| Vizitorët online në arkiv:
vizitorë |
|
| » Plani Ahtisarit, si Kushtetuta e ish-RSFJ-sė e vitit 1974 dhe si Propaganda ndaj Amandamenteve mė 28 mars 1989 |
| Postuar mė datėn: 2007-02-27 10:50:35 nga admin4 :: Kategoria: Opinione |
| » Opcionet për artikullin |
|
I. Sipas histografisė, Kosova qė nga antikiteti e deri mė 1864, kur Turqia nxori Ligjin pėr Vilajetet ėshtė quajtur Dardani, e cila ka qenė trevė e pandarė etnike, hapėsinore (territoriale), kulturore, ekonomike, sociale dhe tradicionale e Shqipėrisė. Prej vitit 1864, pėrkatėsisht 1868, Dardania ėshtė quajtur Vilajeti i Kosovės dhe ka qenė njėri prej vilajeteve mė tė mėdhenj tė Shqipėrisė me njė sipėrfaqe prej 32.900 km2. Vilajeti i Kosovės pėrfshinte shtatė sanxhaqe prefektura (tė Prishtinės, tė Nishit, tė Piratit, tė Prizrenit, tė Pazarit tė Ri (Jeni Pazarit), tė Shkupit dhe tė Dibrės, 37 kaza-nėnprefektura, 8 nahie-treva dhe 1400 vendbanime, ku jetonin 830.771 banorė, shumica absolute e popullsisė ishte shqiptare, pastaj kishte edhe boshnjakė, vlleh, serbė etj. (Dr. Skėnder Rizaj, Shqiptarėt dhe serbėt nė Kosovė, Prishtinė 1991 fq. 139). Nga pazarllėqet e bėra nga Fuqitė e Mėdha tė Evropės, nė Kongresin e Berlinit mė 1878, nė Konferencėn e Ambasadorėve tė Londrės mė 1912/13 dhe Konferencėn e Paqes nė Versajė 1918/19, i tėrė Vilajeti i Kosovės, iu dhurua Serbisė nacional-shoveniste dhe ekspansioniste, si leckė.
II. Futja thellė e thikės helmuese tė Fuqive tė Mėdha tė Evropės nė trungun amtar autokton iliro-shqiptar pėr interesat gjenocidale dhe gllabėruese tė shteteve fqinje tė Shqipėrisė (Serbisė, Greqisė, Malit tė Zi dhe Bullgarisė, tash Maqedonisė), ishte dhe ende ka mbetur rasti mė i padrejtė dhe mė tragjikokomik nė hapėsirėn e Evropės e mė gjerė!!! Kongresi i Berlinit (1878) me vendimet e aprovuara ia grabiti kombit shqiptar mbi 25.000 km2 territor me popullsi shqiptare prej 85 deri nė 96 %. Sipas shėnimeve kadastrale nė Arkivin Shtetėror tė Turqisė nė Stamboll, qė janė publikuar nė disa gazeta, territori shqiptar administrohej nė katėr vilajete: Vilajeti i Kosovės me 32.900 kilometra katrorė; Vilajeti i Shkodrės me 10.800 kilometra katrorė; Vilajeti i Manastirit e 28.500 kilometra katrorė dhe Vilajeti i Janinės me 17.900 kilometra katrorė. Nga tė dhėnat kadastrale tė administratės osmane shihet se trevat shqiptare qė nga Mesjeta e hershme e deri mė 1912 kishin njė sipėrfaqe prej 115.000 kilometra katrorė. Nga ky territor, fuqitė evropiane me politikėn e tyre e lejuan krijimin e njė shteti shqiptar nė hapėsirė 28.500 kilometra katrorė. (Dr. Hakif Bajrami, Politika e Shfarosjes sė Shqiptarėve dhe Kolonizimi Serb i Kosovės (1844-1995) Prishtinė 1995 fq. 40). Lidhur me intrigat, kurthet, padrejtėsisht dhe tradhtitė e fuqive tė mėdha tė Evropės, ndaj shqiptarėve, publicistja dhe humanistja e njohur znj.Mis Edith Durham shkruan: Mė therri nė shpirt, kur kujtova qė Fuqitė e Mėdha rrinė nė pėrgjim, si kafshėt e egra grabitqare mbi kufijtė, gati pėr tu hedhur dhe pėr tė bėrė copė-copė kėtė botė (botėn shqiptare-H.I.). (Mis Edith Durham , Brenga e Ballkanit dhe vepra tė tjera pėr Shqipėrinė dhe shqiptarėt, Tiranė 1991 fq.190). Shkėputja e pamėshirshme e territoreve dhe e popullit shqiptar nga trungu autokton etnik i Shqipėrisė, ishte e egėr dhe e dėmshme, jo vetėm pėr shqiptarėt, por edhe pėr popujt e tjerė liridashės dhe demokratik, Shkėputja e Kosovės nga Shqipėria shkaktoi tronditje tė tillė dhe ankth midis shumicės sė shqiptarėve tė Kosovės. Pėrveē pasojave tė kuptueshme psikologjike, kufiri i ri kishte ndėrlikime tė rėnda ekonomike pėr tė gjithė shqiptarėt, pa marrė parasysh anėn e kufirit ku ata gjendeshin... (Miranda Vickers, Midis Serbėve dhe Shqiptarėve, Njė Histori e Kosovės, Tiranė 2004 fq. 117).
III. Krahas kėtij realitetit tejet tė hidhur tė popullit shqiptar e bazuar nė pėrpjekjet atdhetare dhe nė luftėrat heroike shekullore tė kombit shqiptar pėr pavarėsi kombėtare dhe tėrėsi territoriale etnike qė nga antikiteti (pellazgėt, veēmas nga Kongresi i Berlinit (1878), Ngase siē thotė Miranda Vickers: Ēėshtja e Kosovės u ndėrkombėtarizua me Krizėn e Madhe Lindore tė vitit 1875. (Vepra e cituar fq. 68). Me tė drejtė njerėzit pyesin:Ku e kanė zanafillėn shqiptarėt? Mos janė ata pasardhės modernė tė grekėve apo tė romakėve, tė skllavėve ballkanas apo ndoshta tė turqve?. Pėr tiu pėrgjigjur kėtyre pyetjeve, sė pari do tė shqyrtojmė gjetjet arkeologjike, pastaj punėn kėrkimore shumė tė hollėsishme tė ekspertėve tė gjuhėsisė dhe nė fund traditat popullore tė ruajtura nė kronikat mė tė hershme tė dijetarėve tė lashtė. Kėshtu ne zbulojmė gjurmė tė kulturės parahistorike tė Shqipėrisė, qė nuk mund tė kuptohen ndryshe. Ky popull i lashtė pellazg shėnon njė datė mė tė hershme se zhvillimi i civilizimeve tė Greqisė dhe Romės. Vendosmėria e tyre pėr tė ruajtur identitetin e vet etnik, pasioni i tyre pėr tokėn, gjuhėn dhe lirinė e tyre e kėrcėnuan nga tė dyja perandoritė e krishtera, e Lindjes dhe e Perėndimit, dhe mė vonė nga Turqit osman (dhe mė nė fund pas Kongresit tė Berlinit-1878 prapė nga hordhitė e egėra serbo-sllave e helene- H.I.). (Edwin Jacques, Shqiptarėt, Historia e popullit shqiptar nga lashtėsia deri nė ditėt e sotme, Tiranė 1995 fq. XIV). Shqipėria e sotme e zvogėlua ėshtė bėrė sanduiē midis ish-Jugosllavisė dhe Greqisė nė bregun perėndimor tė Gadishullit Ballkanik, vetėm 40 milje nė detin Adriatik larg nga thembra e ēizmes italiane. (Po aty).
IV. Ndėr shkaqet kryesore tė njė gjendje tė vėshtirė qė e ka populli shqiptar sot, janė padyshim, pozicioni i saj gjeografik. Shqipėria, megjithėse shpesh e izoluar, ka qenė pėrherė nė udhėkryqin e perandorive dhe qytetėrimeve. Nė lashtėsi, pėr shekuj me radhė , ajo ėshtė gjendur nė kufirin politik, ushtarak dhe kulturor ndėrmjet Lindjes dhe Perėndimit, nė fillim midis perandorisė romake dhe qytetėrimit grek, e mė pas nė Mesjetė, midis Evropės kristiane dhe Lindjes islamike. Zhan Klod Faverial, Historia (mė e vjetėr) e Shqipėrisė Tiranė 2004 fq.1. Ndėrkaq nga pjesa e dytė e shekullit XIX, populli shqiptar prapė u ndesh me aspiratat ndėr mė tė egėrat nacional-shoviniste dhe ekspansioniste sllavo-helene tė inspiruara, tė nxitura dhe tė ndihmuara e tė pėrkrahura nga Rusia Cariste, por edhe nga shtetet e tjera fundamentaliste e fanatike pro ruso-sllavo-helene, si dhe nga kolaboracionistėt shqiptarė (tradhtarėt, servilėt, karrieristėt, pėrfituesit e egėr tė gjendjes sė vėshtirė tė popullit-si uzurpatorė, ndėrtuesit e rindėrtuesit e kundėrligjshėm, udhėheqėsit partiak e institucional tė korruptuar e shkelės tė interesave vitale kombėtare; mafiozė, kontrabandistė-veēmas tė paluejtshmėrive; karrieristė, aventurier, nepotistė dhe nėpėrkėmbės tė ēėshtjes kombėtare e shtetėrore shqiptare pėr interesa tė ngushta partiake, grupore dhe familjare, si dhe konfesionalė pėrēarės tė popullit, pėr interesat e shteteve armiqėsore fqinje etj).
