| » Opcionet për artikullin |
|
Shkruan: Ardian Zejnaj
Nė kohėn kur shkatėrrimi i ish BRSS-sė po shkonte drejtė fundit, ish udhėheqėsi i sajė, Mihajl Gerbaēovi, kishte deklaruar, se tė kuptosh ēfarė ishte gabim, ishte e lehtė, ndėrsa tė kuptosh ēfarė ėshtė e drejtė, ėshtė pjesa e vėshtirė. Ky duke aktual edhe pėr luftėn mes Gjeorgjisė dhe Rusisė, dy vende qė kanė qenė dikur pjesė e shtetit qė ka udhėhequr Gerbaēovi. Nuk ėshtė aspak vėshtirė tė kuptojmė se, ēfarė ishte gabim nė kėtė rajon, por ka vėshtirėsi nė gjetjen e njė pėrfundimi, se ēfarė ishte apo nuk ishte e drejtė nė kėtė luftė.
Njėri prej gabimet ishte se u ngut Gjeorgjia, duke hyrė nė mal pa sakicė, pa premtimin e qartė tė miqve tė sajė, se a do tė ndihmohej nė synimet e saja? Ndėrsa e drejtė ishte kėrkesa e sajė qė ta vendoste rendin, ligjin dhe kontrollin mbi pjesėt qė nuk qeveriseshin prej vitesh. Gabim ishte, po ashtu, edhe ndėrhyrja ushtarake e Rusisė, sepse me kėtė hap bėri shkeljen e sovranitetit tė njė shteti tė njohur ndėrkombėtarisht. Ndėrsa e drejtė ėshtė, se me kėtė veprim Rusia legjitimojė atė qė ėshtė theksuar nė vazhdimėsi, qė nga pėrfundimi i Luftės sė Ftohtė, se tani po krijohet njė Rend i Ri Botėrorė. Sipas kėtij Rendi..., OKB-ja do tė dalė gradualisht jashtė loje, duke nxjerr nė vijė tė parė aftėsinė e shteteve, duke pėrforcuar kėshtu Teorinė Realiste.
Nė fakt OKB do tė vazhdojė tė mbetėt njė lloj organizate ku do ti qajnė hallet dhe do tė mund tė gjejnė ngushėllim tė vegjlit dhe tė dobėt, siē ka bėrė dhe vazhdon tė bėjė Serbia dhe tani Gjeorgjia. Rindarja e botės nė kampe politike dhe ideologjike do tė jetė edhe fundi i zgjidhjes sė problemeve pėrmes mekanizmave tė sigurisė kolektive, siē ėshtė OKB-ja dhe do tė ketė dėshtime tė njėpasnjėshme pėr tė gjetur zgjidhje. Kjo linjė do tė ndiqet edhe nė tė ardhmen, sepse tė fortit nuk do tė jenė tė interesuar pėr mėnyrėn e tillė tė zgjidhjes sė problemeve, por pėr zgjidhje qė atyre u shkojnė pėr shtati, siē kėrkon tani Rusia nė raport mė Gjeorgjinė.
Qė nga dita kur ndėrhyri ushtarakisht Rusia nė territorin e Gjeorgjisė, udhėheqėsit e kėtij shteti kanė pėrvetėsuar sloganin e ish presidentit amerikan, Nikson se forca jonė do tė pėrdoret vetėm pėr tė ruajtur paqen, asnjėherė pėr ta prishur atė, vetėm pėr tė mbrojtur lirinė, asnjėherė pėr ta shkatėrruar atė. Nė fakt i gjithė ky deklarim ėshtė mbulesė pėr synimet tė tjera qė ka Rusia. Mė veprimet e fundit nė Gjeorgji, Rusia ka dashur ti kundėrvihet SHBA-ve pėr tė gjitha ato qė ka bėrė prej pėrfundimit tė Luftės sė Ftohtė, mė porosinė, se nėse Ju (SHBA) mund tė ndėrmerrni hapa pa pyetur askėnd, atėherė kėtė gjė mund ta bėjmė edhe ne (Rusia), atje ku mendojmė se po cenohen dhe rrezikohen interesat tona.
Ku dėrgon sjellja e tillė nė politikėn ndėrkombėtare? Nėse politika e shekullit XXI apo e Rendi tė Ri Botėrorė ka si synim qė zgjidhjen e problemeve ndėrkombėtare, siē u deklarua, ta marrė nė dorė Uashingtoni, Moska dhe Brukseli, atėherė ēfarė do tė ndodhė, nėse kėtė tė drejtė e kėrkojnė edhe Pekini, Teherani, Telavivi, Islamabadi, New Delhi, etj, qė kanė probleme tė ngjashme tė ndryshme? A do tė thotė kjo sjellje edhe fundi i sistemin tė sigurisė kolektive ndėrkombėtar? Kjo logjikė e sjelljes nė politikėn ndėrkombėtare ndjekė parimin, ai ka forcėn edhe vendos pėr zgjidhjet, ndėrsa tė dobėtit ose duhet tė luten tė mos kenė punė me kėto vende, ose do tė jenė tė detyruara qė ti bashkohen ndonjėrit prej kėtyre kryeqyteteve.
