| Vizitorët online në arkiv:
vizitorë |
|
| » Zbardhen dokumente sekrete tė ushtrisė jugosllave pėr spastrimet etnike nė krahinėn shqiptare tė Kosovės |
| Postuar mė datėn: 2007-12-13 16:35:20 nga admin1 :: Kategoria: Histori |
| » Opcionet për artikullin |
|
Sigurimi Shqiptar vodhi nga serbėt planin kundėr Kosovės
Kush ishte Ēubrilloviē, ideatori i serbėzimit tė Kosovės. Skema 100-vjeēare dhe letra e Stalinit nė 1925
Ramadan Ilnica / Qemal Biraku
Materiali qė gazeta Panorama nis tė botojė, ėshtė pėrgatitur nga shėrbimet sekrete shqiptare gjatė njė periudhe kohore, qė nis nė fund tė viteve “70-tė dhe ka pėrfunduar nė fillimet e viteve “80-tė, atėherė kur edhe populli i Kosovės u hodh nė demonstrata masive, duke kėrkuar mė shumė pavarėsi. I gjithė ky material i referohet njė dosjeje sekrete qė agjentė tė Sigurimit tė Shtetit shqiptar kanė mundur tė vjedhin nga kasafortat sekrete tė Divizionit 11, nė ushtrinė e Jugosllavisė tė asaj kohe. Dosja Kosova, e pėrpunuar nga struktura tė specializuara tė shėrbimeve sekrete shqiptare, ka qenė e porositur nga Byroja Politike me interesim personal tė Enver Hoxhės, pak vite pėrpara se ai tė vdiste. Nė pjesėn e parė (gjithmonė duke iu referuar dokumenteve sekrete tė ushtrisė jugosllave), jepet njė biografi e hollėsishme e akademikut famėkeq serb Vaso Ēubrilloviē, i cili ėshtė dekoruar nė vitin 1976 pėr planin e tij tė detajuar se si do tė serbizohej me kolonė krahina e Kosovės, duke pėrdorur jo vetėm dėbimet masive, por edhe zhdukjet fizike tė mijėra shqiptarėve qė jetojnė aty. Plani hyri nė veprim qė atėherė. Tė dhėnat janė marrė edhe nga referati i V.Ēubrilloviēit Shpėrngulja e arnautėve. Ndėrkohė nė kėtė dosje gjenden mjaft fakte interesante tė pabotuara, se si Serbia qė nė fillim tė shekullit tė kaluar ka pasur njė skemė tė qartė nė veprim pėr zbrazjen e tokave shqiptare tė Kosovės dhe mė gjerė tė autoktonėve. Interesante janė faktet pėr rolin e Partisė Komuniste Jugosllave qė nė themelim dhe mė pas pro kėsaj strategjie. Letra e Stalinit drejtuar kėsaj partie nė vitin 1925, ku kėrkohet qė Kosova tė ketė tė drejtėn e vetėvendosjes. Masakrat e 100 viteve tė fundit dhe si divizionet partizane jugosllavė vranė dhe masakruan popullsinė shqiptare aty
Periudha 36-vjeēare (1876-1912)
Nė vitin 1877, Vilajeti i Kosovės kishte 760 mijė banorė dhe nė kėtė kohė ky vilajet pėrfshinte pėrveē territorit tė Kosovės sė sotme edhe Shkupin, Tetovėn, Novipazarin, Senicėn, Toplicėn, Kurshumlinė, Prekuplen, Leskocin dhe Vranjėn. Kurse nė vitet 1912-1913, numėronte 497 mijė banorė, nė tė njėjtin territor si nė vitin 1877, pėrjashtuar krahinat e pushtuara nė kėtė kohė nga Serbia. Nga tė gjitha burimet del se 3/4 e popullsisė sė Kosovės ishte shqiptare. Shqiptarėt nė kėtė kohė krahas luftės mundėr pushtuesve turq, luftonin pėr t“u mbrojtur nga rreziku i pushtimit tė ri prej shtetit serb, i cili vepronte aktivisht pėr t“i dėbuar me dhunė nga territoret e tyre dhjetėra mijė shqiptarė tė zonave nė kufirin me Serbinė e Malin e Zi. Nė kėtė kohė, Serbia pushtoi zona tė tėra shqiptare si Toplicėn, Vranjėn, Kurshumlinė, Prekuplen dhe Leskocin, ndėrsa Mali i Zi, Ulqinin dhe tė tjerė. Mė 1877, mbi 30 mijė shqiptarė u dėbuan nga Toplica e Klisura. Vetėm prej 81 fshatrave nga Toplica e Kosanica janė shpėrngulur rreth 1867 familje shqiptare. Nė vitet 1876-1878, nga Prekupla e Kurshumlia, ku 50 pėr qind e popullsisė ishte shqiptare, u dėnuan rreth 20 mijė banorė shqiptarė. Sipas tė dhėnave turke, austriake, serbe e frėnge, nė thellėsi tė Vilajetit tė Kosovės e tė Shkodrės u vendosėn rreth 300 mijė shqiptarė, tė shpėrngulur si rezultat i pushtimit tė krahinave tė sipėrme nga Serbia e Mali i Zi. Vrasjet e dėbimi masiv nga ushtria serbo-malazeze i popullsisė vendase shqiptare, krijoi njė shqetėsim dhe alarm tė madh, jo vetėm nė krahinat shqiptare nė kufi me Serbinė e Malin e Zi, por edhe nė tė gjithė vendin. Kundėr kėsaj politike shoviniste lindi dhe u zhvillua njė lėvizje e fuqishme popullore pėr vetėmbrojtje, e cila kishte pėr qėllim t“i dilte mbrojtjes sė atdheut nga copėtimi dhe robėria e re. Nė kėtė kohė u krijua edhe Lidhja Shqiptare nė Prizren.
Periudha 24-vjeēare (1913-1937)
Gjatė viteve 1913-1937 (pėrjashtuar vitet e Luftės sė Parė Botėrore), Kosova dhe viset e tjera shqiptare nė Maqedoni e Mal tė Zi, u pushtuan nga shteti jugosllav. Gjatė kėsaj kohe, regjimi shovinist i borgjezisė serbomadhe pėrdori tė gjitha mjetet politike, ekonomike, ideologjike dhe ushtarake pėr shkombėtarizimin, sllavizimin e plotė tė territoreve shqiptare tė aneksuara.
Shkombėtarizimi nėpėrmjet zhdukjes fizike
Dokumentet qė disponon Arkivi i Shtetit shqiptar (fondi i Komitetit Mbrojtja Kombėtare e Kosovės), dėshmojnė se gjatė viteve 1913-1927 nė Kosovė dhe nė vise tė tjera tė ish- Jugosllavisė janė vrarė 207 mijė e 448 shqiptarė. Vetėm nė Kosovė, gjatė viteve 1913-1927, janė burgosur 22 mijė e 110 shqiptarė. Po ashtu nė kėto vite janė zhdukur plotėsisht 57 fshatra, djegur 6050 shtėpi dhe janė plaēkitur 10 mijė e 526 familje. Pėr mungesė tė dhėnash kėtu nuk pėrfshihen zhdukjet fizike qė janė bėrė nė Kosovė dhe nė viset e tjera shqiptare nė Maqedoni e Mal tė Zi gjatė viteve 1927-1937.
Shkombėtarizimi nėpėrmjet reformės agrare kolonizuese
Borgjezia serbomadhe, pėrveē mjeteve tė dhunės, nė luftėn pėr shkombėtarizimin e Kosovės dhe tė viseve tė tjera shqiptare tė ish-Jugosllavisė, pėrdori edhe mjete tė tjera ekonomike dhe kryesisht reformėn agrare kolonizuese. Nė bazė tė dokumenteve arkivorė dhe tė disa tė dhėnave, qė japin disa studiues kosovarė, u vendosėn nė Kosovė nė periudhėn mes dy luftėrave botėrore rreth 58 mijė e 714 kolonė serbė e malazezė. Vetėm deri nė vitin 1937 nė Kosovė u vendosėn 16 mijė e 622 familje kolonėsh serbė dhe malazezė dhe po kėshtu 2 mijė familje tė tjera kolonėsh serbo-malazezė u vendosėn nė viset shqiptare tė Maqedonisė. Nė bazė tė hartės sė kolonizimit, deri nė vitin 1937 nė Kosovė u ngritėn rreth 374 fshatra kolonėsh. Sipas raportit tė drejtoratit tė Lartė tė Reformės Agrare jugosllave, gjatė viteve 1920-1940 vetėm nė disa rrethe tė Kosovės e Maqedonisė u janė marrė shqiptarėve dhe u janė dhėnė kolonėve serbo-malazezė mijėra hektarė tokė. Shkombėtarizimi nėpėrmjet shpėrnguljes ėshtė njė tjetėr metodė e pėrdorur nga serbėt. Kėshtu, pėr shkak tė dhunės sė egėr pėr shfarosjen dhe masakrimin e shqiptarėve, grabitjes masive tė tokės dhe pėrdorimit tė mjeteve tė tjera tė detyrimit, gjatė viteve 1913-1937 u shpėrngulėn nga trojet e veta njė masė e madhe e popullsisė shqiptare qė jetonte nė Kosovė, Maqedoni dhe Mal tė Zi. Nė vitet 1937-1941, pėr shkak tė intensifikimit tė propagandės nga politikanėt e regjimit, aparati shtetėror serbomadh vuri nė zbatim masa tė shumėllojshme pėr tė shpejtuar kolonizimin dhe sllavizimin e krahinave shqiptare nė Jugosllavi. Si rrjedhim, nė kėto vite qeveria jugosllave ndėrmori bisedime me Turqinė pėr tė shpėrngulur vitet e ardhshme tė paktėn 400 mijė shqiptarė. Kjo u realizua nėpėrmjet rritjes nė njė shkallė mė tė lartė tė dhunės politike dhe tė detyrimit ekonomik. U rrit ardhja e kolonėve dhe marrja e tokės shqiptare. Pėr realizimin e misionit tė shpėrnguljes sė shqiptarėve u angazhua edhe ushtria. Nė vitin 1938, komanda e zonės sė armatės sė tretė, nė Shkup, propozonte: Lypset tė pėrpiqemi qė turmat e forta dhe komplekse tė shqiptarėve tė shpėrngulen sa mė shpejt, duke futur nė mes tyre tė paktėn 50 pėr qind tė popullsisė sonė (sllave). Pėr kėtė, gjatė viteve 1939-1940, u kryen dy operacione terrori ndaj shqiptarėve, nėn pretekstin e mbledhjes sė armėve, vrasjeve dhe masakrimit tė popullsisė shqiptare nga ushtria jugosllave nė pragun e kapitullimit tė Jugosllavisė (prill 1941). Tė gjitha kėto bėnė qė masa e shpėrnguljes sė shqiptarėve pėr nė Turqi tė ngrihet nė njė shkallė mė tė lartė. Vetėm nė kėto vite u dėbuan nga trojet e tyre rreth 280 mijė shqiptarė tė tjerė. Pėrfundimisht, gjatė periudhės 28-vjeēare (1913-1941) nga viset shqiptare nė Jugosllavi u shpėrngulėn mbi 500 mijė shqiptarė. (220 mijė deri nė vitin 1937 dhe 280 mijė nė vitet 1937-1941). Nga tė 500 mijė shqiptarėt e shpėrngulur gjatė kėsaj periudhe, njė pjesė janė vendosur nė Shqipėri dhe pjesa tjetėr, rreth 380 mijė, nė Turqi. Pėrballė njė politike tė tillė shkombėtarizuese, popullsia e viseve shqiptare tė aneksuara nga Jugosllavia zhvilloi njė qėndresė tė fuqishme nė forma tė ndryshme, deri nė luftė tė armatosur. Janė tė njohura kryengritjet e Kosovės, Rrafshit tė Dukagjinit e Dibrės nė shtator tė vitit 1913. Kryengritjet e Plavės, Gucisė e Rugovės mė 1919, apo ajo e Rrafshit tė Dukagjinit po nė kėtė vit, ku numri i kryengritėsve shkonte nė 10 mijė. Njė tjetėr kryengritje, ajo e Kosovės, do tė shpėrthente nė vitin 1920, ku 12 mijė kryengritės luftonin kundėr ushtrisė serbomadhe. Dokumente arkivorė hedhin dritė edhe mbi lėvizjen e ēetave kryengritėse nė vitet 1918-1927, sidomos nė zonėn e Drenicės. Sipas statistikave, qė japin organet shtetėrore jugosllave, gjatė viteve 1919-1927 janė vrarė rreth 4 mijė luftėtarė shqiptarė kryengritės.