V. Bazuar nė tė drejtėn ndėrkombėtare, duke filluar nga Magna Karta (Karta e Madhe). Askush nuk do ta quante mbretin Xhon dhe banorėt e Anglisė demokratė, por megjithatė dokumenti qė ata nėnshkruan nė vitin 1215 nė fushėn Ranimid, pėrbėn gurin themelor nė historinė e regjimeve kushtetuese...Nė Magna Kartė thuhet pėr shembull se mbreti duhet tė kėshillohet dhe tė marrė pėlqimin e banorėve pėr tė gjitha problemet me rėndėsi pėr shtetin, pėrfshirė kėtu edhe ngritjen e taksave. Nė shekujt e mėvonshėm, mbi bazėn e neneve tė kėtij dokumenti, u vendos qė asnjė ligj nuk mund tė nxirrej dhe asnjė taksė nuk mund tė ngrihej pa miratimin e trupit tė pėrfaqėsuesėve tė popullit-Parlamentit. (Agjencia e Informacionit tė Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės, Ēfarė ėshtė demokracia? Tiranė dhjetor 1991 fq. 12). Pėr tė kaluar te Deklarata e Pavarėsisė sė ShBA-ve e datės 4 korrik 1776, sipas parimeve tė saj Qėllimi kryesor i Kushtetutės ishte krijimi i njė pushteti qeveritar tė fuqishėm me anėn e zgjedhjeve, drejtpėrdrejt i pėrgjithshėm ndaj vullnetit tė popullit. (Zyra e Programeve Ndėrkombėtare tė Informacionit, Departamenti i Shtetit i Shteteve tė Bashkuara, vėshtrim mbi sistemin Amerikan tė Qeverisjes e datės 26 gusht 1789. Kushtetuta e Dytė e Francės qė u nxuerr pas Revulicionit tė Madh Borgjez tė vitit 1789, Konventa e Hagės e Vitit 1899 dhe 1907, Karta e Atlantikut e miratuar mė 14 gusht 1941 nga (ShBA-tė, Anglia dhe BRSS-ja). Pastaj pasojnė: Karta e Kombeve tė Bashkuara e dt. 26 qershor 1945, Deklarata e Pėrgjithshme pėr tė Drejtat e Njeriut e datės 10.12.1948, Deklarata pėr Dhėnien e Pavarėsisė Vendeve dhe Popujve Kolonial e dt. 14 dhjetor 1960, Pakti Ndėrkombėtar pėr tė Drejtat Ekonomike, Sociale e Kulturore i dt. 16.12. 1966, Pakti Ndėrkombėtar pėr tė Drejtat Civile dhe Politike i datės 16.12.1966, Rezoluta nr.1244/1999 e dt. 10 qershor 1999 e Kėshillit tė Sigurimit tė OKB-sė. Korniza Kushtetuese pėr Vetėqeverisjen e Pėrkohshme nė Kosovė e Pėrfaqėsuesit Special tė Sekretarit tė Pėrgjithshėm tė OKB-sė dhe sė fundi, Propozimi Gjithėpėrfshirės pėr Marrėveshjen pėr Statusin e Kosovės tė Emisarit specialė tė Sekretarit tė Pėrgjithshėm tė OKB-sė, pėrkatėsisht i Kryenegociatorit pėr Kosovėn z.Marti Ahtisari e datės 02 shkurt 2007.
Paralelizėm Kushtetutes sė RSFJ-sė tė Vitit 1974 dhe Propozimit Gjithėpėrfshirės pėr Marrėveshjen pėr Statusin e Kosovės, tė Marti Ahisarit
Nė parimet themelore nėn I, paragrafi 2 tė Kushtetutės sė ish-RSFJ-sė tė vitit 1974, thuhet: Njerėzit punues dhe kombet e kombėsitė realizojnė tė drejtat e veta sovrane nė republikat socialiste dhe nė krahinat socialiste autonome nė pajtim me tė drejtat e tyre kushtetuese. Nė parimin e II-tė tė kėsaj kushtetuese, thuhet: Rregullimi shoqėror socialist i Republikės Socialiste Federative tė Jugosllavisė, bazohet nė pushtetin e klasės punėtore dhe tė tė gjithė njerėzve punues dhe nė marrdhėniet midis njerėzve si prodhues e krijues tė lirė e tė barabartė, puna e tė cilėve shėrben ekskluzivisht pėr plotėsimin e nevojave tė tyre personale e tė pėrbashkėta. Ndėrkaq nė nenin 4 tė Kushtetutės nė fjalė thuhet: Krahina socialiste autoktone ėshtė bashkėsi autonome socialiste shoqėrore-politike vetėqeverisėse demokratike e bazuar nė pushtetin dhe vetėqeverisjen e klasės punėtore dhe tė tė gjithė njerėzve punues, nė tė cilėn njerėzit punues e qytetarėt, kombet e kombėsitė realizojnė tė drejtat e veta sovrane, e kur kjo ėshtė nė interes tė pėrbashkėt tė njerėzve punues e tė qytetarėve, tė kombeve e tė kombėsive tė Republikės si tėrėsi e pėrcaktuar me Kushtetutėn e Republikės Socialiste tė Serbisė edhe nė Republikė. Pėrkundėr njė pėrcaktim tė tillė formal qė i bėhej kinse lirive, tė drejtave dhe barazisė sė popujve dhe klasave, realiteti ishte krejt ndryshe. Kosova ėshtė zhvilluar mė ngadalė nga viset e tjera tė Jugosllavisė; niveli i prodhimit shoqėror nė vitin 1947 ishte 49.2% nga mesatarja e vendit, nė vitin 1976 ai ra nė 32.2 %, kurse nė vitin 1988 nė 28.6 %. (Prof. Dr. Nuri Bashota, Ekonomia e Kosovės nė dritėn e masave mė tė reja tė Kėshillit Ekskluziv Federativ. (Gazeta Rilindja e dt. 24.12.1989 fq.5).Nga dėshmia tjetėr mėsojmė : Viktimė e kėsaj fushate serbe , parafillimit tė konflikteve tė armatosura tė kėtij viti (1998), janė rreth 500.00 shqiptarė, pra rreth njė e katėrta e popullsisė sė Kosovės, qė u shtrėngua ti braktisė vatrat e veta dhe tė cilat sot jetojnė nė vende tė ndryshme tė Evropės Perėndimore dhe nė Amerikė. Gjatė kėtij viti, ndėrkaq, mė shumė se 400.000 shqiptarė kanė qenė tė shtrėnguar ti braktisin vatrat e tyre dhe tė vendosen ė pjesė tė tjera tė Kosovės dhe jashtė saj, si nė Shqipėri, nė Mal tė Zi dhe nė vende tė tjera. Sot, mė shumė se 430 fshatra tė Kosovės janė plotėsisht ose pjesėrisht tė zbrazėta, nė tė cilėn, pasi janė plaēkitur, janė rrėnuar rreth 45.000 objekte, ėshtė shkatėrruar e tėrė pasuria e kėtyre zonave dhe ato sot janė plotėsisht tė shkreta. Nga regjimi serb kundėr shqiptarėve tė Kosovės deri sot janė regjistruar 1712 shqiptarė tė vrarė, ndėr tė cilėt, rreth gjysma janė fėmijė, gra dhe pleq. Nga ana tjetėr 1440 shqiptarė i kemi tė regjistruar si ė zhdukur, ndėr tė cilėt druajmė se nė pjesė e madhe e tyre nuk janė mė ndėr tė gjallėt, tė paktėn duke u mbėshtetur nė zbulimin e vazhdueshėm tė kufomave tė kėtyre njerėzve tė zhdukur kohėt e fundit (Prof. Dr. Pajazit Nushi, gazeta Koha Ditore e dt. 27.10.1998 fq. 6). Ndėrkaq Nė periudhėn 10 vjeēare (1981-1990) rreth 1.100 ushtarė shqiptarė u dėnuan me burg afatgjatė nė procese tė montuara politike, kurse 63 ushtarė shqiptarė u vranė nga armata e Jugosllavisė. (Instituti i Historisė, Prishtinė, Dėbimet e shqiptarėve dhe Kolonizimi i Kosovės, (1877-1995), Prishtinė 1997 fq. 68). Serbia terroriste nuk la pa i helmuar 7.421 qytetarė, kryesisht tė rinj, i cili filloi mė 21 mars 1989, nė vitin kur filloi tė rrėnohet me dhunė dhe tėrėsisht autonomia e Kosovės, qė pėrfundoi mė 6 dhjetor 1990, nė vitin kur rrėnimi i arsimit shqiptar merr pėrmasa shqetėsuese dhe dramatike. Nga aspekti i sė drejtės ndėrkombėtare sistemohet nė akte mė barbare, mė sadiste dhe mė gjenocidale qė mund tė ketė ndodhur nė Evropėn e civilizuar nė pesė dekadat e fundit. (Halim Hyseni, E vėrteta pėr helmimet, Prishtinė 1996 fq. 21). Rastet e gjenocidit, ekocidit, urbacidit dhe etnocidit serbo-sllav kundėr shqiptarėve janė tė shumta, tė egėra dhe tė llojllojshme, pėr ata qė dėshirojnė tė rezonojnė drejt dhe pa dallim! Mė nė fund Serbo-Jugosllavia terroriste, Kosovės ia mohoi subjektivitetin nė ish-RSFJ dhe Kushtetutėn e vitit 1974, si dhe e okupoi nė mėnyrė klasike me polici, ushtri dhe me serbo-malazezėt kolonista dhe kriminelė tė Kosovės.
Edhe populli shqiptar dhe josllav i Kosovės nuk ka ngelur duar kryq, filloi me arsim dhe shėndetėsi nėpėr shtėpi private, me aktivitete kulturore e sportive, me pastrim e higjienė nėpėr vendbanime dhe aksione nė mirėmbajtjen dhe rregullimin e ambientit; me aktivitete humanitare. Veēmas me nxjerrjen e Deklaratės Kushtetuese tė 02 korrikut 1990, me nxjerrjen e Kushtetutės sė Kosovės tė 07 shtator 1990, me mbajtjen e referendumit gjithė popullor pėr Kosovėn, shtet sovran dhe i pavarur i mbajtur mė 26-30 shtator 1991, me miratimin e Rezolutės sė Kuvendit tė Kosovės, Kosova shtet sovran dhe i pavarur, e miratuar nga Kuvendi i Kosovės mė 19 tetor 1991 dhe me nxjerrjen dhe miratimin e njė seri tė akteve tė tjera juridike, duke mos e anashkaluar as veprimtarinė e frytshme tė KMLDNJ-sė dhe tė aktiviteteve tė partive politike e tė asociacioneve jo politike (OJQ-ve). Mirėpo tėra kėto nuk u morėn parasysh nga faktori ndėrkombėtar, me pėrjashtim tė ShBA-ve me aleatėt e saj, bile as nga Fatos Nano e Sali Berisha. Me tė drejtė edhe ish-presidenti i Asamblesė parlamentare tė Kėshillit tė Evropės, lordi Russell Johanston pat thėnė: Hezitimi i zyrtarėve ndėrkombėtar nė marrjen e vendimeve ėshtė njė nga arsyet pse situatat nė rajonin Ballkanik tensionohen. (Gazeta Koha Ditore e dt. 27.04.2001 fq.2). Pastaj, ky intelektual dhe diplomat i mirėnjohur shton: Rugova vazhdoi me rezistencėn paqėsore pėr 10-vite, por ishte vetėm zėri i kallashnikovėve qė solli rezultate tė prekshme dhe tė shpejta... dhe nė Jugosllavi, nuk mjafton vetėm demonizimi i Millosheviqit. Nuk i ka bėrė tė gjitha Millosheviqi vetė etj,. (Po aty). Faktorit ndėrkombėtar dhe mjerisht edhe njė kategorie tė kolobarcionistėve shqiptarė nė Shqipėri dhe nė Kosovė, ish-ministri i mirėnjohur i Austrisė z. Alojz Mok pat thėnė: Kosova duhet ti kthehet Shqipėrisė. (Revista kulturore, arti e letėrsieFjala nr. 23 e d. 23 qershor 1992 fq.1). Ndėrkaq, ish-kryetari i mirėnjohur i ShBA-ve dhe miku i nderuar i shqiptarėve dhe njėri prej demokratėve e vizionarėve tė paqes, stabilitetit dhe demokracisė nė botė, zotėri Bill Klinton, me rastin e njė vjetorit tė bombardimit tė NATO-s kundėr forcave serbo-malazeze dhe caqeve tė tyre nė Kosovė dhe nė hapėsirėn e ish-RSFJ-sė, tha: Rreziku nuk i kanoset vetėm shqiptarėve, nė kėtė rast Kosovės por Ballkanit dhe Evropės tė Lirė. (Gazeta Fakti Shkup dt. 24 mars 2000 fq.1).
