| » Opcionet për artikullin |
|
Shkruan: Bashkim MAZREKU, ish-i burgosur politik
Cilat janė dy skenarėt - qė mund tė gjenerojnė kriza tė reja edhe
pas statusit tė Kosovės (!?!)
Zgjidhja e statusit tė Kosovės po ofrohet, por ēfarė do tė jetė dhe si do tė arrihet deri nė finalizim, akoma nuk dihet ēartė. Ajo ēka dihet tashmė nga tė gjithė e qė gjendet nė tavolinėn Kėshillit tė Sigurimit tė OKB-sė, ėshtė propozimi i M. Ahtisarit pėr Pavarėsi tė Mbikėqyrur. Ky propozim deri mė tash ėshtė i vetmi dhe sipas diplomacisė botėrore, (pėrjashto kėtu Rusinė), mendohet tė jetė mė i miri i mundshėm, qė do tė siguroj njė zgjidhje optimale.
Nuk dua tė pėrsėrisė ato qėndrime, pėr tė cilat shumė u shkrua dhe po shkruhet kėto ditė, lidhur me kėtė ēėshtje kapitale. Nuk dua tė pėrsėrisė as pikėpamjet dhe optimizmin e vazhdueshėm tė politikanėve kosovarė, qė duket tė jetė i parakohshėm dhe i pa bazė.
Me kėtė rast, dua tė pėrqendrohem nė dy skenarė tė mundshme tė zgjidhjes sė problemit, e qė nuk janė risi e tė pa thėna, por mendoj jo aq shumė tė pėrsėritura. Ky shkrim pra ka pėr qėllim pėrsėritjen edhe njė herė tė kėtyre skenarėve dhe tėrheqjen e vėmendjes nė to.
Skenari i parė
Kėshilli i Sigurimit aprovon njė Rezolutė tė re pėr Kosovėn, pa vėnė veto kundėr, nga anėtarėt e pėrhershėm, (kėtu kam parasysh Rusinė dhe Kinėn), tė cilat nė kėtė rast mund tė abstenojnė.
Sigurohen 9 vota pro dhe Rezoluta votohet.
Parlamenti i Kosovės aprovon Kushtetutėn e Kosovės dhe shpallė pavarėsinė, e cila do tė njihet nga shtetet veē e veē.
Ardhja e njė misioni tė ri nga BE-ja pėr tė mbikėqyrė procesin e zbatimit tė marrėveshjes nė Kosovė, bazuar nė propozimin e M. Ahtisarit, siē thonė shumica e politikanėve tė Kosovės, apo siē do tė thoja unė pėr tė qeverisur nė mėnyrė virtuale me Kosovėn, ngase de fakto kėtė qeverisje do ta kishin vendorėt. Kjo qeverisje duale do tė zgjasė aq sa do tė donte misioni mbikėqyrės, nėse nuk pėrcaktohet ndryshe me rezolutė tė OKB-sė.
Pasojat e kėtij skenari
Problemet me veriun e Kosovės, ku serbėt nė shenjė revolte do tė manifestonin nė tė gjitha mėnyrat pakėnaqėsinė e tyre. Gjendje e jashtėzakonshme nė veri tė Kosovės, gjendje e lehtė e jashtėzakonshme nė enklavat serbe, tė cilat do tė kėrkonin mbrojtje mė tė madhe e ndoshta edhe tėrheqje nga vendet e tyre, pėr t“u shpėrngulur atje ku mund tė gjejnė mbrojtje mė tė mirė.
Mobilizim i KFOR it nė shkallėn e parė tė rrezikshmėrisė. Kufijtė administrativ tė Kosovės mbesin tė paprekur, por jo funksional ashtu siē i kemi tani, e veēanėrisht nė veri, ku askush (pos serbėve) nuk do tė ketė kontroll. Kosova do tė njihet si shtet i pavarur nė kufijtė ekzistues, por assesi nuk do tė mund tė kontrollojė kufijtė e saj verior.
