| Vizitorët online në arkiv:
vizitorë |
|
| » CIA dekonspiroi Berishėn qė mbronte lobin proserb |
| Postuar mė datėn: 2007-12-27 09:23:41 nga admin4 :: Kategoria: Opinione |
| » Opcionet për artikullin |
|
Shkruan: Miranda Vickers James Pettifer
Ka pasur argumenta therės pėr zgjedhjet e pranverės 1996, ndėrsa pjesa mė e madhe e komunitetit ndėrkombėtar nuk pranoi tė shqyrtojė evidencat tronditėse qė zgjedhjet ishin njė mashtrim dhe ishin motivuar politikisht nga ngatėrrestarėt majtistė. Ishte nė qarkullim nė shumė qarqe teoria qė "Presidentėt e fortė" ishin pėrgjigja e problemeve tė rajonit dhe Dr. Berisha shihej si njė shembull pėrfaqėsues. Nė vjeshtėn e vitit 1996, atmosfera e pasigurisė kishte filluar tė pėrhapej mes elitės politike nė Tiranė, por shumica e popullsisė, megjithatė, ishte e pandėrgjegjėsuar pėr stuhinė qė po vinte. FMN kishte publikuar njė deklaratė nė 5 tetor '96 duke shprehur shqetėsimin rreth rritjes sė tė ashtuquajturave skemave bankare piramidale pas takimeve me zyrtarė tė ministrisė sė Financave. Sistemi bankar qė Shqipėria kishte trashėguar nga komunizmi, nuk ishte privatizuar dhe ishte tėrėsisht jofunksional dhe i papėrshtatshėm pėr t'u pėrballur me dyndjet e mėdha tė tė ardhurave tė emigrantėve pas viteve 90. Nė njė raport tė BB pėr shkaqet e turbullirave nė '97 thuhet se: "Pak vende kanė eksperimentuar njė zhvillim tė tillė tė skemave piramidale dhe sigurisht asnjėri nuk ka pėrjetuar njė ngėrē katastrofik tė rendit publik, pranė njė lufte civile e ndjekur nga rėnia e skemave piramidale. Skema tė tilla u dukėn pas rėnies sė qeverisė komuniste nė 1990. Numri i skemave piramidale dhe fondeve investuese u rrit deri nė 20, nė vitin 1996. Jo tė gjitha skemat filluan si piramidale tė pastra. Disa prej tyre ishin me investime legjitime fondesh me aktivitete komerciale dhe tregtare qė morėn tiparet e skemave piramidale pak mė vonė, pėr shkak tė menaxhimit dhe ndryshimeve tė klimės sė biznesit (psh heqja e embargos sė OKB ndaj ish Jugosllavisė nė 1995)..."
Si pasojė, kompanitė e reja financiare filluan punėn, duke gėlltitur tė gjitha likuiditetet. Nė Shqipėri kishte pak tė ardhura nga investimet nė ekonominė reale. Piramidat lulėzuan dhe ishin tė afta tė ofronin pėrqindje shumė tė larta interesi me derdhje tė reja tė parave qė financonin gjithashtu kthimet e larta qė paguheshin pėr depozitorėt reale... Shumė shpejt, interesa prej 30% ose mė shumė, u bėnė njė normė. Vėzhgues tė huaj panė se njerėzit nė Tiranė filluan tė mos punonin mė, duke pėrfituar nga intereaat shumė tė larta ditore, rreth 60% pėr disa llogari. Shqiptarėt e kthyer nga Greqia, vrapuan tė fusnin paratė e kursyera nė kėto depozita sa mė shpejt tė ishte e mundur, dhe mė pas paguanin pushime tė gjata nėpėr plazhe me kėto tė ardhura...Qeveria nuk kishte asnjė autoritet financiar adekuat tė aftė pėr tė kontrolluar piramidat, edhe pse do tė dėshironte tė bėnte njė gjė tė tillė. |
|
Administrata e Presidentit Sali Berisha nuk i vuri veshin paralajmėrimeve tė zyrės sė FMN nė Tiranė nė tetor '96. Bankat piramidale vazhduan sikurse mė parė, me figura pak tė njohura, si njė ish rreshter i ushtrisė Vehbi Alimuēaj, i katapultuar nė opinionin publik si menager i VEFA qė drejtonte njė grup me njė xhiro multimilionėshe. VEFA kishte shumė lidhje tė afėrta me PD dhe qeverinė....