Trajtimi i Statusit tė Kosovės
Kosova njėra prej trevave mė tė mėdha dhe ēerdhja e Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit (10 qershor 1878) dhe vatėr e patriotizmit shqiptar, asnjėherė nuk ėshtė trajtuar drejtė, nga faktori ndėrkombėtar. Pėrkundrazi, edhe pse ėshtė shkėputur padrejtėsisht, nga trungu amtar njė pjesė nė Kongresin e Berlinit (1878) si Sanxhakun e Nishit dhe Piratit dhe Kosova, Kosova Lindore me Sanxhakun e Jeni Pazarit nė Konferencėn e Ambasadorėve nė Londėr , faktori ndėrkombėtar dhe disa servilė shqiptarė qė ēdo herė kanė qenė kancer nė trupin e popullit kanė injoruar, mohuar dhe ngulfatur pėrpjekjet serioze tė popullit shqiptar pėr pavarėsi, tėrėsi territoriale dhe demokratizim dhe zhvillim te jetės institucionale nė Kosovė dhe treva tė tjera shqiptare, si nė Serbi,Mal tė Zi,Maqedoni dhe Greqi. Kėshtu u veprua edhe nė dekadėn e fundit tė Shekullit XX dhe nė dekadėn e parė tė shekullit XXI. Nė gusht tė vitit 1992, nė Londėr, nėn drejtimin e OKB-sė, u zhvillua njė Konferencė pėr Jugosllavinė, e organizuar nga vendi mikpritės , nė tė cilėn pėrveē palėve ndėrluftuese, morėn pjesė edhe shumė pėrfaqėsues tė BE sė dhe tė OKB-sė. Nė tė ishte ftuar edhe njė delegacion i nivelit tė lartė nga Kosova, por anėtarėt e tij nuk u lejuan tė merrnin pjesė drejtpėrdrejtė nė televizion. Kosovarėt i drejtuan njė memorandum Konferencės, ku theksohej se heqja e autonomisė sė Kosovės kishte qenė njė akt antikushtetues, ndaj tė cilit kosovarėt kishin reaguar me vetėpėrmbajtje dhe nė kuadrin e ligjeve ekzistuese. (Walfrang Petritsch e Robert Pichler, Rruga e gjatė nė luftė - Kosova dhe Bashkėsia Ndėrkombėtare 1989 1999, Prishtinė 2002 fq.76) Arsye pėr mosnjohjen e Kosovės njėsi e barabartė me republikat e tjera tė saja, ėshtė se : Kosova dhe Vojvodina, nuk ishin njohur si pjesė sovrane tė Federatės jugosllave dhe pėr kėtė arsye nuk u njohėn si palė nė ēėshtjen e trashėgimisė sė Jugosllavisė. Ky vendim bazohej nė pėrfundimet e tė ashtuquajturit Komisioni i Badinterit, i cili u krijua nga BE-ja mė 1991 pėr sqarimin e ēėshtjes sė trashėgimisė shtetėrore tė Jugosllavisė (Po aty faqe 76-77). Mjerisht edhe Marrėveshja e Dejtonit solli pasoja tė rėnda pėr zhvillimet nė Kosovė : pėrpjekjet shqiptare pėr zgjedhjen e ngutshme tė ēėshtjes sė Kosovės nuk dhanė asnjė pėrfundim konkret. Po ai Sllobodan Millosheviqi, i cili mban pėrgjegjėsinė kryesore pėr shkallėzimin e konfliktit nė krainė (Bosnje H.I.), nė Dejton u shugurua si garant i njė marrėveshjeje ndėrkombėtare tė Paqes. Marrėveshja, e cila duhej tė garantonte paqen dhe stabilitetin e mbarė rajonit, thuajse e la krejtėsisht mėnjanė Kosovėn. (Po aty, fq.81). Bashkimi Evropian bėn njė shkelje mė tė rėndė tė tė Drejtės Ndėrkombėtare pėr llogari tė Serbisė dhe tė Malit tė Zi, kur nė fillim tė vitit 1996 e njohi Republikėn Federative tė Jugosllavisė (RFJ-nė) Serbinė dhe Malin e Zi. Pėrkundėr faktit se Kėshilli i Sigurimit i OKB-ės me Rezolutėn nr. 757 (1992) e refuzoi kėrkesėn e RFJ-sė (Serbisė dhe tė Malit tė Zi) pėr tė vazhduar automatikisht anėtarėsinė e ish-RSFJ-sė nė Organizatėn e Kombeve tė Bashkuara. Serbia okupatore edhe nė Rambuje nė bisedimet e delegacioneve shqiptaro serbe nėnshkrimin e Marrėveshjes mė 17 mars 1999 duke kėrkuar, kinse mė tepėr kohė pėr bisedime. (Po aty,fq.240). Siē dihet, delegacioni i Kosovės, Marrėveshjen e Pėrkohshme pėr Paqe dhe Vetėqeverisje nė Kosovė tė 23 shkurtit 1999 e nėnshkrojė mė 18 mars 1999, ashtu edhe dy ndėrmjetėsuesit ndėrkombėtar (tė Grupit tė Kontaktit, Wolfrang Petritsch e Christofer Hill). Pėrfaqėsuesi rus, Boris Majorski dhe delegacioni serbė nuk e nėnshkruan as mė 23 mars 1999, njė ditė para se forcat e NATO-s tė fillojnė bombardimin e forcave kriminele tė FRJ-sė mė (24 mars 1999), deri mė 10 qershor 1999, kur kapitulluan para forcave tė UĒK-sė dhe tė NATO-sė.
Lirisht mund tė konkludojmė se reagimi ndaj krimeve,shkatėrrimeve, mohimeve, akuzave tė pabaza, gėnjeshtrave dhe mashtrimeve tė serbėve, malazezėve e maqedonėve, por edhe grekėve, institucionet e bashkėsisė ndėrkombėtare, nuk reagojnė apo reagojnė tepėr butė e pėrkėdhelės. Bile edhe i pėrkrahin me ndihma e donacione tė majme, siē veprojė Kėshilli i Evropės nė Strasburg mė 3 prill 2003, kur e shpėrblejė Unionin Serbi-Mali i Zi me 400 milionė euro. (Gazeta Zėri e di. 4 prill 2003), edhe pse Kosova trajtohet pjesė e Serbisė nė preambulėn e kushtetutės sė saj, pa bėrė, ky union asgjė pėr demokratizimin e Serbisė me shtetet fqinje dhe popujt e tjerė, jo serbo-malazezė dhe ndaj institucioneve tė bashkėsisė ndėrkombėtare. Ndėrsa ndaj Kuvendit tė Kosovės, i cili mė 15 maj 2003 miratoi Rezolutėn pėr njohjen e luftės sė popullit tė Kosovės pėr liri dhe pavarėsi, qė u miratua me koncenzues tė plotė nga tė gjithė deputetėt e kėtij kuvendi, pėrveē atyre serbė e malazezė reagojė menjėherė. (Gazeta Zėri dt. 16 maj 2003). Ish-senatori i mirėnjohur amerikan, zotėri Bob Dol, bashkėsisė ndėrkombėtare ia ka tėrhequr vėrejtjen se Serbėt deri tash nuk kanė ndie kurrfarė presioni real, qė kishte me i detyruar, qė ta pranojnė planin paqėsor. (Gazeta serbe Borba e dt. 1 dhjetor 1994). Edhe z.Albin Kurti, lider i Lėvizjes Vetėvendosja, nė njė takim tė shoqatės sė Familjeve tė tė Zhdukurve, mė 11 nėntor 2003, tha: Serbia njeh vetėm gjuhėn e ultimatumit, si ai i Kongresit amerikan. (Gazeta Epoka e Re e dt. 12 nėntor 2003 fq.5) Pėrcaktime me mesazhe tė qarta se si ka qenė dashur dhe duhet vepruar me Serbinė terroriste janė: njėri prej avokatėve mė tė afirmuar serb, z. Sergja Popoviq, thotė: Nuk ka paqe deri sa Serbia nuk mundet ushtarakisht. (Gazeta serbe Borba e dt. 19 tetor 1994 fq. 16). Pėrkundrazi, Konferenca e Londrės, qė u mbajt nė gushtė tė vitit 1992, bindshėm i siguroi serbėt se intervenimi ushtarak nuk do te ketė. (Gazeta Borba e dt. 23-24 korri 1994). Ndėrsa, analisti i radios Evropa e Lirė, z.Patrick Moore rreth statusit tė Kosovės, thotė: Gabimi mė i madh qė ėshtė bėrė nga viti 1999, ėshtė sjellja e Beogradit nė procesin negociator, nė vend se, qė nga fillimi tu thuhej se e kishin humbur luftėn dhe se me veprimet nė vitin 1998 dhe 1999, kishin humbur ēdo tė drejtė qė tė thirreshin nė Kosovėn. (Gazeta Epoka e Re e shtunė 16 dhjetor 2006 fq.3).