Periudha katėrvjeēare (1941-1944)
Edhe pas kapitullimit tė Jugosllavisė monarkiste, nė kushtet e pushtimit nazifashist, gjatė viteve tė luftės, forcat ultranacionaliste serbomadhe tė ēetnikėve, tė pėrbėrė prej 40 mijė ushtarėve tė ish-ushtrisė sė kralėve, nėn komandėn e Drazho Mihajlloviēit, nė mėnyrė tė vazhdueshme sulmonin Kosovėn dhe vise tė tjera shqiptare pėrreth, duke kryer vrasje e masakra nė masė. Ėshtė e njohur tragjedia e Bihorit, nė janar tė vitit 1943, kur ēetnikėt shkretuan 52 fshatra, vranė 4 mijė banorė, grabitėn 300 vajza dhe kėrcėnuan gjithė popullsinė shqiptare nė Kosovė e vise tė tjera, se nė rast qėndrese pėr tė mos pranuar sundimin serb do tė pėsonin tė njėjtin fatkeqėsi si popullsia e Bihorit dhe Novipazarit.
Letra e Stalinit nė vitin 1925, Kosova deri nė shkėputje
Rrjedhimisht, popullsisė shqiptare nė Kosovė e viset pėrreth iu desh tė bėnte njė luftė tė shumėfishtė; si ndaj pushtuesve italianė dhe gjermanė ashtu dhe kundėr forcave serbe tė pėrfaqėsuara nga ēetnikėt dhe ato bullgare tė Borisit, qė kryen krime tė rėnda kundėr popullsisė shqiptare. Nga ana tjetėr, grupi shovinist i Titos, me qėndrimet e tij, sabotoi luftėn nacional-ēlirimtare tė popullsisė shqiptare. Nė kėtė drejtim ėshtė kuptimplotė vendimi shovinist i AVNOJ (Kėshillit tė Pėrgjithshėm Nacional-Ēlirimtar tė Jugosllavisė), nė nėntor tė vitit 1943, nė Jajc, i cili nė kundėrshtim me qėndrimin marksist-leninist ndaj ēėshtjeve nacionale dhe orientimeve tė dhėna nga KOMINTERNI nė atė kohė, qė proklamonin se tė gjitha kombet e kombėsitė nė ish- Jugosllavinė monarkiste do tė mbeteshin nė kuadrin e kufijve tė shtetit jugosllav tė pasluftės, bile dhe pakica nacionale jugosllave tė mbetura jashtė kufijve do t“i bashkoheshin Jugosllavisė sė pasluftės. Josif Stalini, duke demaskuar pikėpamjet e qėndrimet nacional-shoviniste tė udhėheqjes sė Partisė Komuniste Jugosllave (Semiēit) nė vitin 1925, shkruante se nė programin e partisė, si bazė pėr zgjidhjen e ēėshtjes nacionale duhet marrė parimi leninist i sė drejtės sė vetėvendosjes, deri nė shkėputje, dhe jo kufijtė imperialistė tė shtetit borgjez jugosllav tė krijuar si rezultat i luftėrave dhe dhunės (J. Stalin Vepra vėllimi 7, faqe 22). Kėshtu AVNOJ nuk e linte pėr t“u zgjidhur ēėshtja e Kosovės dhe e viseve tė tjera shqiptare nė bazė tė parimit leninist tė vetėvendosjes deri nė shkėputje, por e proklamonte zgjidhjen e saj duke e lėnė Kosovėn nė kuadrin e Jugosllavisė sė pasluftės. Theksojmė se nė kėtė mbledhje tė AVNOJ-it, nuk merrte pjesė asnjė pėrfaqėsues nga Kosova. Dihet se njė muaj pas mbledhjes sė dytė tė AVNOJ-it (mė 31 dhjetor 1943), nė katundin Bujan, tė Tropojės, Koferenca e Parė e Kėshillit Nacionalēlirimtar tė Kosovės e Rrafshit tė Dukagjinit, vendosėn: Kosova e Rrafshi i Dukagjinit janė krahina nė tė cilat banojnė nė pjesėn mė tė madhe popullsi shqiptare, e cila, si gjithmonė, edhe tash dėshiron me u bashkue me Shqipninė. Prandaj e ndjejmė pėr detyrė me u vu nė dukje rrugėn e drejtė tė cilėn, duhet tė ndjekin populli shqiptarė me qėllim qė t“i realizojė aspiratat e veta
pra dhe populli shqiptarė, do tė ketė mundėsi me vetėvendosė mbi fatin e vetė me tė drejtėn e vetėvendosjes deri nė shkėputje. Ky vendim nga grupi titist aty, u konsiderua se bije nė kundėrshtim me vendimet e AVNOJ-it dhe me pikėpamjet e vijės politike tė PKJ, lidhur me unitetin Jugosllavisė pas luftės... |
|
Vaso Ēubriloviqi
Kush ėshtė Vaso Ēubrilloviēi: Karriera dhe vepra e tij
Dr.Vaso Ēubrilloviē ėshtė lindur nė vitin 1897. Qė nė vitin 1914 ka qenė anėtar i organizatės Bosnja e Re, njė organizatė kjo nacionaliste serbe, qė u ngarkua me pėrgjegjėsi pėr atentatin ndaj trashėgimtarit tė fronit mbretėror austriak nė Sarajevė mė 23 qershor 1914. Ēubrilloviēi u diplomua nė Universitetin e Beogradit, ku mė pas mbrojti edhe doktoratėn. Qė nga viti 1930 ka qenė asistent profesor nė Fakultetin e Filozofisė nė Beograd. Mė 7 mars tė vitit 1937, ai pėrfundoi edhe studimin Shpėrngulja e arnautėve, qė mė pas ia paraqiti klubit kultural serb, i cili e miratoi atė dhe e konsideron menjėherė platformėn e borgjezisė serbomadhe pėr shkombėtarizimin, kolonizimin e Kosovės dhe viseve tė tjera shqiptare nė Jugosllavi. Pas Luftės sė Dytė Botėrore ishte ministėr i Ekonomisė Pyjore dhe nė dikastere tė tjerė nė qeverinė e RFJ. Vaso Ēubrilloviēi njihet si politikan, historian dhe anėtar i Lidhjes sė Komunistėve tė Jugosllavisė. Nė vitin 1946, ishte profesor nė Universitetin e Beogradit dhe anėtar i Akademisė sė Shkencave tė Serbisė. Nė vitin 1970, Ēubrilloviēi drejtonte Institutin Ballkanologjik tė Beogradit. Studimi Shpėrngulja e arnautėve ruhet edhe sot e kėsaj dite nė arkivat serbe dhe nė Institutin Ushtarako-Historik tė shekullit XIX.
Fakte tė reja marrė nga dokumente sekrete tė arkivave pėr raprezaljet e serbėve nė Kosovė pas Luftės sė Dytė Botėrore
Si i favorizoi Tito kosovarėt tė ikin nė Perėndim
Mbijetesa duke lindur trefish mė shumė se serbėt
Nuk ėshtė e rastėsishme qė, gjatė viteve 1944-1966, u zhdukėn nga terrori serb nė Kosovė dhe nė viset e saj 70 mijė shqiptarė, nga tė cilėt rreth 40 mijė u zhdukėn nė periudhėn katėrvjeēare “44-“48. Mbi 30 mijė tė tjerė u eliminuan gjatė viteve 1949-1966. Shembujt mė tipikė tė kėtyre krimeve shfarosės janė pushkatimi i 17 mijė shqiptarėve nė Tetovė, Gostivar, Tivar, Mitrovicė dhe Gjilan nė vitet 1944-1945. Po kėshtu, nuk mund tė harrohet masakrimi i mė se 30 mijė shqiptarėve nė Drenicė, gjatė vjeshtės dhe dimrit tė vitit 1944-1945, apo mbytja me gaz helmues i 2 mijė djemve shqiptarė nė Goricė. Serbėt vijuan mė pas me vrasjet dhe torturat ēnjerėzore nė vitet 1955-1957, qė i maskuan nėn tė ashtuquajturin aksion pėr mbledhjen e armėve. Nė kėtė masakėr famėkeqe u torturuan mė shumė se 50 pėr qind e burrave tė Kosovės. Ishin tė njohur kampet e pėrqendrimit dhe burgjet famėkeqe titiste, ku gjetėn vdekjen me mijėra shqiptarė si nė: Nish, Mitrovicė, Otaku, Idrisava, Sremit, Stata, Sinja. Dhuna serbe ndaj popullit etnik tė Kosovės e viseve tė saj u shfaq edhe njėherė nė shtypjen e demonstratave tė vitit 1968 nė Prishtinė, Tetovė, Gostivar. Pėrveē kėsaj, janė ndjekur nga UDB me dosje pėrpunimi mė shumė se 120 mijė shqiptarė.