Nėse e marrim si tė vėrtet deklarimin e Xhorxh Kenanit, se njė vend qė kėrkon pėrsosjen morale tė vetvetes, si njė provė e politikės sė tij tė jashtme, nuk do tė arrijė as pėrsosmėri dhe as siguri, atėherė mund tė themi se Rusia gjendet pikėrisht brenda kėtyre binarėve. Qė nga viti 1999, kur SHBA-tė dhe NATO-ja bombarduan Serbinė pėr gjenocidin qė po bėnte nė Kosovė, Rusia ka bėrė pėrpjekje tė vazhdueshme pėr ta prezantuar vetveten me imazh ndryshe. Ajo vazhdimisht ka tentuar qė pėrmes politikės sė saj tė jashtme tė tregojė fuqinė e rifituar nė rendin post-sovjetik apo nė Rendin e Ri Botėrorė, duke u sjellė hapur me agresivitet dhe arrogancė dhe nė tė njėjtėn kohė duke hapur disa fronte, gjė qė ka harruar se kjo mund ti sjellė mė pak siguri. Rusia duke kėrkuar ballafaqim me tė gjithė dhe nė tė gjitha frontet, pėrveē qė nuk kontribuon nė stabilitetin ndėrkombėtar, ajo nuk do tu shėrbejė as realizimit tė interesave tė veta, sepse krijimi i armiqve fantazmė, pa ndonjė arsye tė theksuar, do ta dėrgojė pėr tė dytėn herė nė kolaps. Rusia nuk do tė mundet qė pėrmes energjisė dhe gazi tia garantojė vetės dominimin, fuqinė dhe sigurinė, nė Rendin e Ri Botėrorė, siē proklamohet. Kjo qasje ėshtė e dėshtuar dhe mashtruese pėr rrugėn qė po ndjek Rusia.
Sipas ish presidentit amerikan, Uillson e drejta duhet tė bazohet nė forcėn e pėrbashkėt tė vendeve nga tė cilat do tė varet paqja e pėrbashkėt dhe jo nė forcėn individuale. Forca individuale e Rusisė, SHBA-ve, Kinės, BE-sė, etj, pėr tė zgjidhur problemet e tyre, do ta shkatėrrojė paqen e pėrbashkėt dhe tė pėrjetshme qė proklamon demokracia. Siē e dimė, slogani i demokracisė ėshtė, se vendet demokratike nuk luftojmė mė njėra-tjetrėn, por kėtu ka diēka qė nuk shkon. Ose disa shtete vazhdojnė tė gėnjejnė, deri sa tu ējerrėt maska, se janė demokraci, ose bota ėshtė larg tė tė qenit demokratike.
Po ashtu, ndėrhyrja e Rusisė ndaj Gjeorgjisė ka zhbėrė edhe argumentet dhe deklaratat e bėra pėr afėr dhjetė vite nga zyrtarėt rusė, serbė dhe mbėshtetėsit e tyre, se ėshtė shkel dhe po shkelet e Drejta dhe Ligji ndėrkombėtar, sidomos mė rastin e ndėrhyrjes nė Kosovė, shpalljes sė pavarėsisė dhe njohjes sė saj. Kosova mė Osetinė dhe Abkhazinė nuk kanė asgjė tė pėrbashkėt si ēėshtje dhe kjo ėshtė e vėrtetė. Por, e pėrbashkėta e tyre ėshtė, se ndėrhyrja e Rusisė ndaj Gjeorgjisė ka ndihmuar Kosovėn nė aspektin juridik, sepse me kėtė hap Rusia nuk ka respektuar parimet e tė sė Drejtės Ndėrkombėtare, pasi qė cenojė sovranitetin dhe integritetin territorial tė Gjeorgjisė, njė shtet i njohur ndėrkombėtarisht.
