| » Opcionet për artikullin |
|
-Srpski doselenici postali drzava na Albanske teritorij-
- Shkrim sipas historiografisė serbosllave- Izvori: po historiografiji serboslava.
Pjesa e dytė
-Nova Enciklopedia. A-K. V.Karagjiq Beograd 1997. Fq.481: Dardanėt fis Ilir, popullonin krahinat rreth Moravės Jugore, Ibrit dhe Toplicės, nga Shkupi nė jug e deri nė Nishė nė veri. Fq.929: Teritori i Kosovės nė kohėn e Dioklecianit ishte provincė e veēantė dardane. Fq.801: Nė shek.VII popullimi sllav ka pėrfunduar, dhe vendosja e tyre nė Ballkan kontriboi nė forcimin e Bizantit politikisht, ekonomikisht dhe ushtarakisht. Shtetet e para: Karantania, Kroacia, Zeta dhe Rashka, nėn ndikimin e Bizantit pranuan krishterimin.
-Dr.Zhivadin Joviēiq, Libri(Kniga): Srbija Geografska Stvarnost i Vizija. Beograd 1992. Fq.(str.)18: Pas vdekjes sė Car Dushanit mė 1355 ka ardhė deri te rėnia e fuqisė sė mbretėrisė Serbe dhe njėkohėsisht vjen deri te depėrtimi i turqėve nė Siujėdhesen Ballkanike.
-Dr.Milovan Obradoviq, Libri(Pėrparimi 4) 1989 Prishtinė, Fq.445-6: Nė Betejėn e Kosovės udhėpėrshkruesit turqė thonė se Lazarit i ndihmuan bullgarėt,shqiptarėt,vllehėt,hungarezėt,gjermanėt dhe ēekėt....Bajaziti e pėrshkruan vdekjen e Muratit dhe thotė se atė e vrau ''me emrin Milosh Kopiliqi''...nga Kosova.
-Nova Enciklopedija Jugosllavie 6 Zagreb 1965 Fq. 296: Nga Diokleciani, Nishi i takonte provincės sė Dardanisė. Konstantini i Madh ishte i lindur nė Nishė.
Me reformėn administrative 1868 qarku i Nishit (mutesarifluk) me rrethet: e Nishit, Pirotit, Trinit, Prokuples, Kurshumlis, Leskovcit dhe i Vranjes pėrfshiheshin brenda vilajetit tė Kosovės.Fq.363: Me hatisherifin e vitit 1833 Sėrbia teritorialisht u zgjerua me 6 nahije...
-S.Stojanoviqi, Prilozi prouēavanja narodne poezie (kontribut i studimeve tė poezisė popullore), Vol.7 mars 1933 shkruan: Se deri nė vitin 1500 nuk ka as njė gjurmė serbe nė Kosovė, po nė Fq.187 tė nr.II. v.1938 e njejta revistė shkruan: se Ohri me rrethinė krejtėsisht ėshtė i banuar me Shqiptarė.(marrė nga libri Universiteti i Prishtinės Fak. i Shkencave Matematiko-Nat.Buletini 12 Prishtinė 1998 Kosova dhe shqiptarėt, Sherif Maloku, Gani Gashi).
-Vasa Ēubriloviqi ''Politiēki uzroci seoba na Ballkanu od 1860-1880, GGD, Beograd 1930: pėr habi pranon se viset e Prokuples, Kurshumlisė, Leskocit deri nė Nish quheshin ''Shqipėria nė Toplicė''.(''Arrnautlluk u Toplici'') po libri buletini 12.
-Dr.Zh.Joviēiq,Fq.16 shkruan: Sipas mendimeve tė disa hulumtuesve nė kohėn e kryengritjes sė II-ė serbe mė 1815, Sėrbia kishte rreth 473.000 banorė.Pas bashkangjitjes sė 10 qarqeve principatės serbe mė 1833, M.Obrenoviqi urdhėroi regjistrimin mė 1834, ku u doli numri prej 678.192 ban.
Me hatisherifin e veēant pranohet autonomia e principatės serbe me madhėsinė e teritorit prej 37.000 km.2
Mė 1878 Serbia fitoi 4 qarqe tė reja (tė Nishit, Pirotit, Vranjės dhe Toplicės), prandaj numri i banorėve tė sajė, sipas regjistrimit tė vitit 1884 Sėrbia kishte 1.901.736 ban.