Shpėrngulja e shqiptarėve tė Kosovės nė Turqi
Ashtu si edhe nė kohėn e kralėve edhe regjimi titist pėrtėriu reformėn agrare kolonizuese, duke ua marrė tokat shqiptarėve dhe duke ua dhėnė atė elementėve serbė e malazezė. Kjo bėri atė qė pėrveē kolonėve tė paraluftės, tė vijnė kolonė tė rinj. Vetėm gjatė viteve 1947-1960, nė katėr rrethe tė Kosovės; Prishtinė, Mitrovicė, Pejė e Ferizaj, u vendosėn rreth 53 mijė kolonė serbė e malazezė. Po ashtu, nė atė kohė u pėrtėrinė tė gjitha mėnyrat e detyrimit pėr shpėrnguljen e shqiptarėve nė Turqi. Ėshtė e dokumentuar se mbi 50 pėr qind e elementit malazez, kroat dhe nga Bosnja, qė jetojnė sot nė Kosovė, kanė ardhur pas Luftės sė Dytė Botėrore. Sipas tė dhėnave tė botuara nė numrin 10 tė revistės Pėrparimi tė vitit 1971, vetėm gjatė tetė vjetėve 1953-1960 janė shpėrngulur nga Kosova rreth 285 mijė shqiptarė. Shpėrngulja pėr nė Turqi ka vazhduar edhe mė pas dhe nga tė dhėnat qė japin botimet e bėra nė ish-Jugosllavi del se pas Luftės sė Dytė Botėrore serbomėdhenjtė kanė shpėrngulur me forcė pėr nė Turqi rreth 400 mijė shqiptarė, nga tė cilėt 203 mijė vetėm nė vitet 1955-1958.
Largimi i pėrkohshėm dhe i pėrhershėm nė Evropė dhe Amerikė
Njė tjetėr dredhi e pėrdorur nga regjimi titist pėr largimin e shqiptarėve nga trojet e tyre etnike, ishte dhe largimi pėr punė nė vendet Perėndimore. Vetėm nga Kosova, nė vitin 1978, gjendeshin nė Perėndim rreth 60 mijė punėtorė, midis tyre 1200 femra. Ndėrsa nga viset shqiptare nė Maqedoni dhe nė Mal tė Zi, largimet pėr punė jashtė shtetit janė edhe mė tė mėdha. Vetėm nga katėr komuna; Tetovė, Gostivar, Kumanovė dhe Ulqin, nė vitin 1978 u larguan pėr punė nė Evropė 17 mijė vetė. Veē largimit tė pėrkohshėm rezulton se shumė kosovarė dhe shqiptarė tė viseve tė tjera etnike nė Mal tė Zi dhe Maqedoni, kanė shkuar dhe janė vendosur nė Perėndim pėrgjithmonė. Nga tė dhėnat dokumentare del se nga viset shqiptare tė Malit tė Zi janė vendosur nė Amerikė dhe Australi 15 mijė shqiptarė. Po ashtu statistikat jugosllave tė vitit 1971 dėshmojnė se ēdo vit jashtė krahinės sė Kosovės emigrojnė 9 mijė shqiptarė. Nė metodat serbe tė shkombėtarizimit tė Kosovės nuk mungonte edhe ajo e thithjes sė shqiptarėve nė thellėsi tė ish-Jugosllavisė. Dokumentet tregojnė se nga viti 1944 deri nė vitin 1961 janė larguar nė thellėsi tė Jugosllavisė rreth 79 mijė shqiptarė. Struktura kombėtare e kuadrit dhe e njerėzve tė tjerė nė marrėdhėnie pune nuk i pėrgjigjej pėrbėrjes kombėtare tė Kosovės. Ndėrsa shqiptarėt pėrbėnin 80 pėr qind tė popullsisė numri i atyre qė ishin nė marrėdhėnie pune ishte 59 pėr qind. Nė sektorin shoqėror nė Kosovė, ndėrsa nga serbo-malazezėt punonte njė nė ēdo pesė vetė, nga shqiptarėt punonte njė nė tetėmbėdhjetė vetė.
Ardhja nė Shqipėri
Pėr shkak tė mohimit tė tė drejtave nacionale shoqėrore nė fusha tė ndryshme dhe ndjekjes dhe terrorit gjatė viteve 1944-1945 kanė ardhur nė Shqipėri 130 familje dhe 3750 individė shqiptarė tė Kosovės. Kjo vazhdoi edhe mė vonė gjatė viteve 1948-1977, ku kaluan kufirin nga Jugosllavia pėr nė Republikėn e Shqipėrisė 2 mijė emigrantė politikė, nga tė cilėt rreth 1770 ishin shqiptarė dhe 230 jugosllavė. Qeveria e Titos, popullsisė shqiptare jo vetėm i mohoi tė drejtėn pėr vetėvendosje, por edhe nuk e lejoi qė tė qėndrojė e bashkuar nė njė njėsi administrative, megjithėse kjo popullatė prej afro 2 milionė banorėsh jetonte nė terror tė plotė. Ashtu si edhe nėn regjimin monarkist tė kralėve, dhe titistėt pėr tė kėnaqur interesat serbe, malazeze, maqedonase i ndanė artificialisht shqiptarėt nė katėr njėsi administrative: nė krahinėn autonome tė Kosovės, ku jetonin rreth 1,546 milionė banorė ku 1,280 milionė ishin shqiptarė. Nė Maqedoni, ku jetonin rreth 400-500 mijė shqiptarė. Nė Serbi mbi 80 mijė shqiptarė dhe nė Mal tė Zi, ku banonin rreth 50 mijė shqiptarė. Numri i popullsisė shqiptare, nė bazė tė statistikave dhe dokumenteve tė botuara nga shteti jugosllav, para dhe pas Luftės sė Dytė Botėrore jepet qėllimisht mjaft i zvogėluar nga Beogradi. Kėto tė dhėna marrė nga regjistrimet e ndryshme gjatė periudhės 1912-1971 janė shumė mė tė vogla nė krahasim me atė qė duhet tė ishin sipas shtesės natyrale tė shqiptarėve. Nga njė pėrllogaritje e bėrė nė bazė tė shtesės natyrale tė popullsisė shqiptare pėr njė mijė banorė nė vit, del se nga viti 1912-1941 mungojnė rreth 650 mijė shqiptarė, tė cilėt janė zhdukur dhe shpėrngulur jashtė trojeve tė tyre. Gjithashtu, nga e njėjta pėrllogaritje, del se gjatė viteve 1945-1976 mungojnė mbi 540 mijė shqiptarė tė zhdukur fizikisht dhe tė shpėrngulur jashtė Kosovės dhe viseve shqiptare nė Maqedoni e nė Mal tė Zi. Sipas statistikave shtetėrore jugosllave, elementi serbo-malazez si nė shifra absolute, ashtu edhe nė pėrqindje ndaj numrit tė pėrgjithshėm tė popullatės nė Kosovė deri nė vitin 1967 ka ardhur duke u rritur pėr shkak tė sjelljes me shumicė dhe kolonėve tė para dhe pas luftės. Nė regjistrimet e vitit 1971, nė raport me vitin 1961 elementi serb e malazez ka pėsuar ulje si nė shifra absolute edhe nė raport me numrin e pėrgjithshėm tė popullsisė nė Kosovė.
Teoria titiste pėr shkombėtarizimin e Kosovės dhe viseve tė tjera shqiptare nė Jugosllavi
Teoricienėt, historiografėt dhe politikanėt titistė donin tė ringjallnin teoritė e ndryshme antishqiptare tė borgjezisė sė vjetėr serbomadhe, kryesisht nė fushėn e historiografisė dhe demografisė. Kėta teoricienė mohonin lashtėsinė e shqiptarėve dhe nėnēmonin kulturėn e shqiptarėve, shtrembėrojnė rolin e Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit, se gjoja paska luftuar pėr tė ruajtur sovranitetin e Sulltanit nė tokat e shqiptarėve. Ata pohojnė se popullsia shqiptare nė Kosovė gjoja ėshtė vendosur para 150-200 vjetėsh. Po kėshtu, teoricienėt titistė bėnė pėrpjekje tė vinin nė zbatim pikėpamjet e tyre nė fushėn e demografisė. Pėrveē teorive tė tjera antishqiptare u shfaqėn edhe mjaft teori nė fushėn demografike, tė cilat synonin tė justifikojnė pakėsimin dhe largimin e shqiptarėve nga Kosova dhe viset e tjera shqiptare nė ish-Jugosllavi. Ashtu si nė vitin 1937, Vaso Ēubrilloviēi nė referatin e mbajtur para klubit serb tė kulturės, nė Beograd, shprehte shqetėsimin e tij se politikėn tonė tė kolonizimit e mundi pjelloria e grave shqiptare. Edhe politikanė titistė pas Luftės sė Dytė Botėrore shqetėsohen pėr shtesėn e madhe tė popullsisė shqiptare nė Jugosllavi. Tė dhėnat statistikore tė shtetit jugosllav tė vitit 1971 tregojnė se popullsia e Kosovės gjatė 50 viteve tė fundit, 1921-1971 me gjithė zhdukjet e shpėrnguljet nė masė ėshtė trefishuar nė krahasim me ritmet e shtimit natyral tė Jugosllavisė. Shtimi natyral i popullsisė shqiptare nė Jugosllavi ishte nė ato vite 34-37 pėr mijė nė vit, domethėnė tre herė mė i lartė se shtimi mesatar nė Jugosllavi. Madje, kėto statistika tregonin se fertiliteti i gruas nė Kosovė zinte vendin e tretė nė Botė dhe popullsia shqiptare ishte mė e reja nė moshė nė Jugosllavi (ku nga 1 deri nė 35 vjeē pėrbėnin 74 pėr qind tė popullsisė atje). Me kėtė tendencė rritjeje, qė kishte popullsia e Kosovės, do tė dyfishohej ēdo 24 vjet. Tė gjitha kėto tė dhėna i kanė preokupuar shumė jugosllavėt, tė cilėt kėrkonin rrugėt, format dhe mjetet pėr pakėsimin dhe largimin e popullsisė shqiptare. Jugosllavėt e konsideronin shtesėn e popullsisė shqiptare njė proces eksplozioni demografik dhe shpiknin lloj-lloj mėnyrash, qė synonin gjithnjė pakėsimin e popullsisė shqiptare. Shpesh titistėt bėnin presion pėr pakėsimin e lindjeve, largonin nga vendi moshat aktive tė popullsisė, nuk bėnin asnjė pėrpjekje pėr tė pakėsuar mortalitetin dhe pėr mė tepėr e linin Kosovėn nė prapambetje tė plotė ekonomike dhe kulturore me qėllim qė tė pengonin rritjen e popullsisė. Kėshtu propagandoheshin norma tė Evropės Perėndimore pėr planifikimin familjar, nxitej politika e migrimit jashtė e brenda vendit, si dhe migrimet e pėrkohshme tė fuqisė punėtore kosovare nė Evropė pėr tė pėrballuar shtesėn e popullsisė.