Ky skenar do tė kundėrshtohet nga Serbia, e cila mund tė mobilizojė forcat e veta deri nė kufi me Kosovėn, pėr tė ndikuar tė paktėn nė aspektin psikologjik te serbėt dhe pėr tė treguar njėkohėsisht, se ata janė pėrsėri tė gatshėm tė luftojnė pėr Kosovėn. Kjo gjendje mund tė zgjas me javė e muaj deri sa tė krijohet njė realitet i ri dhe ai ėshtė funksionimi i mirėfilltė i shtetit tė Kosovės, nė fushėn e judikaturės, mbrojtjes sė pakicave, (kryesisht serbe), dhe ngritjen e nivelit social pėr tė gjithė qytetarėt e Kosovės, tė paktėn pėr njė shkallė me tė lartė se nė shtetet fqinje.
Pėr zbutjen e kėsaj gjendje, Serbisė do t“i ofrohen benificione tė mira e ndoshta edhe aderim tė shpejt nė UE, para tė gjitha vendeve tjera tė Ballkanit perėndimor. Por, bashkė me Serbinė do t“i hapet rruga padyshim edhe Kosovės drejt njė perspektive tė ngadalshme por tė mirėfilltė, nė gjirin e UE-s. Ndarja e Kosovės me kėtė skenar mbetet e mundshme por jo edhe e pashmangshme...
Skenari i dytė
Mos aprovimi i Rezolutės nė Kėshillin e Sigurimit tė OKB-sė pėr shkak tė vetos sė Rusisė.
Ky skenar nuk e pengon pėrsėri Parlamentin e Kosovės qė tė aprovojė Kushtetutėn dhe tė shpallė pavarėsinė, e cila sikurse nė skenarin e parė do tė filloj tė njihet nga shtete tė ndryshme veē e veē.
Dallimi esencial i kėtij skenari nga skenari i parė ėshtė se: derisa skenari i parė ka Rezolutėn e OKB-sė bazuar mbi Propozimin e marrėveshjes sė M. Ahtisarit, si bazė legale pėr misionin mbikėqyrės tė Unionit Evropian, skenari i dytė nuk pėrjashton mundėsinė e pavarėsimit, por nuk ka asnjė bazė legale pėr ndėrhyrje ndėrkombėtare nė cilėsinė e mbikėqyrjes. sepse do tė mungonte materia e mbikėqyrjes, pra marrėveshja. Mungesa e kėsaj marrėveshje do tė detyronte Parlamentin e Kosovės t“i bėj thirrje bashkėsisė ndėrkombėtare pėr ndėrhyrje nė cilėsinė e mbikėqyrjes ( por nė ēfarė baze kur s“kemi marrėveshje ??).
Nė kėtė situatė, "de jure" Misioni i UNMIK-ut do tė vazhdoi tė qėndroj edhe mė tej nė Kosovė. Pra, Kosova e pavarur me Misionin e UNMIK-ut dhe KFOR-in nė Kosovė. Misioni i UNMIK-ut mbi bazėn e rezolutės 1244 nuk do tė shfuqizohet nga OKB-ja, por nga vetė parlamenti i Kosovės dhe nga njohja e pavarėsisė nga shtete tė ndryshme. UNMIK-u nuk do tė ketė dalje legale nga Kosova, sepse nuk do urdhėrohet nga KS i OKB-sė pėr njė gjė tė tillė. Nuk do tė qėndroj ky mision mė nė Kosovė, sepse ky mision nė Kosovėn e pavarur ėshtė i pakuptimtė. Misioni i ri i UE-sė nuk do tė mund tė hyjė nė Kosovė, sepse nuk ka bazė legale nga OKB-ja, por as qė do tė mund tė qėndroj anash (indiferent). Nė fakt me kėtė skenar bie nė ujė plani pėr marrėveshje - sipas propozimit tė M. Ahtisarit, andaj as Misioni i ri Evropian s“ka pėrse tė vijė nė Kosovė. Vetėm gjendja e jashtėzakonshme (nė prag tė luftės) do tė mund tė krijonte njė alibi pėr misionin evropian, tashmė me qėllime tė papėrcaktuara nė zbatim tė ndonjė marrėveshje, por vetėm pėr tė menaxhuar krizėn e re dhe pėr tė mėnjanuar kėshtu eksplodimin e kėsaj bombe tė kurdisur qė quhet Kosovė.