Vėrejtjet nė Propozimin Gjithėpėrfshirės pėr Marrėveshjen pėr Statusin e Kosovės
Akti i fundit ndėrkombėtar i quajtur nga zhargoni politikė nė Kosovė, herė si dokument, herė si pako, herė si plan dhe herė si draft etj., i Ahtisarit. Shqiptarėve dhe tė tjerėve josllav nė Kosovė iu shtini dy kėmbėt nė njė kėpucė, siē thotė populli. Propozimi Gjithėpėrfshirės pėr Marrėveshjen pėr Statusin e Kosovės, i cili siē ėshtė shkruar iu ėshtė dorėzuar nga Kryenegociatori pėr statusin e Kosovės, z.Mahti Ahtisari iu ka dorėzuar Prishtinės dhe nė Beograd mė 02 shkurt 2007. Kjo, marrėveshje, qytetarėve tė Kosovės iu ofrue nga shtypi i pėrditshėm mė 03 shkurt 2007.
Si qytetar i Kosovės dhe jurist-urbanist, ndjeva nevojė dhe pėrgjegjėsi qė ta jap mendimin tim, pėr kėtė akt juridik ndėrkombėtar, qė na ofrohet si bazė pėr statusin e ardhshėm tė Kosovės. Jo ėshtė njė akt ndėrkombėtar i padefinuar (jo pėrcaktues) e hipotekar pėr shqiptarėt dhe tė tjerėt josllav dhe avancues pėr kolonistėt serbė, si popull shtetformues me tė drejtė vetoje dhe bllokimi, pėrkundėr krimeve qė kanė bėrė dhe mosnjohjes dhe pranimit tė Kosovės pėr shtet tė tyre dhe pėrbėrjes shumė tė ulėt (3-6%) nė strukturėn e pėrgjithshme tė popullsisė sė Kosovės. Edhe pėr Amendamentet nė Kushtetutėn e Serbisė tė vitit 1989, mė 20 tetor 1988 nė Kuvendin e Kosovės, ku ishin tė pranishėm pėrfaqėsuesit e politikės dhe tė institucioneve shtetėrore tė ish-Jugosllavisė, Serbisė, tė Kosovės e deri tė ata tė komunės sė Prishtinės. Ku u mbajshin diskutimet pėr Amendamentet nė Kushtetutėn Serbisė prej IX-XL, kam thėnė: Amendamentet prej IX-XL qė propozohen nė Kushtetutėn e Serbisė tė vitit 1974, janė tė rrezikshėm, sikurse ndryshimet kushtetuese tė krajlit tė Serbisė, Aleksandėr Karagjergjoviqit tė vitit 1929, i cili ndryshoi me dhunė ushtarako-xhandarmėrie, Kushtetutėn e Vidovdanit tė vitit 1921, duke mohuar dy popujt shtetformues tė Jugosllavisė sė Paqes sė Versajit tė vitit 1918/1919 (kroatėt e sllovenėt) dhe nė vend tė parlamentit tė shtetit, vuri pushtetin e huntės ushtarake serbe dhe Nuk jam pėr Amendamentet nė Kushtetutėn e Serbisė, qė Kosovės i mohohet subjektiviteti nė RSFJ dhe Kushtetuta e vitit 1974 e qė populli shqiptar nuk pėrcaktohet komb, por pakicė. Unė jam qė Kosova nė aspekt tė statusit, tė avancohet nė Republikė e barabartė me republikat e tjera tė saj. Ngase, populli shqiptar ėshtė populli i tretė pėr nga numėri nė Jugosllavi, pas serbėve dhe kroatėve, kurse gjuha shqipe, ėshtė gjuha e dytė, pas gjuhės serbo-kroate etj.
Vėrejtje veē e veē nė tekst tė dokumentit tė Kryenegociatorit pėr statusin e Kosovės
Nė, dispozitat e pėrgjithshme, nė nenin 1 paragrafi 1, kemi padrejtėsinė e parė dhe mė tė rėndė pėr Kosovėn dhe popujt e saj, veēmas pėr popullin shqiptar dhe tė tjerėt josllav. Natyrisht njė prej koncesioneve dhe pėrligjjeve qė ju bėhet kolonistėve kriminelė serbė, ngase nuk pėrcaktohet se: Kosova ėshtė shteti i pavarur dhe demokratik i popullit shqiptar dhe i pakicave tė tjera, tė cilėt e njohin, e pranojnė dhe veprojnė pėr te, bazuar nė tė drejtėn e pėrhershme tė kombit shqiptar pėr vetėvendosje. Por, Kosovėn e pėrcakton shoqėri shumė etnike, si shoqėri sportive, kulturore, organizata jo qeveritare etj! Padrejtėsi tjetėr dhe gabim i rėndė qė ėshtė nė kundėrshtim edhe me tė drejtėn ndėrkombėtare ėshtė paragrafi 6 i nenit 1 tė dokumentit se: Gjuhė zyrtare nė Kosovė do tė jenė gjuha shqipe dhe serbe. Ngase nuk ka asnjė mbėshtetje nė aktet juridike tė tė drejtės ndėrkombėtare, nuk ka bazė reale nė pėrbėrjen e strukturėn e pėrgjithshme tė popullsisė sė Kosovės (3-6 %), serbėt janė kriminelė, pėrkatėsisht kanė bėrė nė vazhdimėsi gjenocid dhe shkatėrrime ndaj shqiptarėve dhe tash nuk e njohin realitetin e ri- Kosova shtet i pavarur dhe sovran mė 11.960 km2. Pastaj ky dokument nuk i pėrmend gjuhėt e pakicave tė tjera nė Kosovė. Shkelje tjetėr tė rėndė tė tė drejtės ndėrkombėtare dhe tė popullit tė Kosovės, kemi nė nenin 1 paragrafi i fundit (paragrafi 10), kur thuhet: Komuniteti ndėrkombėtar do tė mbikėqyrė, monitorojė dhe do tė ketė tėrė pushtetin e domosdoshėm pėr tė siguruar implementimin efektiv dhe efikas tė kėsaj Marrėveshje.... Kėtu kemi njė hegjemonizėm kolonial ndaj Kosovės dhe shkelje tė Kartės sė Kombeve tė Bashkuara tė 26.06.1945, Deklarata e Pėrgjithshme pėr tė Drejtat e Njeriut e dt. 10.12.1948 dhe Deklarata pėr Dhėnien e Pavarėsisė Vendeve dhe Popujve Kolonial tė dt. 14 dhjetor 1960 etj. Pėr arsye se: I tėrė pushteti i pezullimit tė ligjit ose i zbatimit tė ligjit nga ana e ēfarėdo pushteti pa pėlqimin e popullit , cenon tė drejtat e tij dhe nuk guxon tė bėhet dhe Parimi i ēdo sovraniteti qėndron qenėsisht nė kombin. Asnjė trup, asnjė individ, nuk mund tė ushtrojė pushtetin, qė nuk buron shprehimisht prej tij, prej atij etj. Vėrejtje tjetėr kam nė nenin 6 paragrafi 6.3. ku bėhet fjalė pėr decentralizimin perfid, qė komunat tė kenė tė drejtėn e bashkėpunimit tej kufitar pa pėlqimin e institucioneve qendrore tė Kosovės.
Neni 7 dhe aneksi V i dedikohen Trashėgimisė Kulturore dhe Fetare, kryesisht manastireve (kishave) ortodokse serbe (KOS). I pa bazė dhe i pa logjikė, plotė konfuzitet dhe padrejtėsi qė fusin konflikte dhe urrejtje ndėretnike (shqiptaro-serbe) dhe konfesionale (ortodokse, serbe dhe katolike e ortodokse shqiptare), por edhe popullore e institucionale janė paragrafėt 7.2, 7.3 dhe 7.4. tė nenit 7 dhe paragrafi 1.2 e 1.4 tė nenit 1 tė Aneksit V; paragrafi 2.2 i nenit 2 tė kėtij aneksi paragrafi 3.1.2. tė nenit 3, nenit 4, veēmas paragrafi 4.11 dhe 4.1.2. etj dhe neni 6 i aneksit qė i dedikohet Kthimit tė artofakteve arkeologjike dhe etnologjike. Pėr me qenė sa mė racional dhe konkret do ti theksoi disa prej arsyeve mė tė rėndėsishme qė i kontestoi dispozitat e sipėrshėnuara tė nenit 7 dhe aneksit tė V tė dokumentit tė z. Marti Ahtisarit. Nė dokument, nuk bėhet fjalė fare qė sė pari tė verifikohet pronėsia etnike nacionale e manastireve e kishave nė Kosovė. Ngase Serbia okupatore ndėr tė tjera ka pėrvetėsuar dhe uzurpuar me dhunė dhe padrejtėsi edhe manastiret dhe kishat iliroshqiptare, njė pjesė e tyre i ka rrėnuar edhe mbi bazamentin dhe pronėn e tyre ka rindėrtuar ato sllavo-ortodokse. Nė rastin konkret, hartuesi, pėrkatėsisht propozuesi i dokumentit ka qenė i obliguar qė sė pari tė parasheh bazėn juridike, pėr themelimin e njė Komisioni profesional dhe heterogjen nga pėrfaqėsuesit shqiptarė, serbė dhe nga UNESCO-ja. Pas verifikimit dhe konfirmimit tė etnitetit tė manastireve dhe kishave nė Kosovė, me u verifikuar statusi i tyre urban (tė ndėrtuara me leje e nė pajtim me rregullativėn juridiko-urbanistike dhe tė ndėrtuara nė kundėrshtim me rregullativen juridike-urbanistike, pėr qėllime politike, spastrimt etnik, kolonizimit dhe urrejtje ndėretnike dhe ndėrkonfesionale (fetare) Bashkėsia Islame dhe Kisha Katolike tė Kosovės kėrkojnė, mosanashkalim tė trashėgimisė sė tyre kulturore, mdėrsa Kisha ortodokse serbe ėshtė privilegjuar tepėr (Gazeta Infopress e dt. 20.02.2007 fq. 16). Ato qė janė tė kundėrligjshme e politike me i autorizuar organet (institucionet) kompetente qė ti rrėnoj, ndėrsa inkriminuesit dhe impikuesit me iu shtruar pėrgjegjėsisė. Pėr manastiret dhe kishat e ndėrtuara nė pajtim me rregullativen juridiko-urbanistike me respektuar normativen (standardet) ndėrkombėtare dhe kombėtare. Nė dokumentin e Ahtisarit, jo vetėm qė nuk ipet baza e shėndoshė pėr ta vė nė binarė adekuat, trashėgimin kulturore dhe fetare nė Kosovė, qė ėshtė njėra prej komponentėve kryesore qė e dėshmon: lashtėsinė, shtrirjen hapėsinore, civilizimin dhe pėrkatėsinė fetare dhe kombėtare (etnike) tė njė populli, si dhe i shuan konfliktet dhe urrejtjet ndėretnike etj., por kishės ortodokse (KOS-it) i jep kompetenca dhe tė drejta tė pakufishme dhe papėrgjegjėsi totale, ndaj institucioneve pėrkatėse tė Kosovės! Pėr kundėr faktit se sipas rregulativės pėrkatėse ndėrkombėtare ēdo subjekt dhe person, nė pėrputhje me ligjin, ėshtė i detyruar tė mbrojė pejsazhet dhe vlerat natyrore me interes, si dhe gjėrat e vlerat kulturore dhe trashėgiminė monumentale.