Falsifikimet e Beogradit nė regjistrimet e popullsisė shqiptare
Pėr tė realizuar zvogėlimin e popullsisė shqiptare nė Jugosllavi herė pas here kanė pėrdorur falsifikimet e pafundme nė regjistrimin e popullsisė shqiptare nė Jugosllavi. Pėr kėtė janė shpikur dhe zbatuar lloj-lloj formash e presionesh qė tė shėnohen sa mė shumė shqiptarė si maqedonas, malazezė, serbė dhe turq (tė ashtuquajturit kombėsi myslimane e Jugosllavisė). Pėrfundimisht, nė 60 vjetėt e fundit 1912-1976, nė viset shqiptare tė aneksuara nga Jugosllavia u zhdukėn fizikisht mbi 277 mijė shqiptarė dhe u shpėrngulėn nga trojet e veta mė shumė se 973 mijė tė tjerė, qė gjithsej kapin shifrėn e 1 milion e 250 mijė vetėve. Nga dokumente dhe studiues tė ndryshėm del se midis dy luftėrave botėrore vetėm nė Turqi kanė shkuar mbi 700 mijė shqiptarė, kryesisht nga Kosova dhe Maqedonia. Por, me gjithė zhdukjet fizike dhe shpėrnguljet e mėdha, popullsia shqiptare e kėtyre anėve, pėr shkak tė qėndresės sė madhe dhe tė natalitetit tė lartė, nuk u sllavizuan dhe as mbetėn nė pakicė. Pėrherė shqiptarėt kanė qenė shumicė nė trojet e tyre nė ish-Jugosllavi. Nė vitin 1971, regjistrimi i popullsisė nė Jugosllavi jepte si shifėr tė shqiptarėve 1 milion e 310 mijė vetė. Natyrisht kjo shifėr nuk ėshtė e saktė, pasi fshihet realiteti. Atėherė po tė merret parasysh shtesa e popullsisė shqiptare nė trojet e tyre nė Jugosllavi kjo shifėr duhet tė ishte qė nė atė kohė rreth 2 milionė, qė do tė thotė pėr nga numri i popullsisė shqiptarėt ishin tė tretėt nė atė shtet, gjė e cila ngjallte shqetėsim edhe te politikanėt e regjimit tė Titos....
Enver HOXHA me TITON nė Beograd - Qershor 1946
Vizita nė Jugosllavi pas luftės
Enveri heshti pėr Kosovėn nė 1946
Zbardhet i plotė dokumenti antishqiptar i Vaso Ēubrilloviē, ultranacionalistit serb. Gabimet e serbėve dhe loja me Turqinė dhe Tiranėn
Plani pėr tė zbrazur Kosovėn me para dhe gjak
Bisedimet sekrete me Turqinė pėr tė ēuar atje 200.000 shqiptarė, frika prej Italisė dhe milionat pėr Tiranėn
Problemi i shqiptarėve nė jetėn tonė nacionale e shtetėrore nuk ėshtė i tanishėm, ky problem ka luajtur njė rol tė madh nė mesjetė, por rėndėsi vendimtare mori nga fundi i shekullit tė 17-tė, kur masat serbe u shpėrngulėn nė drejtim tė veriut nga tokat e dikurshme tė vjetra tė Bashkės dhe nė vend tė tyre u vendosėn malėsorėt shqiptarė. Ata gradualisht zbresin nga malet e tyre dhe vendosen nė fushat pjellore tė Metohisė dhe Kosovės, duke depėrtuar nė veri, pėrhapen nė drejtim tė Moravės jugore e perėndimore, nėpėrmjet maleve tė Sharit zbresin nė drejtim tė Pollogut e prej andej nė drejtim tė Vardarit. Nė kėtė mėnyrė deri nė shekullin e 19-tė krijojnė trekėndėshin shqiptar, tė cilėt madje u futėn edhe mė thellė deri nė Nish, duke i ndarė tokat e vjetra tė Bashkės nga Maqedonia deri nė Luginėn e Vrardarit. Kjo pykė shqiptare e populluar nga elementė arnashistė shqiptarė, nė shekullin e 19 pengoi ēdolloj lidhjeje tė fortė kulturore, arsimore dhe ekonomike midis tokave tona veriore dhe jugore. Kjo ishte arsyeja kryesore qė Serbia vetėm nė vitin 1978, nėpėrmjet Vranjės e Malit tė Zi, Shkupit krijoi dhe mundi tė mbajė lidhje tė vazhdueshme me Maqedoninė dhe tė ketė atje atė ndikim kultural dhe politik, ashtu siē pritej. Bullgarėt, megjithėse e filluan jetėn shtetėrore mė vonė se serbėt, nė fillim patėn rezultate mė tė mira. Kėtė pykė shqiptare filloi ta copėtoi Serbia qė nė kryengritjen e parė, duke i dėbuar banorėt mė veriorė shqiptarė qė nga Jagorina. Pjesėn tjetėr tė trekėndėshit shqiptar e kishte pėr detyrė ta shpartallonte shteti ynė i sotėm qė nga viti 1918 e kėtej, por ai nuk e bėri kėtė. Janė disa arsye pėr kėtė, por po pėrmend ato mė tė rėndėsishmet
Shqiptarėt lindin mė shumė
Gabim themelor i funksionarėve kompetentė tė asaj kohe ishte se nė Ballkanin e trazuar e tė pėrgjakur tė asaj kohe, deshėn qė zgjidhjen e ēėshtjeve tė mėdha etnike ta zgjidhte me anė tė metodave tė tjera. Nuk duhet harruar se Turqia solli nė Ballkan zakone tė marra nga Sheriati, sipas tė cilit me fitoren e luftės dhe pushtimin e njė vendi, fitohet e drejta mbi jetėn dhe pasurinė ndaj shtetasve tė nėnshtruar. Nga ata, edhe tė krishterėt ballkanas mėsuan se fitohet me ndeshje jo vetėm pushteti dhe sundimi, por edhe shtėpia dhe pasuria. Nga viti 1912 e kėtej, i kanė zgjidhur ose janė nė rrugėn e zgjidhjes tė ēėshtjeve tė pakicave kombėtare me anė tė shpėrnguljes, ne kemi qėndruar nė metoda tė ngadalta e tė plogta tė kolonizimit gradual. Rezultatet e kėsaj ishin negative. Rritja natyrale e shqiptarėve ėshtė mė e madhe se numri i pėrgjithshėm i rritjes sonė natyrale bashkė me kolonistėt. Nga viti 1921 deri nė vitin 1931 shtesa e shqiptarėve ka qenė 68.6 ndėrsa e serbėve 58,7 frymė, pra ndryshimi ėshtė 9315 banorė mė shumė nė favor tė shqiptarėve. Duke pasur parasysh pjellorinė, rritjen e theksuar tė shqiptarėve, si dhe konditat gjithnjė e mė tė vėshtira tė kolonizimit sipas metodave tė vjetra, ky disproporcion gjatė kohės do tė bėhet gjithnjė e mė i madh dhe nė fund do tė vihen nė pikėpyetje edhe ato pak suksese kolonizuese qė kemi arritur nga viti 1918 e deri mė sot.
Serbėt nuk kanė plan shtetėror pėr marrjen e Kosovės
Edhe vet mėnyra e kryerjes sė kolonizimit sipas metodės nuk u zbatua siē duhet. Mė e rėndėsishmja ėshtė se pėr njė problem tė tillė, me kaq rėndėsi, nuk ekziston njė plan i caktuar shtetėror, tė cilit duhet ti pėrmbahej e zbatonte ēdo regjim. Punohej copė-copė, sot pėr nesėr, ēdo ministėr prishte tė vjetrėn atė tė paraardhėsit tė tij, por duke mos krijuar edhe ai vetė diēka solide. Ligjet e rregullat ndryshoheshin, por edhe ashtu tė dobėta nuk viheshin nė jetė. Disa, sidomos deputetėt, po tė ishin nga vise tė vjetra, kur nuk mund tė fitonin mandatin nga ajo kombėsia e tyre, shkonin poshtė nė jug dhe kėrkonin mandatin nga kombėsia e tyre, duke rrezikuar kėshtu interesat e mėdha nacionale e shtetėrore. Aparati i kolonizimit ishte mjaft i shtrenjtė, i fryrė dhe i mbushur me njerėz jo vetėm tė papėrgatitur nga ana profesionale, por edhe shpesh mendjemėdhenj e tė paaftė, kėshtu qė puna e tyre pėrbėnte njė pikėpyetje nė vetvete.