Nė Kongresin e Berlinit mė 1878 Sėrbisė iu dha suverniteti i plotė dhe e zgjeroi teritorin e vet nė 48.000 km.2 (duke ia bashkangjitur 4 qarqet e jugut).
-Kniga (libri) Kosovo-Kosova Beograd 1973 (Grupa autora serba i albanaca-veēina serba-grup aut.serbė dhe shqiptarė shumica serbė) Str.(fq.)146-7: Turqit dhe shqiptarėt filluan tė shpėrngulen menjėherė pas kryengritjes sė I-rė serbe dhe kjo zgjati gjatė tėrė kohės sė sundimit tė Milloshit, Milloshi u angazhua pranė autoriteteve turke qyshė nė v.1820 rreth shpėrnguljes se shqiptarėve nga ato 6 nahije te cilat iu aneksuan Serbisė vetėm nė v.1833. Njė pjesė e tyre vendoset nė Kosovė....
Fq.169-170: Pas luftave 1876-8 kur valė-valė kemi shpėrnguljen e shqiptarėve nga Serbia dhe vendosjen nė Kosovė...Qeveria serbe, me gjithė premtimet e dhėnė shqiptarėve se nuk do ti prekė,...shpėrnguli me dhunė mė se 30.000 shqiptarė nga Kurshumlia, Prokupla, Toplica, Leskovaci, Vranja dhe viset e afėrta....Shumė vise mbetėn tė shkreta,...qė tė krijoj shtetin thjeshtė serb...lufta nėn parullėn ''pėr kryq tė ndershėm dhe liri tė artė''.
Ndėrkaq para kėtyre luftave, sipas burimeve, nė rrethin e Prokuplės kishte 2.054 shtėpi shqiptare dhe 2.031 serbe; nė rrethin e Kurshumlisė kishte 1.539 shtėpi shqiptare dhe 638 serbe, nė nahinė e Leskovacit, mė 1859, nga 320 fshatra 180 ishin ''arnautė''., nė Pustarek 1530 shtėpi ''arnautėsh'', 63 serbėsh dhe 60 jevgj, kurse Veternica...llogaritejse gjindet nė ''Arnautlluk''. Me vajtjen e shqiptarėve rrethi i Kurshumlisė mbeti gati pa banorė....
-Sabit Uka, Libri Shpėrngulja e shqiptarėve nga Serbia Jugore 1877-8 bot.Prishinė 1991 fq.73: Identifikimi i Shqiptarėve nė Turq. Popullata shqiptare dhe boshnjako-hercegovace qysh nė kohėn e M.Obrenoviqit u detyrua tė tėrhiqej nga viset e gjėra tė kėtyre trevave duke u pėrqendruar nė trojet e Serbisė Jugore, kėshtu qė disa vise, sdm. Toplica, Jabllanica etj. quheshin Arnautlluk. Kėto vise Arnautlluk i quante aso kohe edhe vetė ministri i Serbisė, Jovan Ristiqi.
Dr.Sabit Uka, libri 4 Jeta dhe veprimtaria e shqiptarėve tė Sangjakut tė Nishit fq.90: Njė shėnim i Tihomir R.Gjorgjeviqit qė bėn fjalė pėr Valevėn na bindė se si ndryshonte numri i banorėve tė njė qyteti gjatė njė lufte... Valeva para Luftės Austro-Turke (1788-1791) kishte shqiptarė dhe 200 shtėoi krishtere (serbė etj.). Disa familje shqiptare janė asimiluar. Sipas shkencėtarit tė njohur Bariq banorėt serbė etj qė mbajnė kuptimin patronimik Arnautoviq e ruajnė gjurmėn e etnosit tė mėparshėm.....
Fq.92 Radoshin Trbjeshanin nė veprėn e tij lidhur me ngjarjen e kryengritjės sė parė Serbe thotė: Shumica absolute e banorėve shqiptarė shpėrngulet nga qytetet pėrkatėsisht nga qyteza tė shumta si nga: Karanova, Krushevci, Paraqini, Rozhanji, Smedereva, Klladova, Beogradi, Shabaci, Aleksinci dhe nga shumė qytete e qyteza tė tjera si dhe nga disa pallanka tė atyre trevave....
-Sipas Tihomir Gjorgjeviqit nė qytete e qytezat tė Pashallėkut tė Beogradit, shumica e banorėve pėrbėhej nga ''turqit''. Kjo e dhėnė e tij e forcon praninė e madhe tė shqiptarėve, boshnjakėve etj.