Shteti, bashkėsitė lokale, profesionale dhe konfesionale sigurojnė ruajtjen e trashėgimisė natyrore dhe kulturore etj.
Sa i pėrket trajtimit tė trashėgimisė fetare dhe kulturore nė dokumentacionin e z. Ahtisari, lirisht mund tė konkludojmė se trajtim dhe kompetenca tė pakufishme, kishės ortodokse serbe, nuk iu ka dhėnė aq, as cari serb Stefan Dushani (1331-1355) dhe Sllobodan Millosheviqi (kasapi i Ballkanit) gjatė kohės sė sundimit tiran tė tij nė Kosovė (23 mars 1989-12 qershor 1999). Dėshmi mė e mirė janė aktet juridike-urbanistike dhe veprimet e tyre dhe propozimet e afruara nė dokumentin ndėrkombėtar tė z. Ahtisari. Pastaj dokumenti ka edhe kolezion (kundėrshtime) nė mes vetė dispozitave tė dokumentit. Qė ka njė prapavi tė keqe politike, qė shqiptarėt nė mėnyrė perfide juridike futėn nė gėrshėrė tė padrejtėsisė. Pakoja e z. Ahtisarit pėr statusin e Kosovės, na pėrkujton Marrėveshjen pėr normalizimin e sistemit arsimorė pėr nxėnėsit dhe studentėt shqiptarė nė Kosovė, e nėnshkruar nga dr. Ibrahim Rugova pėr Kosovėn dhe nga Sllobodan Millosheviqi pėr Serbinė, mė 02 shtator 1996 e ndėrmjetėsuar nga Shėn Edixha (Miranda Vickers, Midis Serbėve dhe Shqiptarėve, Tiranė 2004 fq. 366), qė nuk ka dallim asgjė prej saj.Nė nenin 3 tė dokumentit tė z. Ahtisari, thuhet se: Komunitetit kombėtar do tė mbikėqyrė, monitorojė dhe do tė ketė tėrė pushtetin e domosdoshėm pėr tė siguruar implementimin efikas tė kėsaj Marrėveshje. Ndėr kaq nė Nenin 3 paragrafi 3.1.1 tė Aneksit tė 5, thuhet: Pėrgjegjėsia kryesore pėr garantimin e sigurisė tė trashėgimisė kulturore dhe fetare tė Kosovės, do tė bie mbi organet kosovare tė zbatimit tė ligjit, e nė veēanti mbi shėrbimin Policor tė Kosovės (ShPK-sė). Mbrojtja e objekteve kulturore dhe fetare serbe do tė jetė detyrė e veēantė operacionale pėr ShPK-nė... Vėrejtja tjetėr me interes vital pėr Kosovėn ėshtė neni 8-Ēėshtjet ekonomike dhe planėsore. Nė paragrafin 8.2 thuhet: tė gjitha borxhet e Republikės sė Serbisė, tė cilat i ngarkohen Kosovės, si rezultat i procesit tė alokimit tė borxheve, siē parashihet me Aneksin VI tė kėsaj Marrėveshje, do tė konsiderohen detyrime financiare tė Kosovės. Obligim tė njėjtė kemi edhe nė Aneksin VI- neni 1 tė dokumentit.
Nė dokument nuk bėhet fjalė se Serbia ka obligime ndaj Kosovės pėr dhėnien e suksesionit tė ish-RSFJ-sė, reparacionet e luftės fondet e plaēkitura, uzurpimet, pėrvetėsimet, plaēkitjet e vjedhjet qė i ka bėrė Serbia terroriste dhe kriminelėt serbo-malazezė subjekteve juridik (institucioneve), personave civilo-juridik dhe qytetarėve nė Kosovė dhe tėrė kėtė me kamatė. Kjo ėshtė njė padrejtėsi ekstreme qė i bėhet Kosovės dhe popullit tė saj me kėtė dokument. Aq, mė tepėr kur dihet se Kosova me pasurit e saja ka qenė bazament i eksploatimit tė Serbo-Jugosllavisė, siē thotė edhe pėrfaqėsuesi i Bankės Botėrore, z. Rosi Ol Suliva, Kosova ka pasur mbi 40% tė pasurive nėn dhe mbi tokėsore nė tėrė ish-Jugosllavinė. (Gazeta Zėri e dt. 4.10.2000 fq. 3).
Pronėsisė sė luajtshme dhe tė paluajtshme nė Kosovė me dokumentin e z. Ahtisarit nuk i bėhet njė trajtim serioz ligjor, me qėllim qė tė vihet nė baza tė shėndosha reale. Siē ėshtė e ditur i tėrė dokumentacioni tekniko-kadastral, juridik, ekonomik dhe arsimor, Serbia vandale dhe plaēkitėse i ka bartur pėr Serbi dhe i ka shpėrnda nėpėr komuna tė saj, kėtė dokumentacion tė plaēkitur nga Kosova, me qėllim qe ēdo njėra komunė e Serbisė tė pėrfitojė nga institucionet, komunat dhe qytetarėt e Kosovės. Kėtė e di fare mirė faktori ndėrkombėtar dhe vetė z. Ahtisari. Andaj nė bazė tė realitetit dhe tė drejtės ndėrkombėtare nuk ka qenė dashur, qė mos tė parashihet nė formė ultimative, kthimi i kėtij dokumentacioni dhe me u bė evidentimi, verifikimi dhe konfirmimi i pronėsisė, veēmas tė asaj tė paluajtshme tė Kosovės, me gjendjen para datės 22 mars 1989. Veprim, ky i njohur qė nga parahistoria, kur egjiptianėt e vjetėr, 5-6 shekuj para erės sonė, kanė bėrė evidentimin, verifikimin dhe konfirmimin e pronėsisė sė paluajtshme pas vėrshimit tė lumit Nil, apo pas ndryshimeve tė mėdha natyrore e shoqėrore (civile) edhe nė vendet e tjera si nė Poloni e Ēeki etj. Prej kėsaj rrjedhė konkludimi se ēdo ndryshim nė pronėsi, si nė aspektin e sasisė, cilėsisė, destinimit dhe tė pronarit nė bazė tė ligjeve dhe tė dokumentacionit tė lėshuar nga Serbia dhe pushteti i saj i dhunshėm i instaluar nė Kosovė, por edhe nga administrata e UNMIK-ut dhe e Kosovės (qendrore e lokale-komunale) pa bazė ligjore ėshtė NUL, pėrkatėsisht nuk ka veprim juridik dhe tė inkriminuarit dhe tė involvuarit do tė pėrgjigjen. Trajtim tė veēantė pronėsia gėzon, qė nga Deklarata e Pavarėsisė e 4 korrikut 1776, ku nė Amendamentin V thuhet: askujt nuk mund i merret prona private pėr pėrdorim tė pėrbashkėt pa shpėrblimin pėrkatės.
Absurditeti tjetėr sa i pėrket pronės, kemi kur dokumenti i z. Ahtisarit nė Aneksin V-tė neni 1 paragrafi 1.4 thotė: Kosova garanton qė prona e lujtshme dhe e paluajtshme, si dhe pasuria tjetėr e Kishės ortodokse serbe, ėshtė e paprekshme dhe nuk do tė jetė objekt i eksproprijimit.
Ēdo tė thotė se prona e pronėsia e manastireve dhe e kishave serbe, e pėrvetėsuar, uzurpuar dhe e plaēkitur prej personave civilo-juridik dhe qytetarėve shqiptarė dhe ajo qė iu lihet rezervė me kėtė dokument, nuk guxon, as tė shpronėsohet-eksproprijohet, pa marrė parasysh interesin vital publik pėr atė pronėsi. Unė i bėjė njė pyetje tė sinqertė faktorit ndėrkombėtar dhe atij vendor, posaēėrisht Grupit Negociator-Unitetit se ku e kanė pasur rastin tė lexojnė njė pėrcaktim tė tillė?
Ēėshtja tjetėr e dokumentit tė z. Ahtisarit qė ėshtė nė kundėrshtim me tė drejtėn ndėrkombėtare dhe me vullnetin e popullit tė Kosovės, Kosova, shtet i pavarur dhe sovran nė sipėrfaqe prej 11.960 km2. Nė nenin 9- Sektori i Sigurisė, paragrafi 9.3, thuhet: Pėrfaqėsuesi Civil Ndėrkombėtar (PCN) dhe prania Ushtarake Ndėrkombėtare (PUN), nė pajtim me dispozitat e kėsaj marrėveshje dhe sipas mandateve tė tyre gjegjėse, do tė mbikėqyrin dhe udhėzojnė zhvillimin e mėtejmė tė institucioneve Kosovare tė sigurisė. Siē u theksua edhe mė sipėr, nuk ceket sė paku nė bashkėpunim me kosovarėt. Po kėshtu fjala sė bashku me institucionet e Kosovės, mungon edhe nė nenin 13- prania ushtarake ndėrkombėtare. Nė Amandamentin e I-rė tė dokumentit tė z. Ahtisarit, ku bėhet fjalė pėr, Dispozitat Kushtetuese, nuk bėhet fjalė pėr kufijtė territorial (hapėsinorė) tė Kosovės qė ėshtė qenėsore. Nė nenin 3- Kuvendi i Kosovės, tė Aneksit tė I-rė, shifen benificionet e tepruara dhe tė pabaza qė u bėhen serbėve dhe malazezėve nė zgjedhjen e deputetėve nė raport me shqiptarėt, veēmas me pakicat e tjera. Ēka do tė thotė se nuk respektohet sistemi zgjedhor ligjor.