Gabimi me kolonėt malazezė
Edhe disa mijėra familje qė u vendosėn pas luftės e kėtej nuk zunė rrėnjė nė vendin ku u vendosėn. Nė Kosovė pati sukses mė shumė, sidomos nė luginėn e Llapit, ku topliēanėt depėrtuan nga veriu nė jug. Kėtu janė kolonitė mė tė vjetra tė pėrziera me elementė nga krahinat tona tė ndryshme, ndėrsa nė Drenicė e Metohi, si krahina mė tė qėndrueshme, nuk patėm sukses. Asnjėherė nuk duhet bėrė kolonizimi vetėm me malazezė. Jo pėr shkak se ata janė element i keq kolonizues, por pėr arsye tė prirjeve tė tyre pėr blegtori, sepse kjo ka tė bėjė vetėm me gjeneratėn e parė. Gjenerata e dytė ėshtė krejt ndryshe, mė aktive dhe mė praktike. Fshati Petrovė nė Miroē, sipėr Danubit, qė ėshtė i banuar vetėm nga malazezė, ėshtė fshati mė i pėrparuar nė Krajine. Dhe sot nė Serbi, mund tė gjenden me mijėra familje tė pėrparuara, veēanėrisht nė Toplicė dhe Kosanicė, qė janė malazezė tė gjeneratės sė parė dhe u pėrzien me elementė pėrparimtarė. Kjo ėshtė veēanėrisht e rėndėsishme pėr Metohinė, ku mbėshtetja direkt nė vatrėn e vjetėr bėnė tė mundur ruajtjen e zakoneve dhe tė shprehive tė vjetra. Pėr kėtė arsye ka pasur kaq pak sukses kolonizimi nė tė gjithė Metohinė. Duhet pranuar se tė gjitha kolonitė kanė qenė tė vendosura mjaft keq, nėpėr toka kodrinore, me driza dhe jo pjellore, si dhe gati krejtėsisht tė pafurnizuar me mjete tė domosdoshme bujqėsore. Ndėrkohė ato duheshin ndihmuar shumė mė tepėr, pasi janė koloni me elementin mė tė varfėr malazez.
Shqiptarėt mbajtėn me fanatizėm tokat mė tė mira
Pa dyshim, shkaku kryesor i mossuksesit tė kolonizimit tonė nė ato vise ishte se tokat mė tė mira mbetėn nė duar tė shqiptarėve. E vetmie mėnyrė e mundshme pėr kolonizimin tonė nė masė, nė ato vite, ka qenė marrja e tokave shqiptare. Mbas luftės, nė kohėn e rebelimit dhe tė aksioneve tė komitėve, do tė dėboheshin lehtė njė pjesė shqiptarėsh pėr nė Shqipėri, duke uzurpuar pronat e tyre. Pėrsėri kthehemi te gabimi ynė trashanik, te konceptet tona pas luftės, mbi tė drejtėn e posedimit tė tokės. Nė vend qė tė shfrytėzonim konceptin e vet shqiptarėve, lidhur me pronėsinė e tyre mbi tokėn e uzurpuar dikur, gjė qė rrallėkush prej tyre ka pasur tapinė e Turqisė, dhe kėtė mund ta ketė pasur vetėm pėr tokėn e blerė, neve nė dėmin tonė nacional e shtetėror jo vetėm qė i lejuam tė gjitha ato uzurpime, dhe aq mė keq qė i mėsuam shqiptarėt me idetė e Evropės Perėndimore, mbi posedimin e pronės private. Nė kėtė mėnyrė ua dhamė vetė kėtė armė nė dorė, me tė cilėn dhe mund tė mbrohen, ti mbajnė tokat mė tė mira dhe tė na e bėjnė tė pamundur nacionalizimin nė favor tonė tė viseve mė tė rėndėsishme. Nga e gjithė kjo qė u tha mė lart del se metoda e pėrgjithshme e deritanishme e politikės sonė tė kolonizimit nė jug, nuk kanė dhėnė ato rezultate, tė cilat, nė tė vėrtetė, duhet ti arrinim dhe qė tani qėndronin pėrpara nesh si njė detyrė e madhe dhe emergjente shtetėrore. Kėto metoda nuk i kemi kritikuar pėr hir tė kritikės, por qė nė bazė tė eksperiencės sė mėparshme tė gjejmė rrugėt e drejta pėr zgjidhjen e kėsaj ēėshtjeje madhore.
Shqiptarėt tė ndihmuar nga imperializmi italian pėr ēėshtjen e tyre
Ky bllok shqiptarėsh pėrreth maleve tė Sharrit ėshtė i njė rėndėsie tė madhe nacionalisto-shtetėrore e strategjike pėr shtetin tonė. Blloku shqiptar nga ana ushtarako-strategjike, zė njė pozitė nga mė tė rėndėsishmet nė vendin tonė, vendshpėrndarja e lumenjve ballkanikė nė drejtim tė Adriatikut, Detit tė Zi e tė Egjeut. Mbajtja e kėsaj pozite strategjike vendos nė njė masė tė mirė fatin e Ballkanit qendror, sidomos fatin e komunikacionit tė rėndėsishėm ballkanik Moravė-Vardar. Nuk janė tė rastit zhvillimi i luftėrave shpesh herė vendimtare pėr fatin e Ballkanit, prandaj ėshtė detyrė imperative pėr tė gjithė ne qė kėto pozita, kaq tė rėndėsishme strategjike, tė mos i lėshojmė tė na i mbajė nė duar elementi i huaj dhe armik. Aq mė tepėr, pėrderisa ky element ka mbėshtetjen e shtetit nacional tė sė njėjtės gjini. Ai sot ėshtė i pafuqishėm, por edhe si i tillė ėshtė bėrė bazė e imperializmit italian, nėpėrmjet tė cilit synon tė depėrtojė deri nė zemėr tė shtetit tonė. Kundėr kėtij depėrtimi, mjet mė i sigurt ėshtė elementi ynė, i cili do tė dojė e do tė dijė tė mbrojė pronėn dhe shtetin e vet. Mandej, pėrveē kėtij blloku prej 18 rrethesh, shqiptarėt dhe pakicat e tjera nacionale nė krahinat jugore jetojnė tė shpėrndarė dhe prandaj nuk janė aq tė rrezikshėm pėr jetėn tonė nacionale dhe shtetėrore. Kolonizimi nga veriu duhet pakėsuar nė krahinat e kolonizuara me maqedonas. Nė kėto krahina edhe tokė ka pak, janė krahina pasive dhe pėr kėtė ata janė tė ndjeshėm nga prurja e kolonėve nga veriu. Aq mė tepėr nė kėto veprime ata shikojnė me mosbesim te ne. Ėshtė e vėrtetė se ai kolonizim i pakėt mė tepėr dėmton sesa sjell dobi. Nėse do tė dėrgohen poshtė, nė jug tė Malit tė Zi tė Shkupit, duhen ēuar Vranjėt, Leskovēanėt, qė afrojnė me tė nė mentalitet e kulturė, dhe nė asnjė mėnyrė Dinarikėt me temperamentin e tyre tė papėrmbajtur, tė ashpėr e tė padurueshėm, mbasi te vendasit, me elementė tė tillė shkaktohen tė kėqija dhe gjak. Problemi i Sanxhakut tė Novi-Pazarit, po zgjidhet vetvetiu dhe nuk lot atė rol pėr jetėn tonė shtetėrore, tė cilin e luajti deri nė vitin 1912. Vetėm po tė pėrmendim qė me shpėrnguljen e shqiptarėve ndėrpritet lidhje e fundit ndėrmjet myslimanėve tanė nė Bosnje dhe tė Novi-Pazarit, si dhe me botėn tjetėr myslimane. Fakti qė ata shndėrrohen nė pakicė fetare, e vetmja pakicė nė Ballkan, do tė shpejtojė nacionalizimin e tyre. Kohėt e fundit Mali i Zi u bė problem i rėndė, vend i varfėr dhe nuk ėshtė nė gjendje tė ushqejė popullsinė e vet, por me gjithė shpėrnguljet, ai nga viti 1912 deri nė vitin 1931 u shtua 16 pėr qind.
Zgjidhja: vetėm dhuna
Si pėrfundim, shqiptarėt ėshtė e pamundur tė zbrazen vetėm me anė tė kolonizimit gradual, ky ėshtė i vetmi popull qė arriti gjatė njėmijė vjeēarit tė fundit jo vetėm tė mbahet nė bėrthamėn e shtetit tonė, Rashkės e Zebres, por dhe tė na sjellin dėme duke shtyrė kufijtė tanė drejt veriut dhe lindjes. Shqiptarėt na shtynė nga krahina e Shkodrės, nga Metohia dhe Kosova. E vetmja mėnyrė dhe i vetmi mjet ėshtė forca brutale e njė pushteti tė organizuar shtetėror. Qysh nga viti 1912 e kėtej nuk kemi pasur sukses nė luftė me ta, faji pėr kėtė ėshtė i yni, mbasi kėtė pushtet nuk e kemi shfrytėzuar si duhet. Pėr ndonjė nacionalizėm tė tyre nė dobi tonė as qė mund tė flitet, por, pėrkundrazi, duke u mbėshtetur te Shqipėria, zgjohet ndjenja e tyre nacionale, e nėse nuk do ti mbarojmė llogaritė me ta, ose ja lėmė kėtė kohės, pėr 20 apo 30 vjet do tė kemi njė irredentizėm tė tmerrshėm, gjurmėt e tė cilit tashmė duken, dhe nė mėnyrė tė paevitueshme do tė vihen nė pikėpyetje tė gjitha posedimet tona nė Jug.
