| » Opcionet për artikullin |
|
Shkruan: Mona Agrigoroaiei
Teoria e sė drejtės ndėrkombėtare na mėson se aksioni kolonial modern mund tė pėrcaktohet nė disa drejtime:
a) nga pikėpamja politike, ėshtė njė operacion me mjete tė armatosura apo subversive kundėr popujve qė nuk kanė rrezikuar me asgjė sigurinė e shtetit agresor. Agresioni ka si qėllim sundimin pėr marrjen e disa pėrfitimeve tė natyrės ekonomike
b) nga pikėpamja ekonomike ėshtė njė plaēkitje grabitėse ekonomike qė varet nga interesat ekskluzive tė metropolit, qė ēorganizon ekonominė tradicionale, duke e zvogėluar nė njė bazė tė mjeruar jetesėn e popullit, duke i ēoroditur strukturat shoqėrore dhe sistemin e vlerave tė saj
c) fenomeni i servilizmit tė klasės udhėheqėse, qė ėshtė e degraduar e korruptuar pėrmes vet statusit tė ndėrmjetėsit tė shfrytėzimit kolonial. Procesi sjell nė gjendje mizėrie njeriun e thjeshtė, d.m.th. shumicėn e popullsisė autoktone, dobėson autoritetin e udhėheqėsve, gjė qė zvogėlon pėr njė periudhe tė gjatė mundėsinė e kundėrshtimit ndaj sunduesve
d) retorika e kolonizatorėve ėshtė e njė superioriteti, se duan t'i civilizojnė "barbarėt", trojet e tė cilėve i grabiten me forcė; pas kolonizimit, popullata autoktone detyrohet tė "civilizohet" sipas zakoneve tė imponuara nga kolonizatorėt, deri nė asimilimin e tij tė plotė. Ky faktor i shkretimit dhe i zhezhitjes ėshtė njė kataklizėm i vėrtetė sepse zakonisht shoqėrohet me represion asgjėsues.
Historia shqiptare nuk u ruajt nga fenomeni i poshtėr i kolonizimit modern.
Ata fqinjė qė nuk mund tė pėrmbaheshin nga dėshirat e veta pėr ekspansion, kanė pushtuar e kolonizuar njė pjesė shumė tė madhe tė shtetit shqiptar. Tė marrim prej ēdo pike tė lartpėrmendur, pėr ta arsyetuar kėtė.
Shteti modern serb, duke filluar nga mesi i shekullit XIX, ka mbėshtjellė njė politikė shovene e nacionalist-agresive ndaj popullit shqiptar, e sintetizuar pėrmes planit "Naēertanije" tė ministrit tė jashtėm tė asaj kohe, Ilija Garashninit, pėrmes tė cilit gėlltiten ¾ e territorit shqiptar: Toplicėn shqiptare, Sanxhakun, Kosovėn historike dhe njė pjesė tė Shqipėrisė sė sotme administrative pjesa e veriut deri nė lumin Shkumbin:
"Shka po do e shkreta Serbi?
P'e do synurin nė Det tė Zi,
Me bo hyqmin me Rusi.
Do me dal n'Adriatik?
Mo bo Shqipnin si n'ēiflik
Don me dal ter nė Egje?
Greqisė plakė tuj u pėrbė?
Don me i thanė Bosnjės Serbi?
Kom e farė kurrė mos m'i bi,
Krejt Ballkani m'u bo Serbi.
(Shaban Braha, Gjenocidi serbomadh dhe qėndresa shqiptare, f.49)
Shteti modern grek lėshoi planin "Megali Ideja", pėrmes tė cilit kishte ndėrmend tė kapte nė duar pushtuese Ēamėrinė dhe pjesėn e jugut tė Shqipėrisė sė sotme administrative, gjithashtu deri nė lumin Shkumbin.
Ėshtė shumė e rėndėsishme thėnia e Jovan Cvijiēit qė justifikonte politikėn nacional-agresive e ekspansioniste tė Beogradit nėpėrmjet "domosdoshmėrive" tė Serbisė pėr tė pasur njė dalje nė Detin Adriatik: "pėr pavarėsinė e saj ekonomike, Serbia duhet tė ketė akses nė Detin Adriatik nėpėrmjet bregut shqiptar. Pėrmes okupimit dhe marrjen e kėtij territori, Serbia do tė ketė tė drejta e transportit nė rajon".Prej kėsaj del qartė se Beogradi ndiqte okupimin e njė territori tė huaj pėr "interesa jetike" ekonomike, edhe pse shqiptarėt nuk i kanė shkaktuar asnjėherė popullit serb asnjė agresion. E njėjta gjė mund tė thuhet edhe pėr politikėn greke, qė nuk mori parasysh ndihmėn kolosale tė shqiptarėve nė ēlirimin e grekėve nga sundimit turk.