Nė, Aneksin e II-tė, Tė Drejtat e Komuniteteve dhe Pjesėtarėve tė Tyre, parashihen vetėm obligimet e Kosovės pėr pakicat, por jo edhe obligimet e pakicave padallim ndaj Kosovės dhe popullit shqiptar shumicė tė saj parasheh edhe neni 20 i Konventės Kuadėr pėr Mbrojtjen e Pakicave Kombėtare, (Strasburg, shkurt 1995). Ndėr shkeljet mė tė rėnda tė drejtės ndėrkombėtare, nga ana e dokumentit tė z. Ahtisarit me anė tė majorizmit tė serbėve e tė malazezėve nė dėm tė funksionimit normal tė jetės institucionale nė Kosovė, ėshtė neni 4- Pjesėmarrja e Komuniteteve dhe Pjesėtarėve tė tyre nė jetėn Publike dhe vendim-marrje, ku ndėr tė tjera thuhet: Legjislacioni i caktuar nė mėnyrė specifike me kushtetutė, nuk mund tė nxirret apo ndryshohet pa pėlqimin e deputetėve tė Kuvendit tė cilėt mbajnė ulėset e rezervuara apo garantuara pėr komunitetet siē parashihet me nenin 3.7. tė aneksit I. Kėtė majorizim dhe bazė pėr bllokim tė jetės institucionale nė Kosovė nga ana e serbėve e tė malazezėve, nuk kanė paraparė as aktet e Serbisė pėr Rrethin e Kosovės e tė Metohisė, i udhėhequr nga Zoran Angjellkoviq.
Aneksi i III i Marrėveshjes i dedikohet- Decentralizimit. Sipas, marrėveshjes decentralizimi na qenka se: Komuna e Mitrovicės sė Veriut do ta ketė kompetencėn e arsimit tė lartė nė tė gjitha fushat (pėrfshirė regjistrimin dhe licencimin e institucioneve tė arsimit, punėsimit, pagimit tė rrogave trajnimit tė instruktorėve dhe tė administratorėve tė arsimit (4.1.1.). Kudo nė shtete tė tjera, arsimimi i lartė ėshtė nė mbikėqyrje tė institucioneve qendrore (tė shtetit). Kėshtu ėshtė pėrcaktuar edhe pėr shėndetėsi (4.1.2), kulturė (4.1.3.), Polici (4.1.3. 1b) etj. Neni i 13 i Aneksit tė III- decentralizimi, i dedikohet, Mitrovicės. Bordi i pėrbashkėt i komunave tė Mitrovicės (Veriut e tė Jugut) pėrbėhet prej 11 anėtarėve. Tė dy, komunat i delegojnė nga 5 anėtarė dhe bordin e qeverisė pėrfaqėsuesi ndėrkombėtar i zgjedhur nga PCN.. Edhe nė kėtė rast kemi shkelje tė ligjit, ngase pėrfaqėsimi nuk bėhet nė bazė tė pėrbėrjes sė popullsisė dhe kryetari i bordit tė jetė nga populli shqiptar apo kush i fiton zgjedhjet, por vazhdimisht ndėrkombėtar, si dinasti mbretėrore ose i imponuar si nė sistemin monist.
Ēėshtje tjetėr e pabazė dhe anakronike e dokumentit tė Ahtisarit ėshtė , Kthimi i Pronės, ku thuhet : Kosova edhe ata qė kanė tė bėjnė me Kishėn ortodokse serbe, si ēėshtje me prioritet....(Neni 6). Sigurisht se zotėri Ahtisari dhe Ekipi negociator i Kosovės, dėshirojnė tė zbatojnė Kodin e car Stefan Dushanit tė vitit 1349, se vėrtetė nuk dihet se pėr ēfarė toke ishte fjala, qė duhet ti kthehet manastireve nga shqiptarėt nė Kosovė!!!
Edhe ēėshtja e Forcave tė Armatosura tė Kosovės, e paraparė nė nenin 5 tė Aneksit VIII, ėshtė trajtuar dobėt, veēmas sa i pėrket shtetit nė themelim. Si raste konkrete kemi numrin e vogėl tė forcave, arsenalin e armatimit dhe funksioni organizativ e funksional i tyre nė Kosovė. Forcat e Armatosura nė Kosovė duhet sė paku tė jenė tė pėrafėrta me ato fqinje.
Nė tekstin e Propozimit Gjithėpėrfshirės tė Marrėveshjes pėr Statusin e Kosovės shifet se ka prezantuar gjendjen ekzistuese, duke mos u larguar prej rregullativės juridike ekzistuese dhe politikės ditore e kohore, sidomos prej politikės e propagandės ruso-sllavo-helene dhe tė shteteve e personaliteteve pro-ruso-sllavo-helene, si dhe nga inertėsia e papėrgjegjėsia e faktorit vendor (karrieristė, pėrfituesėve tė gjendjes sė rėndė tė popullit e tė shtetit, korruptues, mafiozė, kontrabandistė, uzurpatorė e ndėrtues tė kundėrligjshėm, pėrkatėsisht shkatėrrues tė urbanistikės dhe ambientit jetėsor; servilė, aventurier; konservator partiak e fetar dhe nepotista etj.) kanė qenė dhe janė tė inkriminuar dhe tė involvuar nė shkaktimin e kėsaj gjendje tė rėndė qė kemi. Tė cilėt, siē shifet nuk kanė pasur qėllim tė vetėm, realizimin e vetėm tė interesit tė popullit, qė tė jetojė i pavarur, i bashkuar nė njė shtet, i zhvilluar dhe demokratik, sikurse popujt e tjerė. Por, veē vetė tė pėrfitojnė, e tė qojnė jetė luksoze, kurse populli tė jetojė prapė i varfėr,i zhgėnjyer perspektivė, dhe prapė tė ngjallėn dhe shtohen apetitet gllabėruese tė shteteve fqinje pėr popull e hapėsirė shqiptare. Ngase , Asgjė nuk e zgjon mė tepėr lakminė e armikut sesa dobėsia e shtetit, nonshalanca e papėrgjegjėsia e udhėheqėsve dhe zyrtarėve, lakmia pėr pasuri e pushtet, pėrēarja e vendit dhe shpėrbėrja shoqėrore e tij. (Iben Kajjim el Xheuzije, Udhėrrėfyesi i shpirtrave drejt vendit tė gėzimeve, Tiranė, 2006 fq.9). |
|
Opinione Pėr Dokumentin e z.Marti Ahtisari pėr Statusin e Kosovės
Rreth dhe pėr dokumentin e z. Marti Ahtisarit pėr statusin e Kosovės, qė iu dorėzua Prishtinės dhe Beogradit mė 02. shkurt 2007, ėshtė shkruar, diskutue, dhėnė intervista, bėrė shkrime autoriale,organizue demonstrata dhe janė nxjerrė rezoluta. Opinionet janė pėr dhe kundėr miratimit tė dokumentit si i tillė. Zvarritja e zgjidhjes sė statusit tė Kosovės bėhet, bllokohet dhe pengohet disa herė. Veēmas nga data 17 mars 1999, kur delegacioni serb dhe pėrfaqėsuesi rus, nuk e nėnshkruan Marrėveshjen e Rambujesė tė 23 shkurtit 1999, pėr paqe dhe vetėqeverisje, me arsyetimin se kėrkon mė tepėr kohė pėr bisedime. Si opinione veēoj: Shefi i diplomacisė evropiane, z. Havier Solana, i cili ėshtė pėrkrahės i Serbisė qė e njėjta tė jetė trashėgimtare e ish-RSFJ-sė. Sė pari si RFJ-ė e pastaj si Union i Serbisė dhe Malit tė Zi, kėto krijesa artificiale e kriminele tė pranohen nė organizma ndėrkombėtare dhe tė ndihmohen financiarisht etj. thotė : Shpreson se propozimi i Ahtisarit tė jetė kompromis(Gazeta Zėri e dt.18 janar 2007 fq.2). Daniel Server i Institutit pėr Paqe nė ShBA, thotė : Kosovės i duhet qartėsia dhe jo ambivalenca (dy kuptimėsia). (Gazeta Zėri e dt.17 janar 2007 fq,14). Ndėrkaq, Ambasadori i ShBA-ve nė Beograd z. Majkėll Polt, thotė: Zgjidhja e ēėshtjes sė Kosovės ndihmon integrimin e Serbisė . (Gazeta Infopress e dt. 19 janar 2007 fq.15). Nėnsekretari i ShBA-ve, z. Nikolas Bėrns, ka thanė se zgjedhja pėr Kosovėn duhet tė gjendet pėr njė ose dy muaj, pas zgjedhjeve nė Serbi. Por, ShBA-tė edhe gjatė vitit tė kaluar kanė folur, se zgjedhja duhet tė gjendet deri nė fund tė vitit 2006. (Po aty). Kurse, kryetari i Partisė Liberale Demokratike tė Serbisė, Ēedomir Jovanoviq, pėr tė pėrditshmen austriake Die Presse, shkruan: Serbia ka humbur gjatė gjithė shekullit XX-tė nė vitet 1912 -1913 nė Kosovė kemi hyrė me luftė dhe po pėrshėndetemi nga aty me luftė. Nė ndėrkohė, nuk ia kemi arritur tė dėshmojmė sė ēfarė dobie kanė shqiptarėt nga shteti i Serbisė. Shteti ka qenė njė armik pėr ta. Tani ne duhet tė japim pėrgjegjėsi se atje jetojnė dy milionė njerėz, me mundėsi tejet tė vogla. (Gazeta Zėri e dt. 20 janar 2007 fq.14). Pastaj, bashkėsia ndėrkombėtare pregatitet tė kėnaq dy palėt (shqiptarėt e serbėt) ngase Pala kosovare ka qenė zemėrgjėrė nė propozimet pėr decentralizim, ndėrsa propozimi i Ahtisarit do tė shkojė edhe mė largė nė oferta, qė do tė pėrfshijė edhe nivel tė lartė tė autonomisė, ndonėse joetnitet territorial tė serbėve brenda Kosovės, paralajmėrojnė diplomatė nė Bruksel. (Gazeta Koha Ditore e dt. 20 janar 2007). Kryetari i Rusisė, Vladimir Putin nė bisedė me kancelaren gjermane, znj. Angela Mėrkel, thotė: Ėshtė i papranueshėm imponimi i statusit tė Kosovės. (Gazeta Zėri e dt. 22 janar 2007 fq.2). Ndėrsa drejtori politik nė Ministrinė e Punėve tė Jashtme tė Britanisė sė Madhe z. Xhon Sauer, thotė: Statusi i Kosovės duhet tė jetė i pranueshėm pėr popullatėn shumicė. (Gazeta Zėri e dt. 24 janar 2007 fq. 5). Komiteti Publik i Asamblesė Parlamentare tė Kėshillit tė Evropės, ka votuar pro heqjes sė paragrafit 4 qė rekomandon pėrkrahjen e pavarėsisė sė kushtėzuar pėr Kosovėn. (Gazeta Koha Ditore e 24 janar 2007 fq.1). Pėr kėtė, votuan edhe deputetet nga Shqipėria, kėtė e ka refuzuar Ruzhdi Matoshi nga Maqedonia. ShBA-tė, Reagimi i Grupit tė Kontaktit ndaj planit tė Ahtisarit ishte pozitiv. (Gazeta Zėri e dt. 29 janar 2007 fq.2). Ndėrkaq Kuvendi i Kosovės mirėpret pakon e Ahtisarit dhe afron disa rekomandimeve. (Gazeta Zėri e dt. 9 shkurt 2007 fq.4). Pavarėsia shpaguan jetėt e tė vrarėve. Pjestarėt e gjallė tė familjeve tė tė vrarėve e tė masakruarve nė Arbėri, Likoshan, Prekaz, Meje, Reēak, Studime, Therandė, thanė se tė afėrmit e tyre janė vrarė pėr njė Kosovė tė pavarur. (Gazeta Koha Ditore e dt. 3 shkurt 2007 fq.8). Lėvizja pėr Vetėvendosje ėshtė kėmbėngulėse, siē ėshtė pjesa dėrmuese e popullsisė pėr parimin kryesor tė demokracisė pėr Vetėvendosje tė popullit pa negociata pėr Kosovėn, por pėr Sanxhakun e Nishit, tė Piratit dhe tė Pazarit tė Ri (Jemi Pazar), kėtė e thotė, duke u bazuar edhe nė kėto argumente vetėm gjatė luftės sė fundit nė tė cilėn ranė dėshmorė mbi 2.500 ushtarė tė UĒK-sė, forcat ushtarake, paramilitare dhe policore tė shtetit serbė vranė mbi 12.000 qytetarė tė pa armatosur, dhunuan afro 20.000 femra, rrėmbyen mbi 3.000 persona, njė pjesė e konsiderueshme prej tė cilėve, ende tė pa gjetur, shkretėruan ose dėmtuan mbi 119.855 shtėpi, si dhe dėmtuan rėndė ekonominė e vendit tonė. Me kėtė shtet, Kosova nuk ka marrėveshje tė paqes. (Gazeta Epoka e Re e dt. 29 janar 2007 fq. 4). Ndėrsa, kryetari i PShDK-sė akad. Mark Krasniqi, tha: I dėrguari i OKB-sė pėr statusin e Kosovės, a. Marti Ahtisari, nė propozimin e tij ka bėrė shkelje drastike tė tė drejtave tė popullsisė shqiptare, duke iu dhėnė tė drejta e privilegje minoritetit serb nė Kosovė. (Gazeta Koha Ditore e dt. 20.02.2007 fq.2).