Tė bindet Tirana me para pėr tė pranuar kosovarėt
Tė nisemi nga pikėpamja se ngushtimi gradual i shqiptarėve me anė tė kolonizimit tonė tė ngadalshėm ėshtė i paefektshėm. Atėherė na mbetet e vetmja rrugė, shpėrngulja nė masė. Nė kėtė rast kemi parasysh dy shtete Shqipėrinė dhe Turqinė. Shqipėria me popullsi tė rrallė, me moēale tė shumta ende tė pathara, lugina shterpė tė pasistemuara, do tė ishte nė gjendje tė pranojė disa mijėra shqiptarė nga vendi ynė. Turqia moderne, me sipėrfaqe tė mėdha toke nė Azinė e Vogėl dhe Kurdistan, akoma tė pabanuara dhe tė papunuara krijojnė mundėsi tė pakufizuara pėr kolonira tė brendshme. Mė parė theksojmė se nuk duhet tė kufizohemi vetėm nė pėrēapjet diplomatike me Ankaranė, por duhet tė pėrdoren tė gjitha mjetet pėr ta bindur Tiranėn qė tė pranojė njė pjesė tė tė shpėrngulurve. Besoj se kjo punė nė Tiranė do tė ecė me vėshtirėsi, pasi Italia do ta pengojė kėtė punė, por tė hollat luajnė rol tė madh nė Tiranė. Turqia ėshtė dakord qė, fillimisht, tė pranojė 200 mijė tė shpėrngulurit shqiptarė, duke cilėsuar qė kėta tė jenė shqiptarė dhe kjo pėr ne ėshtė gjė e mirė dhe forma mė e pranuar. Dėshirėn e Turqisė duhet ta pranojmė me tė dyja duart dhe ta shfrytėzojmė sa mė parė konventėn pėr shpėrngulje. Gjatė shpėrnguljes duhet studiuar konventa, tė cilėn ajo, vitet e fundit, e ka pėrfunduar pėr tė tilla ēėshtje me Greqinė, Rumaninė dhe Bullgarinė. Duhet pasur kujdes nė dy gjėra: nga ajo tė kėrkohet qė tė pranohet njė kuotė sa mė e madhe, ndėrsa nga ana financiare i duhet dhe njė ndihmė sa mė e madhe, sidomos pėr rregullimin e ēėshtjes sė transportimit sa mė tė shpejtė. Padyshim, qė ky problem do tė ngjallė sadopak shqetėsime ndėrkombėtare, gjė qė ėshtė e paevitueshme nė kėto raste. Nė rastin konkret duhet tė punohet pėr pėrfundimin e njė konvente me ta pėr kėtė problem. Nėse nuk do tia arrijmė problemit, tė paktėn pėr ato shpėrngulje tė shqiptarėve drejt Turqisė, tė heshtin. E rikujtojmė edhe njė herė se mjeshtėria e veprimit nė Tiranė dhe tė hollat e pėrdorura nė mėnyrė racionale, do tė mund tė luanin rol vendimtar nė kėtė ēėshtje. Shpėrngulja e disa qindra-mijė shqiptarėve nuk do tė ēojė nė shpėrthimin e njė lufte botėrore. Vetėm organet kompetente duhet tė dinė se ēfarė ėshtė e nevojshme dhe tė luftohet me kėmbėngulje pėr realizimin e planit, duke mos u trembur nga pengesat e mundshme ndėrkombėtare. Italia, padyshim, do tė nxjerrė pengesa tė shumta, por ajo sot pėr sot ėshtė tepėr e zėnė me problemet e saj me Abisininė dhe Austrinė, nuk besoj se do tė shkojė aq larg nė kėmbėnguljen e saj. Me thėnė tė drejtėn, rreziku mė i madh ėshtė po tė pėrzien nė kėtė ēėshtje aleatėt tanė tė mėdhenj, Anglia dhe Franca, nė kėtė rast atyre u duhet pėrgjigjur me gjakftohtėsi e vendosmėri, pasi ėshtė nė interes tė tyre sigurimi i linjės Moravė-Vardar, gjė qė u pa fare mirė edhe gjatė luftės sė fundit dhe kjo do tė jetė mė e sigurt pėr ne dhe pėr ata, vetėm kur ne tė sundojmė plotėsisht kėto vise rreth malit tė Sharit dhe nė Kosovė.
Mėnyra e shpėrnguljes: feja dhe bėrja e jetės e padurueshme nga shteti
Tashmė dihet se ėshtė mė efikase mėnyra e shpėrnguljes nė masė e shqiptarėve nga trekėndėshi i tyre. E qė tė arrihet njė shpėrngulje nė masė si kusht i parė ėshtė qė tė krijohet njė psikozė e pėrshtatshme, e cila mund tė krijohet nė shumė mėnyra. Dihet qė masa myslimane shumė shpejt i nėnshtrohet influencimit, sidomos fesė, besojnė nė tė shpejt e me fanatizėm, prandaj nė radhė tė parė shpėrnguljen e tyre ta bėjnė vetė drejtuesit shpirtėrorė tė tyre dhe njerėzit me influencė, me para ose me shtrėngim. Duhet tė gjenden sa mė parė agjitatorėt, tė cilėt do tė propagandojnė pėr shpėrnguljen, mirė do tė ishte sikur tė na i jepte Turqia kėta. Ata duhet tė pėrshkruajnė bukurinė e viseve nė Turqi, jetesėn e lehtė dhe tė kėndshme atje, tė ndezin fanatizėm fetar dhe tu zgjojnė krenarinė shtetėrore turke. Mjet tjetėr do tė ishte edhe shtrėngimi nga aparati shtetėror. Ai duhet tė shfrytėzojė ligjet deri nė fund, nė mėnyrė qė tua bėjė sa mė tė padurueshėm qėndrimin shqiptarėve te ne. Duhet tė aplikohen gjobat, burgimet, aplikimi nė mėnyrė tė pamėshirshme i tė gjitha dispozitave policore, si dėnimin e kontrabandės, prerjen e pyjeve, pėrvetėsime, lėshimin e qenve nė oborret e shtėpive. Tė detyrohen sa mė shumė njerėz qė tė punojnė angari dhe tė merret ēdo masė tjetėr, qė mund tė aplikojė njė polici me pėrvojė si masa ekonomike, mosnjohja e tapive tė vjetra, duhet tė vendosen taksa tė pamėshirshme, detyrimi i shlyerjeve tė tė gjitha borxheve private e publike, e kullotave komunare dhe publike. Duet tė zhvishen shqiptarėt nga koncesionet, heqja e lejeve afariste pėr kafenė, dyqane tregtare, mos tė lejohen shqiptarėt tė marrin leje pėr krijim monopolesh, pushimi nga puna shtetėrore, private e tė tjera mėnyrė shtrėnguese, pėr tė shpejtuar procesin e shpėrnguljes
.
Dosja Kosova/ Skema e detajuar e akademikut serb, Shtabi i Pėrgjithshėm i Ushtrisė Jugosllave, do tė drejtonte spastrimet
Plani: Shqiptarėve t“ju prishen edhe varret
Si do bėheshin sllave vajzat dhe kėrkesa pėr 600 milionė dinarė pėr tė pėrzėnė 40 mijė familje
Duhet tė zbatohen me dhunė tė gjitha dispozitat, edhe nė shtėpi, qė duhet tė fillojnė qė me prishjen e mureve rrethuese tė shtėpive, zbatimin rigoroz tė masave veterinare, qė do tė pengojnė nxjerrjen e bagėtive tė tyre nė treg. Gjithashtu, duhet aplikuar edhe masa praktike me efikasitet. Kur ėshtė fjala pėr fenė, shqiptarėt janė shumė tė ndjeshėm ndaj saj, kėshtu qė edhe duhet tė preken. Kjo mund tė arrihet nėpėrmjet keqtrajtimit tė klerikėve, me prishjen e varrezave, me ndalimin e poligamisė dhe, sidomos, me zbatimin e pamėshirshėm tė ligjit pėr dėrgimin e detyruar tė vajzave nė shkollat fillore, kudo qė tė ndodhen ato. Edhe iniciativa private mund tė ndihmojė shumė nė kėtė drejtim. Kolonistėve tanė, nė rast nevoje, duhet tu shpėrndajmė armė. Medoemos, duhet lėshuar njė valė malazezėsh nga bjeshkėt qė tė shkėmbejnė konflikte tė gjera me shqiptarėt nė Metohi. Ky konflikt duhet tė pėrgatitet nga njerėz tė besuar, tė nxitet dhe ti jepet hov, po nga kėta, nė mėnyrė qė tė krijohet njė psikozė e vėrtetė, sikur shqiptarėt kanė ngritur krye, dhe nga ana tjetėr, krejt ngjarjet duhet tė paraqiten me keqardhje si konflikt vėllezėrish dhe fisesh, nė rast nevoje, mund ti jepet karakter ekonomik. Nė fund tė fundit, mund tė nxiten edhe turbullira lokale, qė do tė shtypen nė mėnyrė tė pėrgjakshme me mjetet mė efikase, por jo aq me ushtri, se sa me kolonistė, me fise malazezėsh dhe me ēetnikė. Mbetet edhe njė mjet, tė cilin Serbia e ka pėrdorur nė vitin 1973, duke djegur nė masė fshatra dhe blloqe qytetesh shqiptarė.
