| » Opcionet për artikullin |
|
Shkruan: Adnan ABRASHI
Tė pėrfshirė nga njė snobizėm politik, dhe nėnvlerėsimit permanent tė vlerave vetjake, ne si popull nė Kosovė, jemi tė prirur qė ēdo opsion tė ofruar nga ana e tjerėve si zgjidhje, nė mėnyrė tė verbėr ta pranojmė atė si diēka moderne dhe tė pashmangshme, e cila na vjen nga njė botė pėrparimtare dhe e civilizuar. Kjo mėnyrė e instaluar e tė menduarit tė pavetėdijshėm na ėshtė shndėrruar nė njė koshiencė tė automatizuar tė veprimit, duke na u bėrė si njė censor i fortė i ēdo ideje tjetėr, sado qė ajo realisht ėshtė shprehje e njė trysnie kolektive tė synimit tonė historik si popull.
Se bashkėsia ndėrkombėtare nuk ėshtė njė mekanizėm qė vepron nė mėnyrė precize sipas principeve tė veta mė parė tė pėrcaktuara si standarde, ėshtė demantuar disa herė nė politikėn e saj gjatė proceseve tė ndryshme vendimmarrėse ndėrkombėtare.
Njė shembull mė flagrant si dėshmi, e kemi te rasti i ish-shtetit tė RSFJ-sė, ku principi i rreptė i mosndryshimit tė kufijve ekzistues shtetėrore u anashkalua, dhe nga njė shtet federativ, dikur sovran, u formuan disa shtete tė reja tė pavarura.
Dihet mirė se Kosova atėbotė, nė kuadrin e ish -Federatės Jugosllave, nuk ishte Republikė, por Krahinė autonome, si pjesė e njė republike tjetėr federative -Serbisė. Vullneti popullor i shqiptarėve tė Kosovės qė tė jenė Republikė nė kuadrin e Federatės sė atėhershme Jugosllave mbeti gjithnjė si tabu temė politike dhe ēfarėdo iniciativė sado e ngjashme me kėtė synim, ėshtė konsideruar si nacionalizėm dhe separatizėm, Shqipėri e madhe, etj. Pra, njė pretekst politik i kamufluar mirė, pėr tė arsyetuar mė vonė tė drejtėn e ndjekjes sa mė drakoniane tė ēfarėdo iniciative individuale apo grupore tė shprehjes eventuale tė ndonjė kėrkese tė tillė.
Arsyetimi se Republika si njė rregullim shoqėror-politik nė kuadrin e njė federate sipas standardeve ndėrkombėtare konsiderohej si shtet, ndėrsa Kosova si Republikė, do tė nėnkuptonte promovimin edhe tė njė shteti tė ri shqiptar nė Ballkan dhe Evropė, ishte bindėse edhe pėr shumė delegacione tė bashkėsisė ndėrkombėtar tė cilat atėbotė e vizitonin Beogradin dhe reagonin kundėr kėrkesave tė shqiptarėve tė Kosovės pėr Republikė dhe kundėr dhunės sė organizuar institucionale, qė nė emėr tė kėsaj ideje i bėhej popullatės sė saj.
Por, dihet mirė se ēfarė ndodhi pas viteve 90. Kufijtė ndėrkombėtarisht tė njohur tė RSFJ-sė u ndėrruan. Pėr republikat qė u ndanė me dhunė nga kjo bashkėsi federative, ju njoh e drejta e tyre qė tė jenė tė pavarura dhe sovrane. Kjo ishte mė se e kuptueshme, sepse, pikėrisht kishim tė bėnim me territor dhe popull specifik, qė ka njė histori dhe kulturė kompakte, andaj, republikat separata nė fjalė, edhe nė mėnyrė tė natyrshme i plotėsonin kushtet tė pavarėsimit tė tyre si shtete nė vete.