Reagimet e serbėve dhe tė tjerėve, nė pakon e Ahtisart
Pėrfaqėsuesit e Kėshillit Nacional Serb (KNS) nė veri tė Kosovės hedhin poshtė pakon e z. Ahtisarit (Gazeta Koha Ditore e dt. 5.2.2007 fq. 3). Edhe Qeveria e Serbisė e ka miratuar mė 13 shkurt 2007 njė rezolutė tė re pėr Kosovėn me tė cilėn hedhė poshtė tė gjitha propozimet e tė dėrguarit special tė OKB-sė pėr Kosovėn, Marti Ahtisari. (Gazeta Zėri e dt. 14 shkurt 2007 fq. 5). Me qėndrimin e Qeverisė se Serbisė janė pajtuar pėrfaqėsuesit e shumicė sė partive parlamentare, tė cilėt njėkohėsisht edhe kanė votuar pėr rezolutėn. Kundėr kanė qenė Partia Liberale Demokratike e Ēedomir Jovanovqit dhe koalicioni i shqiptarėve tė Luginės sė Preshevės. (Gazeta Zėri e dt. 15 shkurt 2007 fq. 4). Tė pėrmbajtur, hungarezėt e Vojvodinės.
Siē shifet, dokumentit tė z. Marti Ahtisarit pėr statusin e Kosovės iu bėnė njė propagandė e madhe e agjitacion. Veēmas nga Ekipi negociator i Kosovės, si Veton Surroi, Nuk shkojmė nė Vjentė qė ta ndryshojmė substancėn e pakos. (Gazeta Zėri e dt. 20.02.2007 fq.2). Pėrkundėr realitetit se serbėt pakicė (3-6 %) janė mė tė privilegjuar se shqiptarėt. Nėse, serbėt e Kosovės i shqyrtojnė propozimet tona pa paragjykime, atėherė nuk do tė gjejnė shkas pėr ti refuzuar, ka thėnė Albert Rohan, zv/kryenegociator pėr statusin e Kosovės, duke shtuar se 2/3 e propozimit tė Ahtisarit synon mbrojtjen e pakicės serbe. (Gazeta Epoka e Re e dt. 20 shkurt 2007 fq.2). Ashtu siē u veprua gjatė viteve 1988-1989, me Amendamentet nė Kushtetutėn e Serbisė, kur ndėr tė tjera thuhej, Serbia fiton, Kosova nuk humbė asgjė. Se a duel ashtu, mė sė miri e dėshmon gjendja qė ėshtė zhvilluar prej 23 marsit 1989 e tutje me demonstrata, greva, largime prej pune, prej objekteve shkollore e universitare, sportive, shėndetėsore e kulturore etj., filluan burgosjet, rrahjet, vrasjet, dėbimet dhe mė nė fund edhe lufta e egėr gjenocidale dhe shkatėrrimtare e Serbisė nė Kosovė. Nė fund u ēliruam, falė zotit, sakrificės sublime tė popullit, luftės heroike tė UĒK-sė nė krye me bac Adem Jasharin, si dhe ndihmės sė pakursyer tė ShBA-ve me aleatėt e saj. Kėsaj here nuk guxojmė pėr asnjė ēmim tė mashtrohemi! Serbėt nuk e pranojnė pakon e z. Ahtisarit, jo qė nuk ėshtė nė favor tė tyre, por shpresojnė nė ndihmėn dhe pėrkrahjen e faktorit ndėrkombėtar dhe tė kolaboracionistėve shqiptarė qė kanė qu krye mė shumė se kurdoherė mė parė. Nuk e pranuan pakon e z. Marti Ahtisarit pėr statusin e Kosovės, pa bėrė dredhi deri nė momentin e fundit, sikurse dhelpėra, siē kanė bėrė nė kohėn e Kongresit tė Berlinit (1878), Konferencėn e Londrės (1912/13), Konferencės sė Versajės (1918/19), Kremlinit (Rusi- 1945), Parisit (1946) e deri nė Strasburg tė janarit 2007, ku Kėshilli i Evropės nuk e votojė Rezolutėn pėr pavarėsinė e kushtėzuar tė Kosovės. Nė kėtė mėnyrė prapė qė dėshirojnė Kosova tiu mbetet koloni klasike e tyre! Nė vazhdim do tė propozoj disa nene qė duhet ti pėrmbajė dokumenti i z. Marti Ahtisarit pėr statusin e Kosovės.
Dokumenti i z .Marti Ahtisari pėr Statusin e Kosovės, duhet tė pėrmbajė:
I. Dispozitat e Pėrgjithshme
Neni 1
Kosova ėshtė shtet sovran i pavarur, demokratik dhe social.
Sovraniteti nė Kosovė nė fazėn e parė kalimtare do ta ushtrojnė populli i Kosovės nė bashkėpunim me ShBA-tė dhe aleatėt e saj, e nė pajtim me Kartėn e OKB-sė, Deklaratėn e Pėrgjithshme pėr Liritė dhe tė Drejtat e Njeriut, Deklaratėn pėr Dhėnien e Pavarėsisė Vendeve dhe Popujve Kolonial tė OKB-sė, dhe tė akteve tjera pozitive tė sė drejtės ndėrkombėtare si dhe me kėtė Kushtetutė.
Sovraniteti buron nga populli, si dhe i takon atij.
Populli e realizon pushtetin nėpėrmjet pėrfaqėsueseve tė zgjedhur nė mėnyrė demokratike nė zgjedhjet e lira, me referendum dhe nė forma tė tjera tė shprehjes sė lirė.
Neni 2
Territori i Kosovės ėshtė i pandashėm dhe i patjetėrsueshėm nė kufijtė e saj tė pasluftės sė Dytė botėrore nė sipėrfaqe prej 11.960 km2, nė fazėn kalimtare, kurse kufijtė pėrfundimtar dhe etnik tė popullit shqiptar janė ata qė kanė ekzistuar para shpalljes sė Pavarėsisė sė Shqipėrisė mė 28 Nėntor 1912 nė sipėrfaqe prej 32.960 km 2.
Kufijtė e Kosovės mund tė ndryshohen vetėm me vullnetin e popullit, tė shprehur nė referendum apo ndėrmjet pėrfaqėsuesve tė vet nė pajtim me Kushtetutėn.
Sovraniteti i Kosovės shtrihet mbi sipėrfaqen e saj tokėsore, ujore dhe nė hapėsirėn ajrore.
Parlamenti i Kosovės ka tė drejtė ti kėrkoi territoret e veta, tė cilat iu janė shkėputur padrejtėsisht, qė ti kthehen nė mėnyrė paqėsore e demokratike.
Neni 3
Nė Kosovė, ligjet duhet tė jenė nė pajtim me Kushtetutėn dhe me aktet pozitive tė tė drejtės ndėrkombėtare, ndėrsa aktet e tjera juridike dhe me kushtetutė dhe me ligjin.
Secili ėshtė i detyruar ti pėrmbahet kushtetutės dhe ligjit dhe ti respektojė, si dhe realitetin e krijuar nė Kosovė.
Formimi i partive politike dhe i asociacioneve tė tjera politike ėshtė i lirė dhe duhet tė jenė nė pajtim edhe me numrin e popullsisė dhe sistemin juridik tė Kosovės.
Partitė politike dhe asociacionet formohen dhe veprojnė sipas parimit territorial.