Harta e shpėrnguljeve tė shqiptarėve
Rrethet qė duhen tė shpėrngulen janė: Dibra e Sipėrme, Pollogu i Poshtėm e i Sipėrm, Mali i Sharit, Drenica, Peja, Istogu, Vuēiterna, Stavica, Llabi, Graēanica, Nerodimja, Gjakova, Podgori, Gora, Podrimja, Gilani dhe Kaēaniku. Nga kėto rrethe, qė pėrbėjnė pykėn shqiptare, pėr ne, aktualisht, mė tė rėndėsishme janė: Peja, Gjakova, Podrimja, Gora, Podgori, Shari, Istogu dhe Drenica, nė veri kėto tė Malit tė Sharit. Pėr mendimin tim, kėto janė rrethe kufitare qė duhet tė shpėrngulen me ēdo kusht. Rrethet nė thellėsi si: Kaēaniku, Gilani, Nerodimes, Graēanicės, Llabit, Vuēiternės, mundėsisht, duhen dobėsuar, sidomos, ai i Kaēanikut dhe i Llabit, ndėrsa tė tjerėt duhet tė kolonizohen gradualisht e sistematikisht. Kjo duhet tė realizohet gjatė dhjetė vjetėve. Gjatė shpėrnguljeve tė para duhen pasur parasysh shumė gjėra, por mė tė rėndėsishmet janė: nė radhė tė parė duhet tė bėhet shpėrngulja e fshatrave dhe pastaj e qyteteve. Fshatrat janė mė kompaktė, prandaj paraqesin rrezik. Nuk duhen shpėrngulur vetėm tė varfrit, por edhe njerėzit e pasur dhe tė mesėm, tė cilėt pėrbėjnė kolonėn vertebrale tė ēdo populli. Tė varfrit, duke qenė pa mbėshtetje ekonomike dhe tė pavarur nga bashkatdhetarėt, shpėrngulen shpejt. Kjo ėshtė njė ēėshtje me shumė rėndėsi, pasi ėshtė njė nga shkaqet kryesore pėr mossuksesin sa duhet tė kolonizimit tonė nė Jug, sepse i shpėrngulėm tė varfrit, kurse tė pasurit mbetėn dhe qėndrojnė gjithnjė nė tė njėjtėn gjendje, ku si rezultat, shumė pak tokė u pėrfitua pėr vendosjen e kolonėve tanė. Gjatė pėrgatitjes sė psikozės pėr shpėrngulje, duhet tė bėhet ēmos qė tė largohen fshatra tė tėrė, nė fund tė fundit, familje tė tėra. Duhet tė kihet parasysh qė tė mos mbeten kėtu, pjesė familjesh tė shpėrngulura. Shteti ynė duhet tė shpenzojė miliona jo pėr tua lehtėsuar jetėn shqiptarėve, por pėr ti hequr qafe sa tė jetė e mundur mė parė. Pėr kėtė duhet penguar, pa tjetėr, blerja e pasurisė sė shqiptarėve qė shpėrngulen, nga ata qė mbeten te ne. Bashkė me kėtė duhet kombinuar edhe shpėrngulja e individėve me atė tė fshatrave tė tėrė, kjo, nėse dėshirojmė qė tė kemi lehtėsira gjatė procesit tė shpėrnguljes. Sapo tė bien dakord pėr tu shpėrngulur, duhet tu jepet ndihmė e gjithanshme. Tu paguhet menjėherė pasuria dhe tė shkėputen menjėherė nga ana administrative, dokumentet e udhėtimit tu jepen pa asnjė farė formaliteti. Tė ndihmohen pėr tė shkuar nė stacionin mė tė parė hekurudhor, duke ju vėnė nė dispozicion trena deri nė Selanik dhe prej aty tė ēohen menjėherė me vapor nė Azi. Ka shumė rėndėsi qė udhėtimi tė jetė i rehatshėm dhe pa shpenzime. Udhėtimin me tren, mundėsisht, ta bėjnė pa pagesė, njėkohėsisht tė ndihmohen edhe me ushqime, pasi nga kjo varet shume shpėrngulja nė masė ose jo. Frika e vėshtirėsive tė udhėtimit ėshtė pengesa kryesore e lėvizjes sė tyre. Pėr kėtė arsye ėshtė e domosdoshme qė tė eliminohen vėshtirėsitė, duke i zgjidhur shpejt e nė mėnyrė energjike tė gjitha punėt rreth udhėtimit tė tyre. Duhet pasur kujdes qė tė shpėrngulurit tė kenė sa mė pak probleme gjatė udhėtimit, pasi njerėzit e thjeshtė orientohen me vėshtirėsi, prandaj ėshtė e nevojshme qė tu mėsohet sistemi i transportit tė punėtorėve nėpėrmjet agjencive tė mėdha. I shpėrnguluri duhet tė kalojė nga dora nė dorė, duke mos e ndjerė peshėn e kėsaj lėvizjeje. Vetėm nė kėtė mėnyrė mund tė krijohet lumi i shqiptarėve tė shpėrngulur".
Popullarizimi i krahinave tė shpėrngulura
"Problemi i vendosjes sė kolonėve nė vendet e boshatisura, nuk ėshtė mė i vogėl se largimi i shqiptarėve. Pyetja e parė qė shtrohet ėshtė se kush duhet tė vendoset atje? Mė e natyrshme ėshtė qė atje tė vendoset elementi ynė nga krahinat pasive, nė radhė tė parė malazez, hercegovinas, liēanas dhe kraishnicas. Malazezėt janė mė tė pėrshtatshėm pėr shumė arsye, pasi Metohia, Drenica dhe Kosova, janė vendet mė tė natyrshme ku vėrshojnė nga malet e tyre tė varfra. Shtimi i popullsisė nė Mal tė Zi ka sjellė varfėri, gjė e cila ka shkaktuar lėvizje tė vazhdueshme social-politike, kohėt e fundit, jo tė favorshme kėto pėr pushtetin tonė dhe mjaft tė rrezikshme, pėrsa i pėrket rendit e qetėsisė nė tė ardhmen. Nuk na intereson qė tyre tu japim misėr e pensione. Pėr kėtė, e vetmja zgjidhje ėshtė ēuarja e tyre nė krahinat pjellore tė Metohisė, Drenicės e Kosovės, sepse afrohen nė mentalitet e temperament me shqiptarėt. Malazezėt janė arma mė e pėrshtatshme pėr mposhtjen dhe largimin e shqiptarėve. Nė radhė tė parė, ata duhen pėrdorur nė viset shqiptare nė veri tė Malit tė Sharit, por, krahas tyre, duhen kolonizuar edhe me njė sasi liēanas, kraishnicas, serbėsh, ēaēaka, uzhiēanash dhe topliēanas. Kjo ėshtė e nevojshme pėr tė krijuar tek ata shprehitė e punės dhe tė organizimit, pėr tė thyer psikologjinė e tyre nomade-kolektive prej malėsorėsh, me qėllim qė tė neutralizojmė kėtė psikologji me anė tė pėrzierjes dhe martesave nga vise tė ndryshme dinarike. Kėshtu do tė arrihet tė krijohet njė tip i ri malazesi, mė pak lokal dhe mė tepėr i ngjashėm me serbin. Kurbetlinjve serbojugorė, nė jug tė malit tė Sharit, duhet tu krijojmė kondita tė pėrshtatshme, nė mėnyrė qė tė fusin nė dorė toka pjellore. Ky do tė jetė njė kontigjent i ndershėm e punėtor, i cili do ti jetė mirėnjohės pėr gjithė jetėn kėtij shteti, nė rast se do tė krijojmė kushte pėr jetėn e tyre nė fshat. Pėrgjithėsisht, fshati i serbėve tė jugut ka tė drejtė tė kėrkojė nga ne mė shumė pėrkujdes dhe preokupacion nga sa po tregojmė sot. Kolonizimi me anė tė kėtyre varfanjakėve nė Pollog tė Sipėrm e tė Poshtėm, nė Dibėr si dhe dhėnia e kullotave kėtyre, nė vend tė shqiptarėve, do tė bėjė tė kuptohet se ky ėshtė shtet i tyre si dhe do tė dinte ti mbronte kufijtė me gjak. Pranė tyre, nė jug tė malit Shar dhe tė Malit tė Zi tė Shkupit, mund tė kolonizohet me vranjanėt, leskovēanėt, pirotasit dhe vllastiēanėt, sidomos ata tė fshatrave malorė pasivė. E pėrsėrisim edhe njėherė se dinarikėt nuk duhen lejuar nė jug tė linjės sė Malit tė Zi tė Shkupit dhe Malit tė Sharit. Gjatė kolonizimit tė fshatrave tė lėna nga shqiptarėt, duhet evituar ngadalėsia burokratike. Kryesorja, nė radhė tė parė, ėshtė dhėnia e menjėhershme e tapive kolonistėve, pėr pronat ku do tė vendosen, sepse njė nga shkaqet kryesore tė mossuksesit tė kolonizimit tonė tė sotėm, ka qenė, pikėrisht kjo, sepse kolonialisti nuk e ka ndierė veten tė sigurt nė pronėn ku ėshtė vendosur. Atij nuk i ėshtė dhėnė tapia menjėherė dhe kėshtu ishte i ekspozuar pėrpara poshtėrsirave tė shumta tė nėpunėsve dhe politikanėve tė pandėrgjegjshėm. Fshatari e ndjen veten tė sigurt nė pronėn qė posedon, vetėm atėherė kur e di se askush nuk mund ta lėvizė nga atje, prandaj, duhet ti jepet menjėherė kjo garanci. Pra, kolonialistėve u duhen krijuar tė gjitha kushtet e jetesės pėr disa vjet, nėse dėshirojmė qė ata tė mbeten atje. Pa mėshirė duhet tė shuajmė ēdo spekulim qė bėhet me pronat dhe shtėpitė e shqiptarėve tė shpėrngulur. Shteti duhet tė ruajė pėr vete tė drejtėn e pakufizuar pėr zotėrimin e pasurisė sė tundshme e tė patundshme tė tė shpėrngulurve, madje, menjėherė pas largimit tė tyre, tė vendosė aty kolonistėt e vet. Kjo duhet bėrė pasi rrallė herė ka ndodhur qė tė shpėrngulet menjėherė gjithė fshti. Nė kėto fshatra, nė radhė tė parė duhet tė vendosė malazezė, si njerėz arrogantė, tė rrėmbyer, tė paarsyeshėm dhe tė papėrmbajtur, tė cilėt, me sjlljet e tyre do ti detyrojnė shqiptarėt e mbetur tė shpėrngulen, e mandej, tė sillen nė kėtė vend kolonistė nga vendet tė tjera. Jo mė pak i rėndėsishėm ėshtė pėr ne edhe problemi i Vojvodinės, sidomos trekėndėshi hungarez nė Baēka Senta Kulla, Baēka-Topolla. Tė shkatėrrosh atė nė Vojvodinė, do tė thotė, njėsoj sikur tė shkatėrrosh bllokun nė shqiptar rreth Malit tė Sharit".
