| Vizitorët online në arkiv:
vizitorë |
|
| » Epopeja e Jasharajve krijoi filozofie tė re nė mendėsinė e shqiptarėve pėr jetėn dhe perspektivėn e tyre |
| Postuar mė datėn: 2008-03-05 15:50:26 nga admin1 :: Kategoria: Histori |
| » Opcionet për artikullin |
|
Shkruan: Izmi Zeka, Gjilan
Historiografia shqiptare e shkencore u shkrua mbi ngjarjet e rėndėsishme tė cilat ndryshuan rrjedhat dhe proceset historike: Nuk ishin tė rastit Lidhja Prizrenit e vitit 1878, Lidhja e Pejės e vitit 1899, Shpallja e Pavarėsisė sė Shqipėrisė e vitit 1912, Konferenca e Mukjes e vitit 1943, konferenca e Bujanit 1943-944, Mbledhja e Prizrenit e vitit 1945 dhe vitet e mė pastajme qė shikuar nė kohė ruajtėn vazhdimėsinė qė nė shkencėn e historisė mund tė pėr shkallėzohet nė vlerėsimin kontinuel dhe atė procesiv dhe dialektik.
Nuk mund tė shihet ngjarja e Jasharajve e shkėputur nga rrjedhat historike siē nuk mund tė shihet lufta biblike e tyre pa ndjenjėn e lindur historikisht tė shqiptarėve pėr tė luftuar pėr trojet e veta. Kjo sentencė qė mund tė quhet Jasharjane ka kuptimin filozofik, historik, dialektik, shkencor qė pėrkufizimi kalon nė pėrmasa ekzistencialiste dhe merė pėrmasat e krijimit tė miteve apo mitologjisė shqiptare nė fund shekullin XX.
Nėse i referohemi rrethanave politike tė viteve kur ndodhi ngjarja kemi tė bėjmė me tri koncepte triometrike qė kapitalizuan shtrirjen, masivizimin dhe arsyshmėrinė pėr tė krijuar fenomenin e quajtur civilizim nė njė luftė tė egėr.
Koncepti i parė triometrik nisė me politikėn ekzistenciale qė mishėrohej me idealet kombėtare: koncepti i dytė triometrik pėr shfaq sensibilizimin nė pėrmasa evropiane dhe koncepti i tretė triometrik luftė biblike deri nė flijim pėr tė ndryshuar historinė nga njė dhunė e tmerrshme nė njė paqe tė njė vendi tė lirė.
Kjo ėshtė historia Jasharjane e fundshekullit XX dhe e fund shkatėrrimit tė krijesave artificiale tė njė shteti tė quajtur jugosllavi.
Nė historitė e Evropės as edhe tė Bonapartės as edhe qoftė tė Luigjve francez as edhe nė luftėrat e rrepta nuk mund tė gjesh njė rėnie tė tillė qė shėnon ngritje tė rrufeshme. Nuk mund tė gjesh as edhe rėnie dhe qėndrueshmėri deri nė flijim tė njė familje tė tėrė. Komponent qė e dallon epopenė Jasharjane e vijėzon duke e shtresuar figura qendrore e Adem Jasharit si protagonist kryesor e deri tek fėmijėt tė cilėt pėrjetuan luftėn pėr ta bėrė jetėn si duhet sot. Kėtu shtrohet pyetja se nė cilėn ngjarje evropiane kemi njė flijim tė tillė. Nė cilėn epope tė luftėrave qindravjeēare kemi sakrificė me vetėdije deri nė flijim si familja e Adem Jasharit.
II
Edhe viti 1991, kur familja e Jasharajve, ballė pėr ballė me policinė Serbe, nė kullėn e tyre tė bėnin hapin me njė rezistencė tė armatosur, sigurisht se do tė shndėrroheshin nė emra biblik, nė emra qė thyen vrazhdėsinė, apo edhe familje qė se deshi nėnshtrimin por Kosova nuk do tė ishte kėshtu siē ėshtė sot.
Viti 1997-98, hapi rrugėn pėr mėnyrė tjetėr tė jetės. Nisi rrugėtimin pėrballja me forcat serbe. Por jehona pati kuptim kur pesė, gjashtė dhe shtatė marsi u shndėrrua nė baladė, kėngė, kushtrim kur Jasharajt thyen heshtjen, kur ata do tė mbyllnin njė etapė tė vrazhdėt, njė histori tė dhimbshme tė shqiptarėve. Nga kjo sfidė ata i dhanė rrugė jetės sė Kosovės, tė ardhmes sė saj.
Ishte ndėrrim kohėsh nė pėrmasa kombėtare,ku ndėrgjegjja filloi tė vriste qoftė mendjet diplomatike apo edhe qoftė ushtarake tė botės sė qytetėruar.
