| Vizitorët online në arkiv:
vizitorë |
|
| » ĒEREK SHTETI? |
| Postuar mė datėn: 2008-08-23 09:58:28 nga admin4 :: Kategoria: Opinione |
| » Opcionet për artikullin |
|
Shkruan: Gazmir Raci
Edhe pse mendohej se me hyrjen nė fuqi tė Kushtetutės sė Republikės sė Kosovės, vendi dhe institucionet shtetėrore do tė merrnin tė drejtat dhe obligimet qė burojnė nga kjo kushtetutė, megjithatė shumėēka nga kjo nuk shihet nė realitet.
Pjesa veriore e Kosovės ende vazhdon tė qeveriset nga ēdokush ose mė mirė tė themi nga askush. Mjafton tė kalohet Ura e Ibrit nė Mitrovicė dhe tė shihen aktivitetet e tė gjitha institucioneve qeveritare dhe publike tė shtetit fqinj nė atė pjesė (si Qeveria e Serbisė, Telekomi Serb, Sistemi i Energjisė, Transporti Publik etj). Tani kėsaj udhėheqje tė asaj pjese ja shtojmė edhe fillimin e funksionimit tė Komunės paralele serbe tė Mitrovicės, Leposaviqit dhe Zubin Potokut. Kurse dy pikat doganore nė veri tė vendit qė u demoluan gjatė muajit shkurt 2008 vazhdojnė tė jenė tė hapura dhe askush nuk i kontrollon, as UNMIK, as KFOR e as Policia e Kosovės.
Institucionet vendore konstatojnė se ajo pjesė vazhdon ende tė mbetėt nėn administrimin e UNMIK-ut dhe pėr disa momente harrojnė qė nė Nenin 2 (Sovraniteti), Pika 1 tė Kushtetutės sė Kosovės thuhet se Sovraniteti i Republikės sė Kosovės buron nga populli, i takon popullit dhe ushtrohet, nė pajtim me Kushtetutėn, nėpėrmjet pėrfaqėsuesve tė zgjedhur, me referendum, si dhe nė forma tjera, nė pajtim me dispozitat e kėsaj Kushtetute. Ndėrsa UNMIK thotė se nė pjesėn veriore tė Kosovės dhe nė pjesė tė tjera ku jeton pakica serbe ky mision do tė vazhdojė prezencėn e vetė tė funksionimit.
Pengesė dhe problem tjetėr nė ketė drejtim janė edhe shtrirja e strukturave paralele tė cilat tanimė janė betonuar nė terė territorin e Kosovės. Problemi i kėtyre strukturave nuk ėshtė i ri por konsiston qė nga viti 2000 ku nė atė kohė ish Administratori i UNMIK-ut z. Bernard Kouchner patė arritė njė marrėveshje mirėkuptimi me Peshkopin Serb tė Kosovės Artemije (Joint UNMIK-SNC Understanding On Serbs' Return to JIAS Signed, 29 june 2000, UNMIK/PR/282, www.unmikonline.org), marrėveshje kjo e cila vuri bazat e ekzistimit tė strukturave paralele qė sot kanė marrė dimensione dhe shtrirje tė pakontrolluara duke e vėnė madje nė pikėpyetje edhe sovranitetin e Kosovės nė ato pjesė.
Procesi i legalizimit tė mėtejmė tė kėtyre strukturave kishte vazhduar atėbotė edhe nga pėrfaqėsuesit e tjerė tė UNMIK-ut nė Kosovė siē ishte marrėveshja e arritur nė mes tė ish Administratorit tjetėr tė UNMIK-ut Danezit Hans Hakerup dhe Pėrfaqėsuesit tė Serbisė Nebojsha Ēoviqit tė datės 5 nėntor 2001 (www.unmikonline.org) dhe pėr tė vazhduar edhe tek administratori i fundit, Lamberto Zannieri, i cili nuk pėrjashtoi mundėsinė e bisedimeve edhe me Kryetarėt dhe Komunat serbe tė dala nga zgjedhje ilegale tė 11 majit 2008 qė u mbajtėn edhe nė Kosovė nga Serbia dhe as nuk ngurroi tė hedh ide qė nė esencė kundėrshtojnė realitetin e njohur ndėrkombėtarisht tė Kosovės, si shtet tashmė i pavarur.