Qentė qė lehin karshi hėnės, siē po i pagėzon me ironi populli shqiptar, tėrboheshin duke pėrpiluar plane diverzive agjenturore dhe njėsi terroriste tė koordinuara pėr pėrgatitjen e ndėrhyrjeve ushtarake agresive. "Veprimtaria e agjentėve serbė do tė shtrihet duke nisur nga deti deri nė qarqet e Durrėsit, Elbasanit, Ohrit, Pėrlepit, Velesit, Shtipit, Kratovės, Xhumasit nė veri gjer nė Ballkan. Agjentėt grekė do tė kishin si fushė veprimi kėto qarqe: Berat, Goricė, Manastir, Demir-Kapi, Radoviq, Razllog, gjer nė jug tė Ballkanėve"(Shaban Braha, aty, f.27) "Gati tė gjithė mėsuesit dhe priftėrinjtė serbė janė agjentė tė saj, tė cilėt vihen nė shėrbim tė Serbisė pėr tė tėrhequr sa mė shumė rajėn [...] Guaska e ortodoksizmit pravosllav po i shėrbente gjithnjė e mė aktivisht pėrmbajtjes sė vet, nacionalizmit reaksionar serb nė viset shqiptare, ku nė emėr tė "Sveti Savės" dėrgoheshin agjentėt e Beogradit anė e mbanė" (Shaban Braha, po aty, f. 86).
Kėta rekrutonin shqipfolės tradhtarė nėpėr krahinat shqiptare me qėllim tė paralizimit tė ēdo rezistencė tė mėtutjeshme ndaj agresionit dhe me qėllim sllavizimi a greqizimi tė kombit shqiptar. "Serbia me Greqinė kishte arritur nė njė gjuhė tė pėrbashkėt se <>. Konventa e fshehtė e vitit 1861 do t'i kėnaqte tė dy palėt: Greqia do tė aneksonte Thesalinė, Epirin, Maqedoninė dhe ujdhesat e Arkipelagut, ndėrsa Serbia do tė aneksonte Bosnjėn, Hercegovinėn, Shqipėrinė e Mesme dhe Malin e Zi. " (Shaban Braha, po aty, f. 33)
Rezultatet e ēmendurisė kolektive serbo-grekomadhe, pa harruar as atė malazeze, janė mė shumė se tė llahtarshme. Njė shembull i "harruar" nga shėrbėtorėt shqipfolės, tė cilėt po shiten pėr para duke "biseduar" nė Vjenė me Serbinė: pas traktatit tė paqes sė Berlinit tė vitit 1878, nė zonėn e emėruar Toplica (Nish, Prokupli, Leskoc, Vranje etj) mbi 700 fshatra shqiptare u shkatėrruan prej themeleve. Llogariteshin 35000 viktima shqiptare, mbi 100 000 muhaxhirė, vetėm aty. Pėrshkrimet e kohės tė bėjnė tė mendohesh nėse kėta qė vepruan kėshtu kundėr shqiptarėve ishin njerėz apo kafshė tė egra me dy kėmbė:"Togje kufomash shqiptare vatėr me vatėr, shtėpi tė rrėnuara, nėna tė ngrira me foshnje nė gji, fėmije tė uritur e tė pambrojtur, uri dhe skamje nga zjarret dhe nga plaēkitjet pėr pasiguri dhe skena tė trishtueshme nė qarqet e Nishit, Pirotit, Vrajės, Leskocit, Prokupės, Kushumlisė, Shpuzės, Podgoricės, Ulqinit etj. si dhe nė rajonet e Beogradit dhe tė Cetinjes me dyfytyrėsinė e tyre djallėzore mburreshin pėr "lirinė" e sjellė nė kėto anė, nga ana tjetėr, ēetnikėt terroristė shfrynin me mjakrrat e tyre tė pėrgjakura, duke u lėshuar si egėrsirat mbi prenė e tyre" (Shaban Braha, po aty, f. 45). Duke reflektuar nė kėtė manovėr, Dr. Jovan Haxhivasilieviē tha, nė librin "Albanska kongra": "Dėbimi i shqiptarėve u bė me qėllimin e transformimit tė Serbisė nė njė shtet tė pastėr etnik dhe pėr krijimin e mundėsisė sė drejtimit tė njė veprimi tė pastajshėm drejt Kosovės" (f.14-15)
Mė tė vėrtetė, etapa e dytė e agresionit ushtarak kundėr shqiptarėve do tė realizohet nė fund tė vitit 1912. Nė momentin kur Lėvizja kombėtare shqiptare arriti ēlirimin prej sundimit osman, Beogradi, Athina dhe Cetina iniciuan njė ndėrhyrje blic nėpėrmjet tė cilės dėshironin tė prekin planet utopike tė pushtimit tė Shqipėrisė. "Nė tėrė muajin korrik tėrė Shqipėria hyn nė gjendje kryengritėse dhe nė muajin tetor shpėrthen luftėn e parė ballkanike, Vendi i Shqiponjave duke qenė e invaduar prej trupave serbe, malazeze dhe greke. Qėllimet e okupatorėve ishin tė qarta: serbėt donin Kosovėn dhe pėrafėrsisht tėrė Shqipėria e qendėr-veriut (duke lėnė malazezėve zonėn e Shkodrės) dhe grekėt donin Epirin dhe tėrė Shqipėrinė qendrore-jugore; Shkumbini do tė shėnonte kufirin e pėrbashkėt" (Michelle Rallo, Shqipėria dhe Kosova, f. 12). Operacioni ushtarak ishte gjithashtu i paraprirė nga rrjeti agjenturor, ēetat terroriste, rrjeti shkollor dhe kishtar, me qėllim tė pėrgatitjes sė terrenit, edhe nėpėrmes tradhtisė shqipfolėse, atentateve, kėrcėnimeve, plaēkitjeve, propagandės antishqiptare (Shaban Braha, po aty, f.115-120).
