė ta kėrkojnė dhe ta bėjnė deenklavizimin serb nė Kosovė qė nga koha e Millosheviqit dhe tė fillojė jetesa e pėrbashkėt nė enklavat e tashme serbe siē ishte parardhėsi i Millosheviqit nė pushtet, ku nxėnėsit shqiptarė, serb etj. mesonin bashkė. Zgjedhje nuk duhet tė ketė kėtė vit, ashtu parlamenti, qeveria nuk kanė fare kompetenca. Deri nė daljen nė skenė tė udhėheqjes sė re. Kosova nuk duhet tė jetė as e mbikėqyrur as e kushtėzuar as nga OKB-ja e as nga Europa, por si tė gjitha shtetet Europiane. Askush mė nuk guxon tė luaj me identitetin kombėtar shqiptarėve, siē ėshtė luajtur, siē ishte flamuri i Rugovės (LDK-sė) shqiponja e masakruar, e tash ka propozime qė Shqiponja tė mos figurojė, ashtu nuk guxon tė luhet me gjuhėn letrare shqipe tė unifikuar qė pėrfundoi mė 1972 nga 87 delegatėt e tė gjitha trojeve shqiptare nė Tiranė. Ashtu nuk guxohet tė luhet me kombin shqiptar nė atė kosovar etj. Udhėheqėsit e tashėm tė partive LDK, LDD, PDK, AAK, ORA, P.e B. Pacollit ti i kthehen profesioneve jopolitike e ti kontribuojnė Kosovės. Lexues tė nderuar kjo zgjedhje e kėtyre personaliteteve tė ardhshėm politike nuk ėshtė vetėm mendimi mi, por edhe i disave dhe mendojmė qė ėshtė edhe mendim i shumicės sė popullit, siē e dimė shumica e popullit nė zgjedhjet e fundit kėta nuk i votoi e herėn e parė tė votimeve votuan 90 % e popullit, duke menduar nė pavarėsi. Pėr fund propozoj qė rreth kėsaj ideje ta jepni edhe ju mendimin tuaj sidomos nė listėn e personave tė lartcekur duhet shtuar edhe ndonjė apo hequr ndonjė. |
|