Kosova mbeti kafshatė e fundit. Ajo edhe disa vite iu nėnshtrua dhunės sė brendshme shtetėrore tė Serbisė, gjersa mė nė fund bashkėsia ndėrkombėtare nuk intervenoj ushtarakisht dhe nuk e shpalli kėtė pjesė tė trazuar tė Ballkanit si zonė e mbikėqyrur nga Kombet e Bashkuara.
Kėshtu, ne, nga njė viktimė e Serbisė shoviniste antishqiptare, me UNMIK-un si njė formė e mbikėqyrjes ndėrkombėtare tė instaluar pėrkohėsisht nė Kosovė, u inkurajuam pėr njė perspektivė tė ndritshme gjithėpėrfshirėse do tė na pret e ardhmja nga ky universitet i madh i demokracisė, dijes dhe kulturės sė mirėfilltė perėndimore tė cilin tanimė veē e kishim nė shtėpinė tonė.
Pas tetė vjetė tė eksperimenteve tė dėshtuara nė dėm tė popullit tonė, mė nė fund hapet Kutia e Pandorės, dhe merret sinjali i inicimit tė zgjidhjes sė statusit pėrfundimtar tė Kosovės.
Qė nė fillim ky proces ishte vėnė nė kahe tė gabuar. Sepse nė nisje, nuk u murr parasysh fakti se Kosova nga kolonizatori i saj i mėparshėm, u shkėput me luftė e jo me marrėveshje, prandaj, edhe zgjidhja e statusit pėrfundimtar tė saj duhet tė jetė njė ēėshtje qė do tė rregullohet nė mes tė fituesit tė kėsaj lufte, nė kėtė rast bashkėsisė ndėrkombėtare, dhe popullit tė atij territori, i cili me vullnetin e vetė e ka legalizuar kėtė ndihmė vėllazėrore tė intervenimit ushtarak. E jo, sikur po praktikohet tani: shtyhen tė bisedojnė kosovarėt me ish-kolonizatorin e tyre, pėr fatin e njė territori tė cilin ajo gjithnjė e ka pasur padrejtėsisht nė okupim dhe mė nė fund e ka humbur me luftė.
Sado qė punėt ia filluan mbrapsht, ne u deshtė qė edhe nė kėtė klimė haptazi ta shprehim synimin tonė shekullor historik tė opsionit pėr bashkim kombėtar, e, qė, njėkohėsisht do tė ishte edhe si kėrkesė pėr njė revidim tė padrejtėsisė historike qė na ėshtė bėrė si popull. Por
nė vend se ta bėjmė kėtė, u kapėm si popi pas kryqit me pavarėsinė e Kosovės si zgjidhje pėrfundimtare dhe mė tė pranueshme tė statusit tė saj.
Kėrkesa e jonė e dikurshėm Kosova Republikė, aspak nuk ka qenė si kėrkesė e njė zgjidhje pėrfundimtare, por, atėbotė, ishte si njė formė mė e kapshme politike e shkėputjes tonė administrative nga tutela e Serbisė.
Ēuditėrisht, ky togfjalėsh shabllon na mbeti si shprehi!
Tanimė, e vėrteta lakuriqe ėshtė se, ne, nė tė gjitha nivele kombėtare dhe gjithėkombėtare e pranuam kėtė konformizėm cinik tė imponuar, por askush nuk di tė jap pėrgjigje se pse po e kėrkonim pavarėsinė e jo bashkimin kombėtar.
Nė ēfarė u bazua vėrtetėsia e ekzistimit tė kėtij opsioni qė na koka si vullnet i lirė i popullit tonė?
Me cilin mekanizma vlerėsues relevant u arrit gjer tek ky konstatim?
Themi, ta zėmė, se bashkėsia ndėrkombėtare e ka tė prerė principin e mos ndryshimit tė kufijve ekzistues, por, a nuk u thye ky princip i rreptė disa herė, si me ish -Bashkimin Sovjetik, RSFJ-sė, bashkimit tė dy gjermanive, etj.?