Zanieri para se tė largohej pėr pushime verore dhe menjėherė pas kthimit nga vizita qė kishte nė Beograd hodhi ne qarkullim ide/propozimin pėr themelimin e njė policie monoetnike nė kuadėr tė Policisė sė Kosovės. Mirėpo ai nuk ndaloi me kėtė ide pėr tė mos thėnė se nė tregun politik tė Kosovės hodhi edhe ide tė tjera kontroverse siē ishte ajo e krijimit edhe tė njė sistemi doganor tė ngjashėm me modelin e Tajvanit.
Ndėrkohė qė lidershipi ynė udhėheqės qė thirrej gjithmonė nė Kushtetutėn e Kosovės jo qė nuk reagojė por fatkeqėsisht gjatė kėsaj kohe tė gjithė ja kishin mėsy pushimeve verore, dikush nė Shqipėri, dikush nė Mal tė Zi, dikush nė Francė, Turqi etj etj. E Kosova si shtet, nuk pat as reagimin mė tė vogėl nė nivel shteti pėr tė kundėrshtuar kėto propozime tė cilat pa dyshim qė qojnė drejtė ndarjeve dhe jo bashkimeve dhe bashkėjetesės nė Kosovė.
Kosova tani ka nevojė mė shumė pėr bashkime mes tė qytetarėve tė saj sesa ndarje dhe ide qė qojnė drejtė destabilizimit edhe tė rajonit. Koncepti i ndarjes konsiderohet si koncept i sė kaluarės, kujtojmė kėtu ndarjen e Gjermanisė dhe murin e famshėm tė Berlinit e qė nė kontekstin tonė na kujton urėn e sotme mbi lumin Ibėr.
Duhet kujtuar shefit tė UNMIK-ut se administrata e tij qė nga 15 qershori ėshtė dashur tė fillojė tė lėshoj vend pėr misionin e ri tė Bashkimit Evropian (EULEX dhe ICO/EUSR) ashtu siē ishin marrė vesh pėrfaqėsuesit e komunitetit ndėrkombėtar sipas Planit gjithėpėrfshirės tė ish Presidentit Finlandez pėr Kosovėn Ahtisari. Rikujtojmė tė gjithė se mbi ketė dokument ėshtė ndėrtuar edhe funksionimi i shtetit tė Kosovės e qė ky dokument ishte pėrshėndetur dhe pėrkrahur nga gjithė lidershipi evro-perėndimor i botės demokratike.
***
Duke qenė dėshmitarė tė kėtyre propozimeve, nė anėn tjetėr pushteti serb dhe politika e tyre e jashtme fillojė ofanziven diplomatike nėpėr botė pėr tė kundėrshtuar sipas tyre tė drejtėn e Kosovės pėr tu shpallur shteti i pavarur dhe sovran (citoj: Sipas tė drejtės ndėrkombėtare shtetet mundė tė krijohen edhe me bashkimin e dy ose me shumė shteteve. Poashtu shtetet mundė tė krijohen edhe me njė akt juridik si: 1. Me ligj te brendshėm, 2. Me traktat ndėrkombėtar dhe 3. me vendim tė ndonjė organizatė ndėrkombėtare. Ndėrsa mėnyra mė e shpeshtė e krijimit tė shteteve, sot lidhet edhe me luftėn pėr pavarėsi tė popujve kolonial. Edhe populli i Kosovės konsiderohet se ishte nėn okupimin dhe kolonializmin Serb tė pa pranuar asnjėherė nga banorėt vendas, nga: Libri E drejta ndėrkombėtare publike, Prof. Dr. Zejnulla Gruda, Prishtinė).