Ata kishin pėrmasat e njė familje me traditė kombėtare, dhe nga ky refleksion Jasharajt, ruajtėn kontinuitetin pėr tė dhėnė gjithēka atėherė kur Kosovės mė sė shumti i nevojitej jeta dhe flijimi i tyre.
|
|
Ēfarė ishte momenti deri nė luftėn e Jasharajve. Ēfarė pėrmase kishte lufta e UĒK -sė, Ēfarė njohje ndėrkombėtare mbi gjenocidin ndaj shqiptarėve kishte bota deri nė luftėn e Jasharajve etj. Ishte nėn pėrshkrimin mė shumė tė retorikės sė filozofisė sė shtrembėruar dhe e gjymtuar nga propaganda serbe. Filozofia Jasharjane ndėrtoi esencilaisht shtetin aty kur qėndresa u kthye nė buzėqeshje tė fėmijėve, nė klithmėn e tė rėnėve dhe nuk kishte kthim prapa. Kėtu iku njėherė pėrgjithmonė e kaluara e hidhur, Kėtu u dimensionua shteti mė i ri i Ballkanit. Pra ishte njė rėnie si e bilbilenjėve tė shekullit XIX...
III
Fenomeni Adem Jashari ėshtė i papėrsėritshėm dhe asnjėherė nuk mund tė del ndryshe apo pėrsėritet, sepse koha dhe hapėsira ishin tipike tė veēanta.
Idealisti dhe Filozofi gjerman Georg Vilhelm Fridrih Hegel nė veprėn madhore Fenomenologjia e shpirtit ndėr tė tjera shkruan Forcat e pėrgjithshme disponojnė nė vetvete shenjėn e individualitetit e cila ėshtė e lidhur me principin e veprimit. Pra aktet madhore janė individuale, veprim kontinuel , i lirė , i ndjeshėm i parapėrcaktuar prej vetė atyre. Nga kjo sentencė e Hegelit mund tė vijmė nė pėrfundim se fenomeni Adem Jashari ėshtė unikat i papėrsėritshėm nė historinė e qytetėrimeve.
Fenomeni Adem Jashari nuk do tė kishte kėtė pėrmasė sikur nuk do tė pėrplotėsohej me mishėrimin e familjes sė tij, sikur mos tė ishte pjesė e Prekazit heroik, sikur mos tė kishte njė ditėlindje nė njė ditė tė rėndėsishme shqiptare, sikur mos tė pėrqafonte flijimin si nė ditėn lindjes. Andaj figura e Adem Jasharit bashkė me ngjarjet e pesė,gjashtė dhe shtatė marsit pėrbėjnė tersin e sfidave qė pėr kohėn ishin ndryshim epoke, ndryshim jete etj.
Tė rrallė dhe tė papėrsėritshėm janė disa figura dhe jo rastėsisht Adem Jashari nė njė moment thotė Armėt nuk i kemi marrė qė t“ia dorėzojmė armikut, por qė ta luftojmė deri nė fishekun e fundit Kjo i ngjan Anteut, Akilit pėr tė luftuar tė keqėn deri nė vetėflijim
Me flijimin e Jasharajve pėrfunduan veprat e vjetra,pėrfundoi koha e Gjergjit apo edhe historitė tjera tė shekullit XX, u pėrfundua kėtu robėria dhe si e tillė i dha ngjyrė qytetėrimit evropian.
IV
Njė autor shkruan;
Adem Jashari deri nė vdekje luftoi e kėndoi, jo vdekja e Adem Jasharit nuk ėshtė vdekje ėshtė pėrjetėsi. Lufta pėr Prekazin qė e ashpėr. Qėndresa ishte e madhe.
Tipare tė rralla tė harmonizuara edhe nė momente tė rėnda. Vdekja ishte jetė, kėnga ishte dritė dhe hare pėr gjeneratat qė vinin.
Mė kuptimplote pesė, gjashtė dhe shtatė marsi dhe Adem Jasharin e bėnė edhe krijimi i njė filozofie tė re nė mendėsinė shqiptarėve pėr jetėn dhe perspektivėn e tyre. Nė kėtė rrafsh filozofia e veprimit nė kėtė ngjarje derivon nė mėnyrė koncensuale aspektet praktike tė krijimit tė shtetit, tė jetės sė lirė.
Kėtu ndahen dy botėra duke ikur nga vjetra e duke u kthyer nga e reja. Por jo pa Adem Jasharin. Dhe lirisht mund tė shkruhet nė historiografinė shqiptare se Adem Jashari dhe familja e tij ndryshuan procesin, kohėn qė vitet qė do vinė do tė jenė edhe mė tė fuqishėm edhe mė respektuar se qė ndiejmė ne sot................