Disa analitik tanė fajėsojnė mungesėn organizimit tonė nė njė nivel gjithėkombėtarė, duke gjetur si pretekst mosekzistimin e njė programi tė mirėfilltė nacional nė kėtė drejtim?
Ndoshta pėr dike, mund tė duket e pranueshme kjo mangėsi e paraqitur si argument, por jo edhe e saktė, sepse, shqiptarėt e kanė kaherė tė formuluar qartė programin e vetė nacional, dhe atė qė nga viti 1878, nga Lidhja Shqiptare e Prizrenit..Ky princip bazė i instaluar kaherė si synim i yni gjithėkombėtar, pėr tu kuptuar ėshtė i thjeshtė dhe tejet i qartė: bashkimi i tė gjitha trojeve shqiptare nė njė shtet unik.
Pse tė ketė nga dikush dilema tė tjera?!
Mu pėrmes kėtij principi esencial duhet tė frymėzohet dhe udhėhiqet sė pari ēdo shqiptar si individ, mė pas, grupacion akademik, parti politike, organizėm ushtarak si dhe format tjera tė strukturave tė ndryshme te shoqėrisė sonė, tė shtrira nė tė gjitha nivelet dhe shtresat popullore tė hapėsirave tė atdheut tonė tė copėtuar nė disa pjesė.
Kur filloi lufta e armatosur e UĒK-sė pėr ēlirimin kombėtarė nga zgjedhja serbe, kėta bijtė tanė, qė me mia u viktimizuan nė altarin e lirisė, fare nuk e kishin nė dilemė ekzistimin apo jo tė programit nacional kombėtar si synim pėrfundimtar. Ata u betuan para njė flamuri dhe njė himni kombėtar dhe iu prinė luftės deri nė vdekje: pėr njė qėllim tė vetėm tė cilin e kishin fare tė qartė.
Kėrkesa e instaluar pėr pavarėsi, gjoja si njė shprehje e vullnet tė popullit tė Kosovės, ėshtė vetėm njė konformizėm qė buron nga njė ėndrre rugoviane pėr pashallėk apo ēiflig personal tė sundimit, e kamufluar me pretekstin e principit ndėrkombėtar tė mosndryshimit tė kufijve ekzistues.
Prandaj, larg ēdo shablloneve tė snobizmit politik-synimi jonė real ėshtė bashkimi kombėtar si opsion i vetėm. Nėse ende ka nga ata empiristė tė papėrmirėsueshėm pėr kėtė konstatim, atėherė e kanė shumė lehtė ta provojnė kėtė teori edhe nė praktikė : LE TA ORGANIZOJNĖ REFERENDUMIN GJITHĖPOPULLOR dhe tė gjitha dilemat tona do tė eliminohen njė herė e pėrgjithmonė.
Politika kosovare nė kėtė kohė, me kėrkesat e saj principiele, duhet patjetėr qė para ēdo niveli kombėtar dhe ndėrkombėtar tė rreshtohet fuqimisht pranė kėsaj kėrkese real tė popullit tonė.
Absolutisht dhe nė asnjė mėnyrė nuk duhet tė ketė dilema rreth kufijve tė tashėm ekzistues, por si koncenzus i trysnisė sė pandėrprerė politike ndėrkombėtare pėr statusin pėrfundimtar tė Kosovės, mund tė pranohet vetėm opsioni mė i dhembshėm pėr ne, ai i shpalljes dhe njohjes sė Kosovės si shtet tė pavarur dhe sovran (pa kurrfarė paketa fantome, por nė plotėkuptimin e fjalės) .
Kuptohet, kjo zgjidhje duhet pranohet pėrkohėsisht dhe si proces, sepse, ashtu sikur na kanė mėsuar edhe vetė, dy shtete shqiptare nė njė hapėsirė dhe territor tė pėrbashkėt nuk mund tė ekzistojnė realisht?
|
|