Nuk lejohet veprimtaria e njė partie politike apo e ndonjė asociacioni tjetėr, e cila nuk ėshtė e regjistruar nė Kosovė dhe me programin ose me veprimtarinė e vet e vė nė rrezik rendin demokratik kushtetues, pavarėsinė dhe tėrėsinė territoriale tė Kosovės.
Neni 4
Forcat e Armatosura tė Kosovės e ruajnė dhe e mbrojnė sovranitetin dhe pavarėsinė e hapėsirės sė Kosovės nė bashkėpunim me forcat e NATO-s dhe KFOR-it.
Sistemi i mbrojtjes sė hapėsirės sė Kosovės rregullohet me ligj.
Forcat e Armatosura tė ShBA-ve dhe tė aleatėve tė saj mund tė qėndrojnė dhe tė kenė baza nė territorin e Kosovės edhe pas pėrfundimit tė administrimit tė Kosovės nga organizmat e komunitetit ndėrkombėtar.
Mėnyra, vendi,afati i qėndrimit, numri i forcave,gjinia ushtarake dhe arsenali ushtarak i forcave nga paragrafi 2 i kėtij neni rregullohet me marrėveshje ndėrmjet institucioneve pėrkatėse tė Kosovės dhe ShBA-ve.
II. Liritė dhe tė drejtat themelore tė njeriut dhe qytetarit
Neni 5
Qytetarėt e Kosovės kanė tė gjitha tė drejtat dhe liritė, pavarėsisht nga raca, ngjyra e lėkurės, gjuha; pėrcaktimi kombėtar,fetar,partiak, gjinia, pasuria,pėrgatitja arsimore dhe pėrcaktimet e tjera.
Tė gjithė janė tė barabartė pėrpara ligjit.
Neni 6
Nė Kosovė,pjesėtarėt e tė gjitha kombeve dhe pakicave janė tė barabartė.
Pjesėtarėve tė tė gjitha kombeve dhe pakicave u garantohen liria e deklarimit tė pėrkatėsisė kombėtare, pėrdorimi i lirė i gjuhės dhe i shkrimit tė tyre dhe autonomia kulturore.
Neni 7
Liritė dhe tė drejtat mund tė kufizohen vetėm me ligj pėr tė mbrojtur lirinė dhe tė drejtat e njerėzve tė tjerė si dhe rendin juridik shtetėror, moralin dhe shėndetin publik.
Neni 8
Gjatė kohės sė gjendjes sė luftės ose tė njė kėrcėnimi tė drejtpėrdrejtė pėr pavarėsinė dhe unitetin e Kosovės ose tė fatkeqėsive tė mėdha natyrore, liri dhe tė drejta tė garantuara me Kushtetutė dhe akte pėrkatėse tė institucioneve ndėrkombėtare, mund tė kufizohen. Pėr kėtė vendos me shumicėn e dy tė tretave tė tė gjithė deputetėve, dhe nė rast se Kuvendi nuk mund tė mblidhet. Kryetari i Kryesisė sė Kosovės do tė vendosė.
Shtrirja e njė kufizimi tė tillė duhet tė jetė nė pėrshtatje me natyrėn e rrezikut.
Neni 9
Garantohet e drejta pėr ankim kundėr akteve juridike individuale tė dhėna nė procesin e shkallės sė parė nė gjykatė ose nė organe tė tjera kompetente.
E drejta pėr ankim mund tė mohohet pėrjashtimisht nė rastet e pėrcaktuara me ligj, nė rast se ėshtė siguruar njė mbrojtje tjetėr juridike.
Neni 10
Aktet individuale tė administratės shtetėrore dhe organeve qė kanė pushtet publik duhet tė jenė tė bazuara nė ligj.
Garantohet kontrolli gjyqėsor i ligjshmėrisė sė akteve tė veēanta tė autoriteteve administrative dhe tė organeve qe kanė pushtet publik.
Neni 21
Kush shkel dispozitat e kėsaj Kushtetute pėr liritė dhe tė drejtat themelore tė njeriut dhe qytetarit pėrgjigjet personalisht dhe nuk mund tė shfajėsohet me justifikimin e njė urdhri epror.
III. Tė drejtat ekonomike, sociale dhe kulturore
Neni 22
E drejta e pronėsisė ėshtė e garantuar.
Pronėsia bart detyrime. Mbajtėsi i tė drejtės sė pronėsisė dhe ata qė pėrfitojnė prej saj detyrohen tė kontribuojnė pėr tė mirėn e pėrgjithshme.
Shtetasi i huaj mund tė fitojė tė drejtėn e pronėsisė nė kushtet e caktuara me ligj.
E drejta e trashėgimisė ėshtė e garantuar.
Neni 23
Nė interes tė Kosovės pronėsia mund tė kufizohet ose tė merret me ligj duke e shpėrblyer sipas vlerėsimit tė tregut.
Liria e sipėrmarrjes dhe tė drejtat e pronėsisė mund tė kufizohen pėrjashtimisht me ligj pėr tė mbrojtur interesat dhe sigurinė e Kosovės,natyrėn,ambientin jetėsor dhe shėndetin e njerėzve.
Neni 24
Secili ėshtė i detyruar tė marrė pjesė ė mbulimin e shpenzimeve publike, nė pėrputhje me mundėsitė e tij ekonomike!
Sistemi tatimor bazohet nė parimet e barazisė dhe tė drejtėsisė.
Neni 25
Arsimi fillor ėshtė i detyrueshėm dhe jepet falas.
Secili nė kushte tė barabarta,mund tė ndjekė arsimin e mesėm dhe tė lartė nė pėrputhje me aftėsitė e veta.
Neni 26
Autonomia universitare ėshtė e garantuar.
Universiteti vendos nė mėnyrė tė pavarur pėr organizimin dhe veprimtarinė e tij, nė pėrputhje me ligjin.
Neni 27
Liria e krijimtarisė shkencore,kulturore dhe artistike ėshtė e garantuar.
Kosova inkurajon dhe ndihmon zhvillimin e shkencės,kulturės dhe artit.
Kosova mbron vlerat shkencore,kulturore dhe artistike si vlera shpirtėrore kombėtare. Garantohet mbrojtja e tė drejtave morale dhe materiale qė rrjedhin nga krijimtaria shkencore, kulturore, artistike, intelektuale dhe nga ēdo krijimtari tjetėr.
Kosova inkurajon dhe ndihmon pėrkujdesjen pėr kulturėn fizike dhe sportin.
Pėrfundim
Tė nderuar zyrtarė tė faktorit ndėrkombėtar dhe vendor, Propozimi Gjithėpėrfshirės pėr Marrėveshjen pėr Statusin e Kosovės i dt.02 shkurt 2007, nėse nuk ndryshohet dhe plotėsohet me vėrejtjet dhe synimet qė janė dhėnė ėshtė i dėshtuar qė nė fillim(start). Ngase nuk bėn zgjidhje as pėr sė afėrmi tė ēėshtjes sė Kosovės, nė pajtim me shkencėn e historisė (realitetin e sė kaluarės dhe me perspektivėn e shqiptarėve dhe tė rajonit Ilirik nė tė ardhmen), me tė drejtėn ndėrkombėtare dhe nuk i shėrben: paqes, drejtėsisė, barazisė,demokracisė dhe stabilitetit tė gjendjes nė Iliri (Ballkan). Pėrkundrazi, i joshė epshet nacional-shovensite dhe ekspansioniste tė shteteve fqinje pėr krime, shkatėrrime,dėbime dhe kolonizime tė reja ndaj popullit dhe hapėsirės shqiptare, veēmas serbo-malazezėt, si dhe bėhet bazė pėr kriza dhe vatra lufte edhe nė rajone tė tjera tė Evropės e mė gjerė.
Ndėrkaq, asaj kategorie tė qytetarėve dhe tė subjekteve politike dhe shtetėrore tė Kosovės dhe tė Shqipėrisė, posaēėrisht Ekipit negociator tė Kosovės qė pajtohen me dokumentin e Ahtisarit, iu tėrhoqi vėrejtjen se janė,duke vepruar,siē thotė populli, si : gomari kur e ka ngrėnė,ariu pjesėve tė trupit, e thonte ishalla jam ėndėrr, derisa ia ka ngrėnė edhe zemrėn. Propozoj qė tėrė procesin e statusit tė drejtė tė Kosovės njohjen dhe garantimin e Kosovės, shtet i pavarur dhe sovran nė sipėrfaqe prej 11.960 km 2 dhe te negociohet me Serbinė pėr 22.000 km 2, ta pėrcjellė, udhėheqė dhe mbikėqyre implementimin e procesit tė pavarėsisė e sovranitetin e Kosovės, ta bėjnė ShBA-tė me aleatėt e saj. Ngase kanė kontribuar mė sė shumti pėr realitetin e krijuar dhe janė shtetet mė humane dhe demokratike nė botė. Pastaj, mėnyra dhe procedura e deritashme e udhėheqjes nga faktori ndėrkombėtar nė Kosovė nuk ėshtė treguar i suksesshėm nė pavarėsimin e Kosovės; ta obligoni Serbinė dhe serbo-malazezėt qė ta njohin dhe pranojnė realitetin e krijuar nė Kosovė; kanė institucionalizuar korrupsionin dhe mafiozitetin; nuk kanė treguar sukses nė planifikimin dhe rregullimin e vendbanimeve dhe tė hapėsirės; mbrojtjen, rivitalizimin dhe rikultivimin e ambientit jetėsor; nė trajtimin e drejtė tė trashėgimisė monumentale; evidentimin dhe verifikimin e pronėsisė; luftimin e kontrabandizmit, veēmas me paluejtshmėrit; privatizimin e keqpėrdorėn duke e shėndėrruar nė shitje klasike dhe tenderim reketash; nė luftimin e varfėrisė dhe tė dallimit nė zhvillim nė mes tė pasurėve dhe tė varfėrve, politikė e dobėt tė punėsimit dhe as nė luftimin e nepatizmit e tė shkeljes sė ligjit. Nė fund propozimi i dokumentit-pakoja e z. Marti Ahtisarit pėr statusin e Kosovės, nuk pėrkon me realitetin dhe ardhmėrinė-stabilizimin e qėndrueshėm tė rajonit etj. Si i tillė duhet tė ndryshohet dhe plotėsohet nė pajtim me vėrejtjet dhe sygjerimet e dhėna.
Prishtinė, mė 17.02.2007
|
| --------- |
| • TITUJ TĖ NGJASHËM |
|
Copyright © 2000-2008 DERVINA.COM - Tė gjitha tė drejtat e rezervuara
Arkivi u punua nga A.Nushi - Webmaster |
|