Kujtojmė vizitat e kohė pas kohėshme tė Presidentit dhe Ministrit tė jashtėm serb sidomos nė vende latine, ato arabe dhe me shumicė muslimane. Pushteti serb si duket punon pa u ndalur qė edhe ato shtete qė kanė dyshime rreth njohjes tė mos e bėjnė tė njėjtė gjė sikur ato shtete qė e njohėn Kosovėn deri me tani. Sipas politikės serbe ata gjithmonė thirren nė formėn dhe mėnyrėn se si u krijua shteti i Kosovės. Pushteti Serb propagandon se Kosova dhe institucionet e saja kanė vepruar nė kundėrshtim me ligjin ndėrkombėtar dhe kanė themeluar njė shtet i cili nuk ka mbėshtetje nė tė drejtėn ndėrkombėtare.
Ndėrsa nėse i referohemi tė drejtės ndėrkombėtare mbi tė cilėn sot udhėhiqet bota demokratike atėherė konstatojmė se sa ėshtė mė rendėsi mėnyra e krijimit, se a ėshtė krijuar ky shtet nė pajtim me rendin juridik ndėrkombėtar apo edhe atė tė brendshėm aq mė e rėndėsishme ėshtė ekzistimi i shteteve nė praktikė- dhe Kosova ekziston si shtet nė praktikė nė shumė aspekte dhe pas 17 shkurtit edhe juridikisht dhe madje e njohur nga vendet mė tė fuqishme tė botės (citojė: E drejta ndėrkombėtare publike; Nuk ėshtė me rendėsi mėnyra e krijimit tė shtetit, se a krijohet nė pajtim me rendin juridik ndėrkombėtar apo tė brendshėm. E rėndėsishme ėshtė qė shteti i krijuar me akt juridik tė ekzistojė me tė vėrtetė, nga libri E drejta ndėrkombėtare publike, Prof. Dr. Zejnulla Gruda, Prishtinė).
Megjithė faktet e qėndrueshme pėr tė drejtėn e shtetit tė Kosovės, politika jonė e jashtme (veēanėrisht Ministria e Punėve tė Jashtme e Kosovės) jo qė nuk u morė me ndonjė ofanzivė diplomatike por qė Ministri ynė as nuk po vėrehet gjėkundi. Nuk dimė ku gjendet, ndoshta ėshtė nė ndonjė pushim nė ndonjėrin nga pallatet e aristokratike tė Vjenės si aristokrat i vetimagjinuar.
Dua tė besojė sė ky njeri ėshtė duke pėrpiluar ndonjė strategji kombėtare tė veprimit diplomatik sidomos tani kur gjendemi para mbajtjes sė takimit vjetor tė Asamblesė Kombėtare tė OKB-sė nė New York ku ne kemi nevojė sot si kur mė parė mė shumė efikasitet diplomatik dhe tė kemi rritje tė njohjeve pėr shtetin e Kosovės (Kosova deri tani ėshtė njohur vetėm nga 45 shtete, njė e katėrta e shteteve anėtare tė OKB-sė).
Ėshtė pėr tu habitur fakti se si deri me tani nuk na ka njohur ende Vatikani dhe Izraeli. Kosova tani edhe faktikisht funksionin si shtet nė bazė tė sė drejtės ndėrkombėtare (e drejta ndėrkombėtare niset nga fakti se krijimi i shteteve tė reja ėshtė ēėshtje faktike e jo juridike, prandaj merret se shteti i ri me paraqitje bėhet subjekt i sė drejtės ndėrkombėtare, nga: Libri E drejta ndėrkombėtare publike, Prof. Dr. Zejnulla Gruda, Prishtinė).