Edhe publicisti dhe shkrimtari Milazim Krasniqi shkruan po citoj .... vepra e tij ka koherencė tė plotė vizionariteti dhe heroizmi. Pėrmasa e saj ėshtė mė e madhja nė historinė e derisotme tė kombit shqiptar. Po mos ti kishte atė pėrmasė, ajo nuk do tė shkaktonte atė tėrmet qė shkaktoi nė botėn shqiptare dhe atė lėvizje radikale nė gjeopolitikat rajonale e globale Kjo dhe i dha frymėmarrje shtetit qė ne sot po e gėzojmė.
Nė pėrmasat e Historiografisė Shqiptare dhe asaj botėrore, vėshtirė mund tė gjendet diku qė njė familje e tėrė, tė sakrifikohet dhe trimėrisht tė del prej saj.
Nuk ėshtė e rastit kur vetė Adem Jashari thotė: Kem njė jetė dhe njė besė kem dhėnė, andaj edhe duhet tė jetojmė tė lirė, Ose Hamza kur thekson , Ishte turku,
. edhe serbi do tė shkoj se kjo tokė ėshtė e shqiptarėve Nė kėtė pėrmasė biblike ata e dinin se e nesėrmja do tė jetė mė ndryshe, e dinin se jeta nesėr e ka kuptimin vetėm kur tyta e pushkės nuk i nėnshtrohet tankeve apo edhe pėrbuzjes njerėzore qė bėnin serbėt nė Kosovė.
V
Nė njė shkrim tė Eugen Shehut pos tė tjerave shkruhet Flijimi familjar, ky kapėrcim elegjiak i dhimbjes njerėzore i kujtonte Evropės se thika serbe po shkonte nė asht tė shqiptarėve. Pėrmasa e re e pėrftuar nė kėtė rast, tė jepte mundėsinė tė zbrisje shumė thellė, aty ku ndodhen ende sot, rrėnjėt e tragjedisė midis dy popujve ballkanikė. Me humbjen fizike tė Adem Jasharit, mendoj se nacionalizmi i ndershėm shqiptar, humbi nė shekullin qė lamė pas, njė ndėr figurat e spikatura tė identitetit tė vet. Ngjarjet e pesė, gjashtė dhe shtatė marsit nė Prekaz, nga distance kohore dhe aspekti historik e shkencor merr kėto portretizime:
Mbyll njė kaptinė tė dhimbshme tė shqiptarėve tė Kosovės, dhe fillon njė etapė e re
Kthen dinjitetin pothuajse tė pėrbuzur
Qartėson mė shumė se kurrė pozicionin e shqiptarėve nė raport me Serbinė.
Krijon rrethana politike e diplomatike mė tė favorshme nė Ballkan, Evropė dhe Amerikė.
Ruan koherencėn nė veprime duke i pėrshtatur rrethanave nė Kosovė dhe nė fund ;
Shėnon ngjarjen mė tė rėndėsishme historike tė shekullit XX, fundin e njė regjimi tė huaj.
Nga kjo sintagmė qė ėshtė mė shumė se njė refren dhe njė baladė ne do tė ecim duke portretizuar figurėn e Jasharajve qė ėshtė emblematike dhe figurė gjenerale e historisė kombėtare shqiptare. Duhet tė qartėsojmė dhe tė vlerėsojmė se figura Jasharjane ,dhe figura e historisė mė tė re pa dyshim se ėshtė ajo e Adem Jasharit
Nga ky refleksion Jasharajt paraqesin nė mėnyrė emblematike historinė mė tė re tė Kosovės, paraqesin mendjen,artin e luftės dhe tė ardhmen e ndritshme tė Kosovės.
Po ti hidhet njė sy vetė pamjes sė Adem Jasharit, kullės sė tyre, pėrfytyrimi pėr jetė ka vlerė, sepse jetėn e bėnė bashkė me rėnien pėr tė qenė tė lirė. Nga kjo pamje qė ka kuptimėsi, arti i flijimit merr kėto dimensione:
Dimensionin historik, dimensionin moral e politik,dimensionin e pėrfaqėsimit tė unitetit dhe dimensionin e shtetformimit.
Adem Jashari apo Eskili i kohėrave moderne pėrqafon vdekjen pėr tė jetuar nė univers.
Andaj shteti i ka rrėnjėt nė gjakun dhe luftėn titanike tė Jasharajve.
Gjilan mė 5 mars 2008
|
| --------- |
| • TITUJ TĖ NGJASHËM |
Warning: mysql_query() [function.mysql-query]: Unable to save result set in /home/arben/public_html/lajme/archive/arkivi.php on line 1120
Warning: mysql_num_rows(): supplied argument is not a valid MySQL result resource in /home/arben/public_html/lajme/archive/arkivi.php on line 1330
Kliko kėtu pėr tė vazhduar tek faqja kryesore » |
Copyright © 2000-2008 DERVINA.COM - Tė gjitha tė drejtat e rezervuara
Arkivi u punua nga A.Nushi - Webmaster |
|