Me fillimin e krizės sė skemave piramidale, kishte fare pak ekonomi reale pėr tė parandaluar kolapsin e madh qė po afektonte gjithė shoqėrinė. Mekanizmat e shtetit shqiptar ishin shumė tė dobėta pėr tė mundėsuar qė qeveria tė ishte e aftė tė kontrollonte nė mėnyrė efektive, protestat popullore nė rrugė. Kjo ishte mė emergjente nė jug tė vendit, ku veē disa qyteteve si Kavaja apo Elbasani, ku ka pasur njė traditė tė njė mbėshtetjeje aktive pėr PD, njerėzit ishin tė aftė tė merrnin kontrollin e lokaliteteve tė tyre pa ndonjė vėshtirėsi.
Mbėshtetja Britanike
Nė tė njėjtėn kohė, qeveria Berisha po ndeshej me njė mungesė popullariteti nė rritje si pėrhapja e ēėshtjeve tė tė drejtave tė njeriut dhe disa mbėshtetės ndėrkombėtarė kyē nė USA dhe gjithandej tek ndėrkombėtarėt, filluan tė tėrhiqen nga mbėshtetja e tyre. Pas disa kundėrshtimeve qė ndoqėn zgjedhjet e vitit 1996, (nė mėnyrė tė veēantė dėbimi i gjyqtarit Zef Brozi dhe ekzilit tė ish ndihmėsit tė Berishės, Gramoz Pashko nė Uashginton), filluan tė pėrhapen shqetėsime tė shumta nga qeveria e SHBA rreth realitetit tė vėrtetė demokratik tė administratės sė Berishės dhe rritjes sė menjėhershme tė tendencave tė saj autoritariste. Lobi grek, shumė influencues brenda dhe rreth Departamentit tė Shtetit e pa Berishėn si njė nacionalist agresiv. Pentagoni, megjithatė, vazhdoi tė shfaqte mė shumė simpati pėr regjimin e PD. Nė Evropė, qeveria konservative e John Major nė Londėr vazhdoi tė mbetej shumė mbėshtetėse e Berishės ashtu sikurse bėnė edhe qeveritė nė Itali e Francė. Agjencitė evropiane tė inteligjencės si MI6 nė Britani ishin tė shqetėsuara pėr "instalime sekrete" tė mbėshtetėsve tė PD, tė lidhur nė vendet evropiane me forcat pro Serbe dhe ishin gjithashtu tė shqetėsuar qė tė mbanin Berishėn nė pushtet. Diaspora shqiptare nė USA shfaqte influenca tė ndryshme. Megjithėse nė mėnyrė tradicionale me prapaskena shumė tė djathta dhe tė dominuar nga familjet kosovare tė pasura, ka pasur rrjedhje tė refugjatėve tė rėndėsishėm nga Tirana pas '91 siē ishte ish ministri i Jashtėm Muhamet Kapllani dhe njė numėr zyrtarėsh drejtues qė u "pastruan" nga forcat e armatosura nga Berisha. Ata filluan qė tė ndikojnė nė opinion brenda diasporės nė SHBA e cila nė ēdo ngjarje rriste ndikimin dhe organizohej mė mirė, si pasojė e krizės emergjente nė Kosovė.