Pasojat e kėtij skenari
Kosova e pavarur me UNMIK-un brenda por pa kompetenca e pa Mision tė UE-sė. Me KFOR i cili do tė pėrballet me njė gjendje tė jashtėzakonshme, por tanimė me pėrmasa mė tė mėdha se sa nė skenarin e parė. Kufijtė e Kosovės nuk do tė mund tė kontrollohen, sidomos kufiri verior. Serbėt do tė marshojnė drejt veriut tė Kosovės (tanimė deri nė lumin Ibėr) e cila edhe ashtu ėshtė nėn kontroll tė tyre dhe ata do tė kėrcėnojnė me luftė tė re. Poashtu edhe serbėt e pjesėve tjera tė Kosovės (nėpėr enklava) do tė fillojnė shpėrnguljen masive nė drejtim tė veriut. Dhe kėsisoj, Kosova do tė pėrballet me njė gjendje tė jashtėzakonshme dhe me njė eskalim tė situatės, tė ngjashme me atė tė pragut luftės. Ky eskalim i situatės, do tė varet shumė nga vendosmėria e KFOR-it dhe institucioneve tė Kosovės, e sidomos nga SHPK, TMK etj.
Ndarja e Kosovės e pashmangshme!
Siē vihet nė dukje, tė dy skenarėt tregojnė se pjesa e veriut tė Kosovės ėshtė njė ēėshtje shumė e ndjeshme dhe do tė vazhdojė tė jetė e tillė. Asnjė institucion, as civil as ai ushtarak nuk do tė ketė kurajė ta zgjidhė kėtė problem nė rrugė paqėsore, sepse serbėt nuk pranojnė njė zgjidhje tė tillė, tė mėsuar me agresivitet, e tė lidhur emocionalisht me prenė e vet (Kosovėn), qė mbi njė shekull e mbajtėn nėn sundim.
Pra, Kosovėn nė tė ardhmen pritet ta kaploi njė gjendje e jashtėzakonshme. Kosova do tė paguan edhe njė ēmim tė pavarėsisė. Sa do jetė i lartė ky ēmim dhe pėr sa kohė do tė paguhet ai, do tė varet shumė nga vendosmėria e vendorėve dhe nė radhė tė parė nga forcat ushtarake vendore dhe ndėrkombėtare qė janė prezentė nė Kosovė.
Sė kėndejmi mund tė thuhet se Pavarėsia e Kosovės nuk ėshtė ēėshtje e kryer siē propagandojnė politikanėt shqiptarė, nė veēanti super parlamenti i Kosovės i quajtur Grup i Unitetit, i cili duket se e ka humbur busullėn nė kompetencat qė i ka marrė, e tė cilat askush nuk ja ka dhėnė as legjitimuar.
Se ėshtė koha tė pėrgatitemi pėr mė tė keqen (edhe nėse del mirė) nuk ka dyshim, por realiteti po tregon, se ne po pėrgatitemi pėr festim - pa menduar nė flijime tė reja, qofshin ato edhe vetėm ėndrrat tona, se Kosova po bėhet shtet i pavarur me tėrė territorin e saj dhe se s“do tė ketė ndarje tė saj! Disa po bazohen nė Parimet e Grupit tė Kontaktit pėr mosndarjen e Kosovės, por duket qė po harrojnė se ato janė parime dhe hiq mė shumė. Dhe, parimet janė relative.
Misioni Evropian mund tė vijė nė Kosovė me rezolutė apo me gjendje tė jashtėzakonshme. Por, ai mision si edhe lidershipi vendorė, duhet ta kenė parasysh, se zgjidhja paqėsore dhe njohja e Pavarėsisė sė Kosovės pa konflikte tė reja nuk do thotė asgjė mė shumė as mė pak se Kosova do tė mbetet edhe me tej fuqi baroti. Njė zgjidhje stabile dhe njė menaxhim optimist tė gjendjes pas statusore do tė jetė zgjidhje qė unė do ta quaja: Program. Pra, misioni evropian zgjidhjen e Kosovės duhet ta sheh si program menaxhimi dhe zhvillimi.
Pikat mė tė ndjeshme tė kėtij programi duhet tė jenė: siguria, ekonomia dhe aspekti social.