Fq.99 Dr.Radmilla Triēkoviq: Shqiptarėt kryengritės i kishin pezulluar asokohe(1785) shumė rrugė tė rrethines sė Krushevcit, tė Pustarekės, tė Toplicės, tė Kadillėkut, tė Leskocit, tė Nishit dhe tė Beogradit. Pra i kishin bllokuar rrugėt, tė cilat shpienin pėr Nish, Beograd, Pirot, Vranjė, Novi-Pazar, Prishtinė etj.
Fq.89: Qytete dhe qyteza nė tė cilat kishte edhe shqiptarė, ishin: Beogradi, Smedereva, Klladova, Jagodina, Ada-Kala, Karanova, Poreēi, Qupria, Rudniku, Kurusheva, Aleksinci, Uzhica, Shabaci, Paraqini e Negotini. Nė disa nga kėto qytete si nė Smederevė, Klladovė dhe Qupri kishte me shumė shqiptarė se sa serbė.
Shqiptarė kishte edhe nė gjashtė nahitė tjera, tė cilat Serbia mė 1833 ia bashkoi Pashallėkut tė Beogradit megjithė se nepėr kėto qytete deri nė v.1867 pat boshnjakė, shqiptarė, turq etj. Kėto gjashtė nahi ishin: nahia e Rozhanjit, e Krushevcit, e Timokut, e Sokolcit, e Paraqinit dhe nahia e Negotinit.
Shqiptarė kishte edhe nė disa pallanka 9 qyteza si nė : Teki Pallank, nė Pallankėn e Hasan Pashės nė Lipnicė etj.
Shqiptarė kishte edhe pėrbri rrugės Beograd-Nish....2.000 familje shqiptare pushteti lokal osman i kishte detyruar tė shpėrngulen nga Beogradi dhe Vidini i Bullgarisė....
Fq.91: Largimi i parė i banorėve shqiptarė nga Pashallėku i Beogradit u bė sdm. gjatė luftės Austro-Osmanė(1788-1791) dhe gjatė periudhės 1789-1809.
Popullsia shqiptare e kėtyre viseve u detyrua te ikė tė shpėrngulet edhe gjatė kryengritjes sė parė (1804-1812) dhe tė kryengritjės se dytė sėrbe (1815).
Shpėrngulja e etnosit shqiptarė vazhdon edhe gjatė periudhės (1815-1839) dhe (1841-1867) sdm. ajo pas vitit 1844 me hartimin e Naēertanies tė Garashaninit pėr pastrimin e Vendit nga elementi i huaj jo serbė.
-S.Uka, libri 1, Dėbimi i shqiptarėve nga Sangjaku i Nishit, fq.185: Nė Sėrbinė Jugore nė prag tė luftrave mė 1877-8 kishte mė tepėr se 640 fshatra tė banuara me popullsi shqiptare, ku rreth 370 fshatra ishin tė banuara me shumicė absolute shqiptare, kurse rreth 245 me popullsi shqiptare e serbe, me 158.968 banorė shqiptarė (nė qarqet e dikurshme:Vranjė, Jabllanicė, Leskovc, Toplicė) dhe nė qytetet Prokuple, Kurshumli, Leskovc, Vranjė, Nish, Pirot, Bella Pallank e qyteza tė tjera) me pakicė edhe deri nė Beograd e Vidin tė Bullgarisė.
Fq.187: Pėrpjekjet e pseudoshkencėtarėve tė ndryshėm serbė qė shpėrnguljen e shqiptarėve tė viteve 1878-8 por edhe mė vonė, ta minimizojnė, (kinse nuk ėshtė shqiptare por turke).... Me arsyetimin se muslimanėt nuk donin tė qėndronin nė shtetin e ri, ku nuk pėrfillej si mė parė feja islame....
S.Uka, nė libin 5, Gjurmė mbi shqiptarėt e Sangjakut tė Nishit, fq.292 shkruan: Arritėm te konstatojmė se mėse 400 vendėbanime, thuajse thejshtė shqiptare dhe rreth 300 vendbanime me popullatė tė pėrzier ; shqiptarė, serbė etj. Dhe numri i banorėve shqiptar nė kohėn e dėbimit tė shqiptarėve 1877-8 nga viset e sipėrmendura kapte mė se 200.000 banorė.
-Shkrimi pėrfundon nė pjesėn e tretė.
Me nderime nga,
R.Mexhuani
Prishtinė 23.03.2008
|
|