Nė ēėshtjen e Kosovės, brenda diasporės nė USA, qeveria Berisha shihej si e paefektshme dhe e dobėt. Nė Londėr, Shqipėria perceptohej si njė qeverisje e fortė, e nevojshme, duke marrė shkas nga e kaluara komuniste. Qeverisja e John Major nuk u duk se shihte, apo tė donte tė shihte qė shumė zakone politike tė tė kaluarės komuniste po dominonin nė lidershipin e PD. Qeveria britanike dukej e pashqetėsuar qė Shqipėria nuk kishte njė zhvillim institucional apo demokratik, pėr tė kufizuar presidentin nga sjellja e tij e tepruar, apo politikat ekstremiste, apo pėr tė mbrojtur atė nga lėvizja popullore nė rrugė ashtu sikurse po zhvillohej nė fillim tė '97. Duke pasur vėmendjen tek trazirat nė rritje nė Kosovė, evropianėt dukeshin tė pashqetėsuar pėr faktorin e ri domethėnės tė '96 pėr emergjencėn e UĒK si njė forcė paramilitare, duke ndjekur sulmet e ushtrisė serbe dhe instalimeve policore nė maj 1996. Nė realitet, lėnia jashtė e ēėshtjes sė Kosovės nga Marrėveshja e Dejtonit, dobėsoi nė mėnyrė fatale lidershipin e LDK dhe Ibrahim Rugovėn.
Ndėrkohė kriza nė Tiranė filloi tė intesifikohej pas Krishtlindjeve '96 me njė turmė tė madhe nė rrugė jashtė zyrave tė kompanive piramidale dhe zhurmave tė pėrhapura pėr financat e tyre tė dobėta. "Independent" raportoi se humbjet e mėdha nė skemat piramidale, ēuan nė shkatėrrimin financiar tė shumė familjeve si pasojė e pėrfshirjes nė to. Ministri i Financave Ridvan Bode paralajmėroi se Shqipėria do tė pėrballje me njė katastrofė nė rastin e rrėzimit tė skemave piramidale dhe kjo ishte pėrpjekja e parė e njė anėtari tė qeverisė pėr t'u pėrballur me katastrofėn financiare. Kjo deklaratė pati efekt tė kundėrt pėr qeverinė, ndėrsa firmat nisėn tė rrisin pėrqindjet e interesit si kundėrpėrgjigje, njė mėnyrė kjo pėr tė qetė-suar depozituesit e shqetėsuar. Madje, njė menaxher i VEFA-s arriti tė ofrojė 32 pėrqind fitim pėr njė depozitė 55 ditore. Vefa nxori edhe njė reklamė tė re nė TV, "VEFA Holdind pranė jush gjithnjė", formulė ironike kjo duke pasur parasysh ngjarjet qė do tė pasonin. Operatorėt e piramidave ishin tani mė tė ndėrgjegjshėm pėr ashpėrsimin e krizės financiare se shumica e qeverisė. Njė javė mė parė gazeta "Albania" raportoi se 130 milionė dollarė ishin nxjerrė jashtė Shqipėrisė, drejt Italisė, me njė motoskaf.
U njoftua gjithashtu se paratė po nxirreshin jashtė vendit pėr tė blerė ar dhe pėr ta depozituar nė bankat austrtiake dhe zvicerane. Njerėzit nisėn tė shpenzonin para pėr blerjen e pronave tė patundshme dhe apartamente qė ishin shitur pėr disa mijėra USD nė vitin 1990 dhe tani u shtrenjtuan dhjetėfish. Por, ndėrsa sfera e qelqtė e prosperitetit dukej e sigurtė nė Shqipėri, nė zonat e tjera shqiptare, nė pyjet dhe malet nė verilindje, pėrpjekja ushtarake e kosovarėve ndaj Serbisė po intensifikohej. Por, Kosova ishte jashtė shqetėsimeve tė Shqipėrisė nė atė kohė.