Kosova, pėr tetė vite me radhė ka pėrparuar mjaftė, krahasuar me gjendjen e luftės nėpėr tė cilėn fatkeqėsisht kaloi. Ndėrsa po tė krahasohet me njė gjendje normale ajo ka vendnumėruar. Qytetarit tė varfėr i ėshtė shpėrlarė mendja, ngase ai nuk guxonte tė bėj asgjė gjatė kėsaj kohe tė pritjes sė pavarėsisė, dhe prandaj duhet ta duroj varfėrinė e skajshme edhe mė - duke pritur pavarėsinė!
Pas pavarėsisė, qytetarit i duhet mbushur mendja dhe barku!
E para me optimizėm, bazuar nė sigurinė, funksionimin e shtetit juridik, pa korrupsion e kriminalitet, liri tė fjalės dhe procese vėrtet demokratike.
E dyta, me ndihma tė mirėfillta sociale dhe programe zhvillimi nė ekonomi, vende tė reja pune, rrymė e ujė pa ndėrprerje... dhe menaxhim tė vetė njeriut ashtu siē do dhe meriton ai, e jo ashtu siē mundet dhe do shteti. Buxheti i Kosovės nuk krijohet mbi kurrizin e qytetarit, por mirėqenia e qytetarit krijohet mbi kurrizin e shtetit. Shteti kėrkon tatime, qytetarėt paguajnė aq sa munden, ndėrsa ato abuzohen dhe qytetari pėrsėri pretė (ta zėmė) me orė tė tėra pėr njė dokument, s“ka punė, s“ka shkollim cilėsor etj., dhe nga kjo gjendje qytetari s“ka as shpresė pėr tė nesėrme mė tė mirė.
Pėr tė arritur sukses, (kuptohet ngadalė e jo pėr njė natė), shteti i Kosovės me ndihmėn e misionit tė ri, fillimisht duhet tė menaxhoj aspektin social dhe tė sigurisė, pėr tė vazhduar pa vonuar edhe zhvillimin e ekonomisė.
Nėse prezenca e re ndėrkombėtare kufizohet tė ndihmoj nė kėto parametra dhe vendorėt kufizohen nė funksionimin e shtetit tė ri tė Kosovės pėr tė mirėn e qytetarėve, (e jo tė kėrkojnė prej tyre pritje e heshtje pėr tė mirėn e vet pushtetarėve), Zgjidhja tė jetė Program, Pavarėsia Program..., atėherė mund tė shpresohet jo vetėm pėr njė mirėqenie tė qytetarėve, por edhe pėr zgjidhje racionale tė konflikteve ndėretnike. Ngritja e standardit nė Kosovė krahasuar me shtetet fqinje do tė ndryshoi dioptrinė e rrymave nacionaliste. Kosova duhet tė arrijė njė zhvillim tė shpejt sa tė zgjoj xhelozinė e fqinjėve, nė tė kundėrtėn Kosova edhe pėr shumė kohė do jetė vatėr e pashuar krizash, vendi mė i varfėr qė do tė gjenerojė vetėm dhunė e urrejtje, qoftė ndėretnike qoftė qytetare nė raport me shtetin. Pra, ndarja e Kosovės do tė pengohet, pos me ushtri e vendosmėri edhe me kėtė logjikė tė zhvillimit.
Nėse Kosova e pas statusit dhe misioni evropian dėshtojnė nė zgjidhjen program dhe emitojnė UNMIK-un, kjo do tė paraqes njė shkas tė ri pėr vazhdim tė gjendjes sė jashtėzakonshme mbi baza ushtarake, do tė krijojė njė shtet policor dhe kėshtu festimi i pavarėsisė sė Kosovės do tė zgjas shkurt, sepse vendin do ta zėnė orėt policore, manifestimet e ndryshme nė rrugė dhe anarkia, tė cilėn askush nuk e dėshiron, nė kėtė kohė tė pritjes sė gjatė tė pavarėsisė. Nėse ndodh mė e keqja, atėherė kosovarėt pėr tė kaluar nė Serbi, pasaportat e tyre duhet t“i tregojnė te ura mbi lumin Ibėr!
Mė 02.05.2007, Bernė |
|