"Agresioni dhe pushtimi i kryer nga shovenėt kundėr shqiptarėve, pėrdorimi i kolonizimit me kolonė serbė, grekė, shpėrnguljet masive tė qindra mijėra shqiptarėve, nga terroristėt, nga territoret e tyre etnike, burgosjet, torturat dhe vrasjet, pėrndjekjet, deri nė helmimin i fėmijėve tė shkollave, etj. s'kanė emėr tjetėr veēse terrorizėm shoven" (Veip Alikaj. Fqinjė apo ujqėr?, f.95). Ėshtė terrorizmi specifik i tė gjithė kolonizatorėve, tė cilėt, pėr interesat e tyre ekonomike shkelnin shumė herė edhe mbi kufomat e popullatės civile shqiptare tė pambrojtur.
Pasuritė e mėdha turistike, bukuritė e mrekullueshme natyrore, bazat portuare si nė Malėsinė e Madhe (Liqeni i Shkodrės, Deti Adriatik) apo nė Luginė tė Vardarit (Liqeni i Ohrit dhe i Prespės), rėndėsia strategjike ekonomike e rrugore, begatitė natyrore nėntokėsore (minerale polimetalike, qymyrgur, plumb, zink, bakėr, argjend, ar, feronikel etj) dhe mbitokėsore (tokat pjellore e pėrshtatshme pėr bujqėsi, ujėrat minerale etj), potencialet industriale dhe tė prodhimit, tė gjithė kėto ishin dhe janė lakmuar, edhe ruajtur nga pushtuesit dhe kolonizatorėt serbo-sllavo-maqedonas, grekė dhe malazezė, si dhe nga ato ndėrkombėtarė tė UNMIK-ut nė ditėt e sotme tė Kosovės Protektorat! Ėshtė e njohur edhe thėnia qė qarkullonte nė Kosovėn e ngushtė: "Trepēa punon, Brogradi ndėrton" Nėpėrmjet dėbimeve tė shqiptarėve prej tokave tė tyre nga Toplica (prej serbėve) dhe nga Ēamėria (prej grekėve), si dhe konfiskimi i pasurisė shqiptare nga sllavomaqedonėt, me dėbimin e tyre nė Turqi, tė gjithė kėta pushtues fituan pronat e tyre, i shfrytėzuan dhe vazhdojnė t'i shfrytėzojnė. Kolonizatorėt kishin pėrfitime ekonomike tė kohės sė shkurtėr: konfiskimi i kafshėve, i veglave tė punės, farės, prodhimit nė arė ose nė depo" (S.Braha) dhe afatgjata: puna mbi kurrizin e shqiptarėve tė kthyer nė skllevėr, tė varfėr dhe nė gjendje ekonomike tė mjerueshme. Edhe sot, nė Kosovėn Protektorat, mbi 30 % tė popullatės jeton nėn nivelin e varfėrisė, kurse serbėt favorizohen duke marrė rroga edhe nga buxheti i "institucioneve vendore", edhe nga Beogradi. Gjatė pushtimit dhe kolonizimit u shfaqėn edhe fenomene shoqėrore negative: spiunimi i shqiptarėve nga shqiptarėt, pėrēarja politike apo nė baza tė tjera, bajraktarizmi, mercenarizmi, mungesa e solidaritetit deri nė martesat e pėrziera dhe asimilimit, si dhe frika e fillimit tė luftės sė armatosur, janė vetėm disa shembuj.