Berisha shpall
piramidat "Banka"
Mė 16 janar, kriza u thellua kur pronarja e njė skeme piramidale, Sudja, shpalli falimentin. Depozituesit nė Tiranė nisėn protestat duke thirrur "O Sali, O fajdexhi" kundėr presidentit tė vendit. Menjėherė, PS tentoi tė merrte nė dorė situatėn dhe bėri thirrje pėr protesta kombėtare. Disa nga kompanitė mė tė zgjuara, si Silva psh, nisėn tė ulnin interesat nė 5%, ndėrsa Gjallica formoi njė komitet tė pėrfaqėsuesve tė kreditorėve tė saj. Qeveria e Berishės duke e parė se situata po pėrkeqėsohej, tentoi tė konsolidonte mbėshtetjen pėr piramidat pranė saj, VEFA dhe Kamberi, duke u dhėnė atyre statusin e bankave. Qeveria mbylli skemat piramidale duke thėnė se "shqiptarėt duhet tė kenė kompensim tė barabartė nga ndarja e pronave tė kėtyre kompanive".
Gjatė kėsaj jave kritike, vetėm tre operatorė u mbyllėn. Qeveria nuk ndėrmori asnjė veprim pėr tė frenuar rrjedhjen e parave jashtė skemave piramidale tė mbetura, deri nė 21 janar kur doli njė urdhėr nga ministria e financave pėr tė ngrirė dhjetra e qindra llogari. Ata kishin hezituar tė reagonin pėr shkak se mbyllja e skemave do tė linte gjurmė nė reputacionin e qeverisė Berisha, si njė arkitekt i kapitalizmit popullor. Vendimi pėr mbylljen u mor pas njė demostrimi tė madh dhe tė zemėruar nė Tiranė, njė ditė mė parė, por gjithashtu i lidhur me njė prezencė militare gjithandej nė Shqipėri, nė mėnyrė tė veēantė nė qytetin bregdetar tė Adriatikut nė Vlorė.
Qyetarėt vlonjatė kishin qenė disa prej pjesmarrėsve kryesorė nė skemat piramidale dhe qyteti i varfėr e rezistent kishte njė traditė politike nacionaliste dhe popullore. Nėn komunizmin, Vlora kishte qenė njė bazė pushteti pėr politikanė drejtues si ministri i jashtėm i Hoxhės, Hysni Kapo. Qyteti gjithashtu numėronte shumė refugjatė nė Greqi, tė njohur si Ēamė, dhe ishte njė miksturė e ethshme e njė besnikėrie politike intesive. Nga ana tjetėr, njė numėr i madh oficerėsh qė u larguan nga forcat e armatosura nga qeveria e PD, vinin nga Vlora...
Jo shumė vonė, axhenda politike e demostratave u bė shumė e qartė me rrahjen nė 22 janar nga policia nė rrugėt qendrore tė Tiranės, tė demostruesve, tė cilėt hidhnin parrulla si "poshtė diktatura Berisha" dhe "duam paratė tona". Ky uragan nė rritje nuk u raportua nga media ndėrkombėtare, e cila me preokupimet e veta karakteristike serbo-centrike, ishte akoma e pėrqėndruar nė demostratat e shtresės sė mesme nė Beograd kundėr regjimit tė Milosheviēit.
Edhe pse demostrimet nė Tiranė ishin tė dhunshme, qeveria nuk po humbiste kontrollin deri dy ditė mė vonė kur nė Lushnje, qindra demostrues bllokuan qytetin dhe ndėrprenė hekurudhėn qė lidhje qytetin me kryeqytetin...Bosi i skemės lokale piramidale Rrapush Xhaferri ishte arrestuar njė javė mė parė dhe depozituesit besonin qė qeveria Berisha kishte vjedhur paratė e tyre. Xhaferri ishte si tė gjithė operatorėt e tjerė piramidalė me njė tė shkuar ex-militare. Turma nė Lushnje rrahu ministrin e jashtėm tė PD Tritan Shehu qė vizitoi qytetin, dhe gjithandej nė jug tė vendit demostruesit sulmuan ndėrtesat publike.