Kolonizimi: ushtria serbe tė merret me organizimin e tij
"Njė problem i rėndėsisė sė veēantė pėr zgjidhjen e kėtij problemi mbetet ekzistenca e njė aparati, qė do tė drejtojė tė gjitha punėt. Si rezultat i punės sė keqe tė aparatit tė deritanishėm tė politikės sonė tė kolonizimit, qėndron njė pjesė e mirė e mossukseseve tona tė deritanishme. E qė tė evitohet kjo nė tė ardhmen, duhet bėrė riorganizimi. Asnjė ēėshtje tjetėr nuk kėrkon aq vazhdimėsi e kujdes pėr tu kryer, sesa kolonizimi. Kemi thėnė se njė nga shkaqet e mossuksesit tonė nė kolonizimin nė jug dhe nė veri, ėshtė puna josistematike e drejtimit dhe ndryshimi i politikės sipas ndryshimit tė qeverive. Qė tė evitohet kjo nė tė ardhmen, kolonizimi i duhet besuar Shtabit tė Pėrgjithshėm, pasi ushtria jonė ėshtė e interesuar qė nė kufijtė tanė, sidomos nė sektorė delikatė, tė vendosė elementė tė vetė. Pėr kėtė do tė bėjmė ēmos qė tė sigurojmė kufijtė me njė kolonizim sa mė tė fortė. Shtabi i Pėrgjithshėm si institucion primar i mbrojtjes sė interesave kombėtare, mund ti japė shumė gjithė politikės sonė tė kolonizimit. Tėrė kompleksin e punė, Shtabi i Pėrgjithshėm do tė mund ta drejtonte nėpėrmjet njė Kėshilli Shtetėror pėr kolonizimin. Ky kėshill do tė ishte krejtėsisht autonom, duke qenė plotėsisht nėn urdhrat e shefit tė Shtabit tė Pėrgjithshėm dhe do tė kishte nėn varėsi tė gjitha organizmat e kolonizimit tonė. Nė kėtė kėshill duhet tė hyjnė pėrfaqėsues tė disa ministrive tė interesuara, shoqatave nacionaliste, organizatave teknike dhe institucioneve shkencore. Ėshtė e nevojshme lidhja organike nė politikėn tonė tė kolonizimit ndėrmjet pushtetit shtetėror, iniciativave private dhe institucioneve shkencore. Iniciativa private mund tė veprojė nė shumė drejtime si, Mbrojtja Popullore, Sokollashat dhe shoqatat ēetnike. E para do tė jetė ushtria civile e ngritur nga shteti, sokollashat do tė jenė ēeta terroriste tė padeklaruara, tė armatosura dhe udhėhequra nga shteti pėr luftė kundėr shqiptarėve, ndėrsa ēetnikėt, ēeta kriminelėsh civilė tė armatosur nga shteti pėr tė kryer krime tė vazhdueshme kundėr shqiptarėve. Edhe shoqatat kulturore si: Prosfeta nė Sarajevė, Matica Srepska nė Novi Sad, Sv. Sava nė Beograd e tė tjera si kėto, kanė detyrat e tyre lidhur me kėtė ēėshtje. Duhet tė krijohet njė institut kolonizimi, detyra e tė cilit tė jetė marrja me studimin e kėsaj ēėshtjeje. Pushteti shtetėror duhet tė veēojė tashmė nga disa ministri dhe tė tjera institucione qė janė marrė, deri tani, me kėtė problem organizma dhe tė krijojė njė institucion tė veēantė, Inspektoriatin e kolonizimit. Vetė teknikėn organizative tė shpėrnguljes sė shqiptarėve dhe vendosjen e kolonistėve tanė, do tė pėrpunojė instituti shtetėror dhe instituti pėr kolonizim. Ndoshta, nuk do tė ishte keq qė pėrveē kėtyre, tė ishte edhe njė organizatė private dhe tė mbėshtetej nė shoqatat ekzistuese dhe tė kishte si detyrė qė me vetė iniciativat private, tė merrej me zbatimin e politikės sonė tė kolonizimit. Mė mirė do tė ishte sikur pėrsipėr kėtė punė ta merrte lidhja e shoqėrive tona kulturore-arsimore. Ajo do tė interesohej pėr koordinimin e punės sė shoqėrive private me punėn shtetėrore tė kolonizimit dhe do tė shėrbente si ndėrmjetės midis tyre dhe Institutit pėr Kolonizim".
Mjetet financiare, 600 milionė dinarė pėr shpėrnguljen e 40 mijė familjeve
"Sa herė qė ėshtė kritikuar politika jonė e kolonizimit pėr mossuksese, mbrojtėsit e saj janė ankuar pėr mjetet e pakta financiare qė ka vėnė shteti nė dispozicion pėr tė kryer kėtė punė. Nuk e mohoj se nuk ėshtė kėshtu deri nė njė farė mase, por duhet thėnė se mė tepėr ėshtė shpenzuar pėr mbajtjen e kėtij aparati dhe pėr njė punė joracionale, sesa pėr vetė kolonizimin. Megjithatė, nėse shteti nuk ka dhėnė aq sa duhet, duhet pranuar se ēdo shtet ka interesat e tij primare dhe sekondare. Nė interesat primare futet edhe detyra e shtetit qė tė sigurojė vetveten nė krahinat e pasigurta nacionale, tė kolonizuara me elementin e vet. Para sė gjithash, le tė llogarisim se sa do t“i kushtonte shtetit tonė shpėrngulja e 200 mijė shqiptarėve dhe vendosja e njė numri po aq kolonės nė ato vende. Shpėrngulja e rreth 40 mijė familjeve, duke marrė mesataren qė njė prej tyre pėrbėhet prej pesė vetash, i kushton shtetit 15 mijė dinarė pėr familje. Pra, pėr shpėrnguljen e tyre duhen, tė paktėn, 600 milionė dinarė. Shtoj kėsaj edhe rreth 200 milionė dinarė qė duhen pėr vendosjen e familjeve tona nė vend tė shqiptarėve tė shpėrngulur. Kjo llogaritet, pasi shqiptarėt e shpėrngulur do tė lėnė jo vetėm tokėn, por edhe shtėpinė dhe veglat e punės. Kėshtu, jo vetėm qė do tė vendoset pjesa mė e madhe e kolonistėve tanė nė shtėpitė e shqiptarėve, por me njė ndihmė tė vogėl nė bagėti dhe ushqime, kėta do tė marrin vetėm nga ana ekonomike dhe do tė bėhen tė pavarur. Gjatė krijimit tė kolonive tė reja, aty ku e lyp nevoja, duhet tė pėrdoret edhe forca ushtarake, ashtu siē ėshtė pėrdorur gjatė ndėrtimit tė Sremska Raqes dhe tė rindėrtimit tė fshatrave tė shkatėrruara nga tėrmeti nė vitin 1931, nė jug. Pėr kėtė punė, ti jepet ushtrisė e drejta dhe mundėsia qė me thirrjen e rezervistėve nė stėrvitje ose me zgjatjen e afatit tė shėrbimit ushtarak, tė krijojė njė lloj shėrbimi tė detyrueshėm pune pėr qėllime publike. Nė marrėveshje me organizatat dhe shoqėritė e specializuara, duhen kėrkuar rrugė mė pak tė kushtueshme pėr hapjen e tokave nga shkurret, tharjen e moēaleve dhe tė tjera. Gjatė kolonizimit shteti mund tu japė kolonistėve prona me kredi ose me para nė dorė. Do tė ketė mjaft nga ata qė do tė blejnė toka nė vise tė reja dhe qė do tė shesin tokat e tyre nė vendlindje. Nga kjo shteti do tė marrė njė pjesė tė mirė tė pronave qė ka dhėnė. Toka mund ti shitet vetėm atij qė ka ndėrmend tė vendoset atje pėrfundimisht. Toka e dhėnė me kredi nuk duhet tė jetė e shtrenjtė. Kamata duhet tė jetė minimale, koha e shlyerjes sė kredisė duhet tė fillojė disa vjet pas vendosjes sė kolonėve, domethėnė, kur ata tė jenė fuqizuar ekonomikisht. Tė marra sė bashku, shuma prej disa qindra milionė dinarėsh, nuk ėshtė ndonjė shpenzim i madh pėr shtetin, nė krahasim me pėrfitimin qė ai do tė ketė. Sigurimi i pikave nevralgjike ne jug, me vendosjen e elementeve tanė nacionalė, kursejmė nė rast lufte disa divizione. Duke vendosur disa dhjetėra mijė familje si kolonialistė nga krahinat tona pasive, sidomos nga Mali i Zi, lehtėsohet kriza ekonomike nė ato zona. Pėr njė detyrė tė tillė nacionale, strategjiko-ushtarke dhe ekonomike, shteti ka pėr detyrė tė sakrifikojė disa qindra milionė dinarė. Nė njė kohė kur ėshtė nė gjendje tė shpenzojė miliarda dinarė pėr ndėrtimin e rrugės ndėrkombėtare nga Subotica deri nė Caribrod, nga e cila duhet tė kemi pėrfitime, ndoshta nė tė ardhmen e largėt. Ai duhet dhe mund tė gjejė dhe milionat e dinarėve pėr kėtė problem madhor nacional, siē ėshtė shpėrngulja e shqiptarėve. Kolonizimi gradual, ashtu si edhe nė vende tė tjera, nuk ka pasur sukses te ne. Kur pushteti shtetėror dėshiron tė ndėrhyjė nė interes tė elementit tė vet kolonizues, nė luftė pėr tokėn, mund tė ketė sukses vetėm nėse vepron brutalisht. Pėrndryshe, shqiptarėt e rrėnjosur nė vendlindje janė mė tė fortė se kolonisti. Kjo, nė rastin tonė duhet pasur parasysh se kemi tė bėjmė me njė racė tė varfėr me rrėnjė dhe pjellore. Pėr tė, pat thėnė Cvijiē se ėshtė mė ekspansivja nė Ballkan. Statistikat tregojnė se politikėn tonė tė kolonizimit e mundi pjelloria e grave shqiptare. Nga kjo duhet tė nxjerrim pėrfundime dhe tė korrigjohem, deri sa nuk ėshtė akoma vonė. E gjithė Evropa ėshtė nė njė gjendje kaotike. Ne nuk dimė se ēna sjell dita e jo mė nata. Nacionalizmi shqiptar, edhe nė viset, tona po rritet". (Nga elaborati i Ēubriloviēit) |
| --------- |
| • TITUJ TĖ NGJASHËM |
|
Copyright © 2000-2008 DERVINA.COM - Tė gjitha tė drejtat e rezervuara
Arkivi u punua nga A.Nushi - Webmaster |
|