Diplomacia nuk lind ajo ndėrtohet duke ofruar njerėz me kapacitete kombėtare dhe profesionale rreth vetes. Paaftėsia apo kalkulimi i tepruar nė identifikimin e kėtyre njerėzve si duket po ju shkakton probleme edhe nė ēėshtjen e emėrimeve tė ambasadorėve apo tė ashtuquajturve sipas tyre tė ngarkuarve me punė. Edhe ēėshtje e emėrtimit tė Ambasadorėve si tė ngarkuar mė punė kėrkon debat nė mesin e lidershipit vendor. Pse duhet tė kemi tė ngarkuar e jo ambasador, Kosova do tė hap pėrfaqėsi nė ato shtete me tė cilat tanimė keni shkėmbyer letrat kredenciale dhe keni pranuar hyrjen nė marrėdhėnie diplomatike tė ndėrsjella si me SHBA, Gjermani, Francė, Britani e Madhe, Itali, Shqipėri, Austri, Turqi, etj (kėto shtete e kanė njohur Kosovėn njėanshėm qė sipas drejtės ndėrkombėtare ėshtė e lejuar: ...njohja individualisht- buron nga qeveritė ose organet e ngarkuara me punė tė jashtme dhe jepet me akt tė njėanshėm pėrmes letrave kredenciale..., nga: Libri E drejta ndėrkombėtare publike, Prof. Dr. Zejnulla Gruda, Prishtinė). Nė qoftė se kėto vende dėrgojnė ambasador pse ne po u dashka tė ngarkuar me punė.
Mosprezenca e shtetit tonė nė kėto shtete tregon se sa serioze po i konsiderojmė marrėdhėniet tona diplomatike me kėto vende mike sidomos me ato shtete dhe vende tė cilat nė momente dhe kohė tė vėshtira ju gjendėn afėr tė Kosovės. Pėr ketė neglizhencė dhe mos angazhim diplomatik duhet kritikuar nė tė njėjtėn kohė edhe Presidentin dhe Kuvendin e Republikės. Presidenti i Kosovės nė bazė tė Kushtetutės (neni 84, kompetencat e Presidentit, pika 10) sė vendit ėshtė personi mė i lart poashtu shtetėror i cili udhėheq me politiken e jashtme dhe diplomacinė, si dhe Kryeministri i Kosovės i cili poashtu ka kompetenca nė kėtė fushė. Ndėrsa edhe Kuvendi i Kosovės duhet shtuar angazhimin diplomatik qė pėrmes diplomacisė parlamentare tė jetė aktiv poashtu edhe pėrmes Komisioneve Parlamentare nė afirmimin dhe afrimin e Kosovės me ato shtete tė cilat ende po hezitojnė qė ta njohin zyrtarisht Kosovėn (kujtojmė qė Shqipėria gjatė fazės sė ratifikimit tė marrėveshjes MSA me BE-nė ka luajtur rol tė madh duke lobuar tek shtetet e BE-sė pėr ta ratifikuar marrėveshjen nga parlamentet pėrkatėse tė shteteve anėtare tė Bashkimit Evropian).
Kosova tani ka vendosur marrėdhėnie diplomatike me dyzetepesė (45) shtete mė tė fuqishme tė botės demokratike dhe se edhe ne kemi obligime qė duhet pėrmbushur nė aspektin e fillimit tė relacioneve diplomatike me kėto shtete. Paramendoni sa keq do tė duket nė shikim tė parė dėrgimi i tė ngarkuarve me punė e jo ambasador nė kėto shtete sidomos tani kur pėr herė tė parė historikisht po krijojmė urat e para tė bashkėpunimit diplomatik.
Prandaj, duke parė gjithė kėto ngecje nė kompletimin e shtetit tė Kosovės, mund tė thuhet lirisht se marketingu i liderėve me kinse tė arriturat e shtetit nuk ėshtė asgjė mė shumė se njė marketing shterp politik. E njė marketing i tillė mė sė paku u duhet qytetarėve tė Kosovės, vullneti i tė cilėve ka qenė njė shtet i plotė e jo njė ēerek shtet. |
|
|
| --------- |
| • TITUJ TĖ NGJASHËM |
|
Copyright © 2000-2008 DERVINA.COM - Tė gjitha tė drejtat e rezervuara
Arkivi u punua nga A.Nushi - Webmaster |
|