Me mbylljen e skemės piramidale Xhaferri, qeveria Berisha ishte duke reaguar nėn urdhrat e diplomatėve tė huaj dhe zyrtarėve ndėrkombėtare tė cilėt e dinin (atė qė shqiptarėt nuk e dinin) qė kėto skema mbanin fonde substanciale qė i pėrkisnin popullit tė Kosovės, tė depozituara atje nga qeveria nė ekzil e Kosovės. Lobi i krimit tė organizuar brenda komunitetit ndėrkombėtar e pa kėtė si njė rrugė pėr tė dhėnė njė dorė kundėr UĒK qė po lindte dhe si njė rrugė pėr tė dobėsuar rastin shqiptar nė Serbi nė pėrgjithėsi. Por duke bėrė kėshtu, qeveria Berisha armiqėsoi njė pjesė mbėshtetėsish qė luftonin pėr pushtetin. Paratė e Kosovės nė Shqipėri, ishin pėrqėndruar nė Lushnje, Kavajė dhe rreth Shijakut dhe zyrtarėt mund tė kenė pasur tė drejtėn tė shihnin edhe pėrfshirje kriminale, por aksioni ishte tėrėsisht destabilizues pėr Berishėn.
Shpėrndarja e ushtarėve
Ndėrkohė, qeveria filloi tė shpėrndate ushtarė nė kryeqytet pėr tė mbrojtur zyrat qeveritare dhe vetė Presidenti Berisha mori pushtetin emergjent nė 27 janar. Lėvizja qė sinjalizoi njė shenjė ogurzezė pėr qeverinė e tij, ishte kur mbėshtetėsit e PD nė jug tė vendit filluan tė bashkoheshin me demostruesit nėpėr rrugė. Njė sesion i jashtėzakonshėm i Parlamentit ngarkoi presidentin qė tė nxirrte njė dekret pėr ēėshtjet e rendit publik dhe tė pėrdorte ushtrinė pėr tė pastruar rrugėt dhe kthimin e sigurisė. Nė qytetin verior tė Shkodrės rreth 40 mijė demostrues morėn rruget kundėr Berishės ndėrsa kryeministri Aleksandėr Meksi akuzonte opozitėn socialiste pėr orkestrim tė protestave nė mėnyrė qė tė vinte nė pushtet, ndėrkohė qė autobote uji pėrdoreshin kundėr demostruesve qė kėta tė mos sulmonin ndėrtesat publike.
Ngjarjet e kėsaj dite shėnuan herėn e parė kur fjala "anarki" u pėrdor nė raportimet e mediave tė huaja, mes tė cilave dhe observime plotėkuptim rreth natyrės sė regjimit tė Berishės. "Guardian" nė Londėr vuri nė dukje se Berisha "pėrfitoi tolerancėn perėndimore pėr shkak tė rezistencės sė tij pėr ēdo tendencė pan-shqiptare e cila mund ti shtohej problemeve nė Kosovėn serbe dhe nė Maqedoninė perėndimore". Materiali qė u bė publik nga CIA pėr tė selektuar gazetarėt nė Londėr dhe gjithandej, kontribuoi nė procesin e destabilizimit, ashtu sikurse ishte e vėshtirė edhe pėr qeveritė shumė pro-berishiane pėr tė ruajtur mbėshtetjen e tyre pėr njė qeveri qė dukej se ishte kaq shumė e lidhur me krimin e organizuar.
Skandali i dhuratave
Pamjet e kamionėve tė ushtrisė nė rrugė po tregonin gjithnjė e mė qartė se struktura e shtetit ishte nė rrezik dhe njė luftė pėr pushtet dhe kontroll, kishte nisur mes PD-sė dhe demostruesve. Aktiviteti diplomatik ndėrkombėtar nuk ishte shumė intensiv, gjithsesi, diplomatėt e shihnin krizėn si njė fazė tė zhvillimit tė Shqipėrisė drejt kapitalizmit.