Kolonizimi mbi trojet shqiptare ka qenė i pėrforcuar nga formimi i njė klasė servilėsh e tradhtarėsh gjithmonė tė gatshėm pėr tė zbatuar urdhrat e armiqve. Qė nga ato "bejlerė" qė agjentura serbo-greke "i thėrriste pėr "kontakte", "bisedė", "marrėveshje"me qėllim qė t'i vėnė nėn shėrbim tė fshehtė"(Shaban Braha), duke vazhduar me krerėt e shitur tė periudhės titiste qė pushkatuan, dėnuan, e torturuan mijėra shqiptarė nėn urdhrin e Beogradit nėpėr qelizat e UDB-sė, si Ali Shukria, Rrahman Morina apo Azem Vllasi dhe deri te liderėt e tanishėm tė "Grupit tė Unitetit" qė nė "bisedimet" e "dialogjet" e Vjenės po e shesin Kosovėn dhe e bėjnė "tė pavarur" me kokėn nėn Serbi dhe sipas modelit boshnjak, ndėrkohė qė po urdhėrojnė arrestimin dhe pushkatimin e djemve shqiptarė nėpėr demonstrata, tė gjithė kėta janė zagarė tė sistemit kolonial tė fqinjėve agresorė. Nuk duhet tė harrojmė as "liderėt" e Luginės sė Preshevės, tė Vardarit dhe tė Malėsisė sė Madhe qė po marrin pjesė nė strukturat lokale / parlamentar-qeveritare tė shteteve koloniale. Kėta janė tė privilegjuar duke qenė tė paguar prej sllavėve, se kanė njė kolltuk dhe pushtet pa fuqi. Ata nuk kanė interes tė shohin popullin e tėrė qė ėshtė maltretuar, arrestuar, burgosur, varfėruar. Kėta liderė janė frenues edhe tė procesit tė ēlirimit kombėtar nga inercia (por nė bashkėfajėsi nėse nuk ngrisin zėrin kundėr kolonializmit apo nuk veprojnė aspak nė vijėn e caktuar kombėtare) apo me dashje (nė mėnyrė jomorale, si Medea e grekėve tė lashtė, qė dinte ē'ėshtė e mira dhe ē'ėshtė e keqja, por parapėlqente tė bėnte keq) dhe po luajnė rolet e paracaktuara nė teatrin e regjizuar tė armiqve tė kombit shqiptar. Janė propagandues tė parimeve titiste tė tipit brastvo-jedinstvo "multietnik" dhe propagandojnė koncepte qė kanė pėr synim mbetjen nė gjumė tė popullit dhe mosndėrgjegjėsimin e mbarė popullit pėr mobilizim gjithėkombėtar nė sensin e dhėnies fund tė pushtimit dhe kolonizimit tė huaj.
"Superioriteti" i proklamuar nga sllavo-grekėt mbi shqiptarėt para botės sė qytetėruar po bėhet pjesė e strategjisė sė tyre. Qeveritė serbomėdha dhe grekomėdha po prezantohen si tė "qytetėruara", se pėrmbajtja e tyre ėshte "kulturė", "zhvillim", "ligj", "mirėsi" e "humanizėm" dhe jo si robėri, dhunė, mjerim, terrorizėm dhe gjenocid. Pėrkundrazi vetėmbrojtja shqiptare propagandohej si "egėrsi", "primitivizėm", "prirje kriminale", tani "ekstremizėm", "terrorizėm". Kush ishte primitiv e kush jo, kush ishte barbar e kush jo, po dėshmojnė fakte tė panumėrta. "Agresioni dhe pushtimi i kryer nga shovenėt kundėr shqiptarėve, pėrdorimi i kolonizimit me kolonė serbė, grekė, shpėrnguljet masive tė qindra mijėra shqiptarėve, nga terroristėt nga territoret e tyre etnike, burgosjet, torturat dhe vrasjet, pėrndjekjet, deri nė helmimin i fėmijėve tė shkollave, etj. s'kanė emėr tjetėr veēse terrorizėm shoven" (Veip Alikaj. Fqinje apo ujqėr?, f.95). Ėshtė terrorizmi specifik i tė gjithė kolonizatorėve, tė cilėt, pėr interesat e tyre shkelnin shumė herė edhe mbi kufomat e popullatės civile shqiptare tė pambrojtur. Pastaj, janė njohur shumė mirė planet e kolonizimit si ai i Ēubrilloviēit, Ivo Andriēit, marrėveshja turko-serbe, greko-turke pėr dėbimin e shqiptarėve nė Turqi, pėrpjekjet e planifikuara dhe sjelljen e kolonėve nė trojet e pushtuara, ndryshimi i balancės etnike nė qytete tradicional shqiptare si Manastir, represioni kundėr lėvizjes kombėtare dhe shumė shumė akte tė tjera dėshmojnė se historikisht, politikisht, ekonomikisht, ēėshtja shqiptare ėshtė ēėshtje koloniale.
Rumani, 14 Korrik 2007
|
|