Nėse pėr Rusinė ndėrhyrja nė Kosovė ka qenė shkelje e tė Drejtės Ndėrkombėtare, atėherė ēfarė ėshtė ajo qė bėri nė Gjeorgji, ajo vet? Nėse arsye e Rusisė pėr tė ndėrhyrė nė Gjeorgji ishte mbrojtja e osetėve dhe tani abkhazėve si popullsi ruse, si duhet kualifikuar ndėrhyrjen e NATO-sė pėr tė shpėtuar shqiptarėt nga gjenocidi i Serbisė? Mbi kėto parime qė realizojė Rusia ndėrhyrjen nė Gjeorgji, ajo ka legjitimuar vetvetiu ndėrhyrjen qė ėshtė bėrė nė Kosovė, duke pranuar indirekt edhe rezultatin pėrfundimtarė tė procesit qė ka ndodhur, shpalljen e pavarėsisė. Deklarimi i hapur i Rusisė, se pas aksionit tė Gjeorgjisė dhe tėrheqjes sė saj nga Osetia Jugore, Gjeorgjia nuk ka ēfarė tė kėrkojė nė kėtė territor, pėrveē qė janė imitim i deklaratave tė perėndimorėve qė bėheshin pėr Kosovėn, janė edhe sinjale serioze pėr Serbinė, se ajo duhet tė heq nga mendja, se Kosova do tė jetė pjesė e saj. Mė deklarimet e bėra nga Rusia, Serbia ka tė drejtė tė ndjehet e tradhtuar. Por, kėto zhvillime sigurisht se duhet ti shfrytėzojė dhe ti marr si argumente Kosova nė pėrballje me Serbinė gjatė ditėve dhe muajve tė ardhmen nėpėr institucionet e ndryshme ndėrkombėtare.
Megjithatė, Rusia ka ngritur edhe dilema serioze nė Rendin e Ri Botėrorė, kur ka deklaruar se po ndėrhyn nė Gjeorgji pėr tė mbrojtur bashkėkombėsit! Pėrdorimi i kėtij parimi pėr tė ndėrhyrė ndaj njė vendi sovran, do tė rezultojė me dhėnien e tė drejtės sė shumė vendeve pėr tė nisur luftėra. Sa vende janė nė botė qė kanė bashkėkombės nė vendet tjera? A do tė thotė kjo, se tė gjitha kėto vende, nėse kanė ankesa nga bashkėkombėsit e tyre, duhet tė futen ne luftė pėr ti mbrojtur? Kjo logjikė qė po ndjek tani Rusia ėshtė rikthim nė skenėn politike ndėrkombėtare e filozofisė sė ndėrhyrjes ushtarake qė kanė bėrė dikur Hitleri dhe Stalini? Dhe duket se kėto deklarimet Rusia do tė tentojė ti shndėrrojė nė qėndrime, duke mos dėgjuar askėnd dhe pėr asgjė, gjė qė do ta rrezikojė paqen dhe sigurinė ndėrkombėtare. Rasti i Gjeorgjisė ka treguar se, sa e etur ėshtė Rusia pėr pushtet dhe dominim nė skenėn politike ndėrkombėtare. Nėse tani nuk ndalohet kjo elitė politike ruse, bota mund tė shkojė drejtė njė fundi tė pafat.
Heshtja e Perėndimit pėr veprimet qė po benė Rusia, nuk ėshtė i arsyetueshėm. Nėse Perėndimi e ka pranuar Gjeorgjia nė gjirin e saj si njė vend tė lirė dhe demokratik, atėherė duhet pranuar edhe tezėn se liria dhe demokracia u rrezikuan hapur. Nėse pajtohemi se Gjeorgjia ėshtė vend demokratikė, atėherė duhet pranuar edhe faktin, se aty mbrohet demokracia, sepse dihet se Gjeorgjia kishte ambicie pėr tiu bashkuar vendeve demokratike. Mbi kėto parime duhet pranuar se nė Gjeorgji po rrezikohet interesi i SHBA-ve, BE-sė dhe NATO-sė, qė ėshtė pėrhapja dhe mbrojtja e lirisė dhe demokracisė nė botė. Gjeorgjia ėshtė vendi dhe kufiri qė ndanė dy ideologji, ndanė demokracinė dhe autokracinė, ndanė Lindjen dhe Perėndimin.
Gjendja e tanishme nė Gjeorgji tregon se Rusia ka nė dorė mundėsinė e njė lufte, qė mund tė pėrshkallėzohet dhe zgjerohet, por Perėndimi nuk mund tė bėhet sikur nuk ka ndodhur dhe nuk po ndodhė asgjė dhe tė sillet sipas parimit, le tė vazhdojė lufta pafund, sa tė pėrgatitem pėr njė luftė tjetėr
. Perėndimi ka pėr obligim ta ndalė Rusinė tani, sepse ata (Rusėt) nuk dinė tė sillen. Ata janė si arinj dhe se Perėndimi duhet tu mėsojmė atyre si tė sillen, ka thėnė ish presidenti amerikan Truman.
|
|