Pėr aktivitistėt e opozitės dhe liderėt e protestave, ēėshtja tani ishte nėse do tė mbeteshin tė lirė. SHIK-u i frikshėm nisi operacionet pėr arrestimin e liderėve tė protestave dhe mė 31 janar Ministria e Brendshme njoftoi se kishte arrestuar 250 aktivistė tė opozitės. Berisha nė njė intervistė televizive njoftoi se qeveria do tė shpėrndante paratė e kreditorėve nga fondet e skemave qė po mbylleshin, por kjo shkaktoi zemėrimin e njerėzve qė panė se si paratė e tyre po transferoheshin pėr tė shpėtuar VEFA, qė konsiderohej e lidhur ngushtė me PD. Nė njė pėrgjigje politike tė krizės nė rrugė, shtatė partitė e opozitės dhe Shoqata e tė burgourve politikė njoftuan se kishin themeluar "Forumin pėr Demokraci" si njė alencė kundėr demokratėve qeverisės. Nėse kjo do tė kishte ndodhur nė vjeshtėn 1996, atėherė debati do tė ishte pėrcjellė nė kanalet parlamentare, por tani kriza ishte transfertuar nė rrugė dhe turmave pak u interesonte politika. Berisha dhe qeveria e tij po e kuptonin thellėsinė e krizės. Mobilizimi i ushtrisė ishte hapi i ardhshėm, por si njė verior, Berisha e shihte Vlorėn si bastion tė opozitės dhe ndaj mund tė ketė menduar ta lėrė atė tė lirė ushtarakisht derisa tė ulej zemėrimi. Por, ai s'mund tė pėrballonte humbjen totale tė kontrollit nė jug. Njėsi speciale tė policisė u dėrguan pėr tė hequr postoblloqet dhe pėr tė shpėrndarė demostruesit. Hapja e zjarrit solli pėr pasojė vrasjen e dy personave, funerali i tyre u kthye mė pas nė njė fazė intensifikuese tė krizės.
Ndėrkohė parlamenti shqiptar diskutonte pėr vendosjen e gjendjes sė jashtėzakonshme nė Vlorė. Nė Londėr dhe Uashington vėmendja u pėrqėndrua te qeveria e Mejxhėrit dhe lidhja e tij me regjimin e Berishės, ndėrsa media kishte hedhur dyshime se vetė Xhon Mejxhėr dhe ministri i jashtėm Douglas Hurd dhe anėtarė tė tjerė tė qeverisė kishin marrė dhurata nga Presidenti Berisha gjatė njė vizite nė Londėr, tė cilat ishin vjedhur nga muzeumet shtetėrore shqiptare. Kėto dyshime ishin njė rigjallėrim i pretendimeve qė nuk ishin pėrfshirė nė raportin Cook nė televizionin britanik nė nėntor 1995, pėr shkak tė MI6 dhe preisoneve tė Zyrės sė Jashtme...
Diplomatėt e huaj qė po pėrpiqeshin tė kontrollonin krizėn nė shumė pak raste largoheshin nga Tirana dhe nuk e njihnin jetėn e provincės... Nė rastin britanik, ambasadorėt nė Ballkan ishin pėrgjegjės pėr informatat pėr zyrtarėt e MI6, shumė prej tė cilėve kishin simpati pėr Serbinė dhe mungesė kritike dhe pothuajse admirim pėr Berishėn.
Nė kontrast me kėtė gjė, CIA po u jepte gazetarėve mė shumė informacion objektiv si detajet e skandalit tė dhuratave nė Londėr, por faktikisht ajo nuk kishte prani tė madhe ne Shqipėri dhe jashtė Tiranės. Italia dhe Gjermania, mbėshtetėset kryesore tė qeverisė sė Berishės, ishin tė shqetėsuara pėr protestat popullore dhe me frikėn e njė vale tė re emigrimi nuk i lejuan pranitė diplomatike nė Tiranė tė ndikonin nė zhvillimin e ngjarjeve. Franca, nga ana e saj, kishte njė numėr tė madh ekspertėsh nė Shqipėri, por shumė prej tyre ishin shumė pranė ish-komunistėve tė vjetėr dhe ishin zakonisht nga njė elitė kultutore qė pak dijeni kishte pėr zhvillimet nė rrugė.
Java qė nisi mė 17 shkurt 97 ishte njė sukses pėr Berishėn nė frontin e rendit publik apo mund tė ketė ndikuar nė kokėfortėsi qė ai tregoi mė vonė nė pėrballjen me krizėn. Nė qendėr tė Tiranės duhej se masat e rendit publik po funksiononin. Edhe pse demostrata ku merrnin pjesė mijėra njerėz zhvilloheshin nė Vlorė, Fier, Patos dhe qytetet e tjera tė jugut, aparati i sigurisė sė shtetit po parandalonte protestat nė sheshet e kryeqytetit. Nė kėtė moment, Berisha kishte nisur tė tėrhiqte mbėshtetjen e medias nga figurat konsevatore qė thoshin se kriza ishte anarki dhe kriminalitet. Komentatorėt e tij arrinin tė shkruanin nė shtypin perėndimor se bindja e qeverisė ishte qė e gjithė kjo krizė ishte organizuar nga grupet kriminale dhe mafia.
Korrespondenti i Times, Richard Oėen intervistoi Berishėn mė 14 shkurt dhe zbuloi se ai kishte besim nė mbijetesėn e plotė dhe se protestave u mungonte drejtimi. Nė Tiranė disa sasi tė vogla lekėsh filluan tė ripaguheshin nga qeveria pėr disa investitorė favorit qė mund tė kishin pasur disa nxitje edhe nga protestat.
Nė termat e opinionit ndėrkombėtar, protestat e janarit dhe fillimit tė shkurtit pėrhapėn njė goditje fatale pėr qeverinė. Financial Times shkroi nė 19 shkurt qė shpresat e tė kaluarės ishin kthyer nė copėra dhe paratė vazhdonin tė iknin jashtė vendit dhe vlera e monedhės vendase lek vazhdonte tė binte pafundėsisht. Edhe pse zona e kontroluar nga rebelet nė jug nuk ishte rritur nė numėr, e pėrqėndruar mė shumė nė Vlorė, Patos Lushnje e Fier dhe disa qendra tė tjera mė tė vogla nuk kishte asnjė shenjė qė qeveria tė mund tė kishte kapacitetet pėr tė kontrolluar kėto zona.
Fuqia e SHIK ishte testuar tashmė deri nė fund me arrestime tė shumta dhe burgosje tė militantėve tė dyshuar, dhe njė dorė e lirė i ishte dhėnė kundėr tė huajve tė dyshuar, nė mėnyrė tė vecantė gazetarėve britanikė (sikurse Joanna Robertson e "The Guardian", njė nga disa prej reporterėve tė huaj qė u rrahėn nga Shik jashtė parlamentit nė Tiranė nė 28 shkurt). Nė kryeqytet mbretėrimi i terrorit tė SHIK vazhdonte, por pozicioni nė provinca ishte mė pak i qartė. Kur nė jug tė vendit vazhdonte rebelimi nė veri perspektiva pėr tė nxitur njė stuhi ushtarėsh pėr lėvizjen anti-berisha shumė prej tyre nė mėnyrė tė qaretė nuk iu ėprgjigjėn kėsaj thirrjeje dhe pjesa mė e madhe u bashkuan me lėvizjet protestuese.
Divergjencat ndėrmjet policive amerikane dhe evropiane nė mėnyrėn sesi duhet tė mbahej kriza vazhdonin tė rriteshin. SHBA ishte e shqetėsuar pėr tė ardhmen e demokracisė shqioptare dhe ambasada e SHBA nė Tiranė nxorri njė deklaratė tė fortė nė 27 shkurt duke kėrkuar zgjedhje tė parakohshme dhe njė kushtetutė tė re. Misioni britanik dhe ato evropiane ruajtėn qetėsinė, duke shpresuar qartazi qė Berisha do tė rimerrte fitoren nė rendin publik dhe qė lėvizja protestuese do tė binte nė kolaps. Nė praktikė, dukej qė evropianėt ishin tė pėrgatitur tė shikonin njė periudhė gjendjeje tė jashtėzakonshme nė Shqipėri dhe njė ndėrprerje tė plotė tė trė drejtave demokratike ndėrkohė qė Berisha vendosi njė diktaturė de facto.
Duke u pėrballur me kėtė perspektivė ushtria u rrit nė zonat pro greqisht folėse nė jug. Marrėdhėniet ndėrmjet Greqisė dhe administratės sė presidentit Berisha kishin qenė tė varfra qė nga gjyqi i Omonias nė vjeshtė 1995. Greqia gjithashtu kishte lidhje tė afėrta me disa liderė socialiste, njė numėr i konsiderueshėm i tė cilėve, kanė qenė nė ekzil nė Greqi gjatė periudhės Berisha...
Armė mė tė rėnda ndodheshin nė bazat nė Gjirokastėr dhe Sarandė. Shqipėria jugore ishte njė pėrzirje grupesh tė ndryshme sociale me dyshime tė njeri tjetri dhe probleme ekonomike qė shktuan tensione sociale. Ky ėshtė edhe background-i i pėrshpejtimit tė madh tė pėrhapjes sė dhunės nė shqiperinė jugiperėndimit nė pranverėn e vitit 1997. Rrėnjėt e krizės shtrohen te shumė politika tė gabuara qė kishte ndjekur ndaj Shqipėrisė nė njė pėrpjekje tė motivuar politikash pėr tė siguruar tė ardhmen afatgjatė tė qeverisė sė Berishės. Ashtu sic u shpreh edhe Banka Botėrore nė vitin 1998:
Shqipėria nė vitin 1992 ishte njė vend i pazakontė. Shteti ishte nė gjendje disintegrimi dhe strategjia e trajtonte shqiprrinė si njė ekonomi tranzitore me deficenca nė politikė dhe qė mund tė rimėkėmbej nga fluksi i burimeve, liberalizimit, reformės rregullatore dhe instrumentave financiare tradicionale. Strategjia nuk theksonte se shteti dhe shoqėria ishin shumė tė brishta dhe kėrkonte t'i jepej rėndėsi ēėshtjeve tė qeverisjes dhe reformave institucionale.
Nė njė mėnyrė tė ēuditshme, politika pas Berishės pasqyroi vullnetarizmin e pėriudhės sė Enver Hoxhės. Nė artikullin e tij pėr Times, duke e krahasuar Berishėn me Enver Hoxhėn, Richard Oėen e pėrmendi kėtė fakt, edhe pse artikulli inatosi atė grup mbėshtetėsish tė Berishės nė Londėr. Komuniteti ndėrkombėtar neglizhoi vėshtirėsitė e objektivave me tė cilat pėrballej vendi nė tranzicion dhe vuri nė dukje perspektivėn e Berishės pėr vullnetarizėm kapitalist.
Dėshtimi i kėsaj politike rezultoi me shumė pasoja siē treguan ngjarjet e e shkurtit dhe marsit nė vend, ndėrsa realiteti hodhi poshtė iluzionet ndėrkombėtare dhe ato tė vetė Berishės. Kaosi dhe mungesa e rendit ishte nė mendjet e shumė shqiptarėve nė atė kohė, po vetėm pak njerėz e pėrshpejtuan shkallėn e krizės duke e cuar vendin brenda pak javėsh nė prag tė lufts civile, qė pėrfundoi me mbi 2 mijė viktima.
Gazeta Shqiptare
27.12.2007 |
| --------- |
| • TITUJ TĖ NGJASHËM |
|
Copyright © 2000-2008 DERVINA.COM - Tė gjitha tė drejtat e rezervuara
Arkivi u punua nga A.Nushi - Webmaster |
|
