| » Opcionet për artikullin |
|
Shkruan: Faik ISLAMI
Teleshikuesit, besoj se e kanė patur durimin, tė ndiqnin deri nė fund, njė emision tė Bledi Fevziut me temėn e tij aq tė dėshiruar; njollosjen e Epopesė mė tė lavdishme tė popullit shqiptar, Luftės Antifashiste Nac.Ēlirimtare, kundėr pushtuesve nazifashistė. Shndėrrimin apo mė mirė transformimin rrėnjėsor tė qėllimit dhe objektivave tė saj, sot pas gati shtatėdhjetė viteve. Dhe e gjitha kjo " luftė mes intelektualėsh kompetentė", u zhvillua nė njė studio, ku erifėt kėmbė pėr mbi kėmbė, kush mė shumė e kush mė pakė, tė tėrėn e asaj lufte apo gjysmėn e saj, tė djersitur na e pagėzuan, siē e donte Blendi, Luftėn A.Nac.Ēlirimtare...Luftė civile. Tė themi atė qė u dėgjua: Godua dhe i vogėli dajo i tij, Xhufi e bėnė gjysmė luftė civile...Me cazė elementė tė luftės civile por jo tė tėrėn...
I vetmi qė bėnte humor dhe hasharitej me luftėn ishte Blendi. Me pamjen prej shvejku, me atė trofe armėsh qė kishte rrėmbyer jo mė atė luftė, por cilėndo tjetėr e bėnte edhe civile edhe tė humbur.
Ta lėmė anėn groteske me tė cilėn u paraqit e gjithė lodhja e Fevziut, pasi kur gjėrat pėrsėriten, kuptohet qė nuk janė mė pjesė budallallėku, por tė qėllimshme e sipas njė strategjie qėllimkeqe. Megjithėkėtė, ėshtė e udhės tė ndalemi pėr tė dhėnė e pėr tė thėnė atė qė e dallon njė luftė ne se ėshtė apo jo luftė civile. Njė ish gjeneral, ish pjesėmarrės e komandant nė Luftėn A.Nac.Ēlirimtare, i gjallė dhe shėndetėrisht mirė nga veshėt nė emision, nuk mundi tė thoshte qartė e prerė, duke hedhur poshtė me argumente se kurrsesi Lufta A.Nac.Ēlirimtare nuk ishte luftė civile. As nė qėllime, as nė objektiva, as nė strategji e as nė taktikė. Nuk ishe ahere dhe ca mė pakė tė mund tė njolloset sot si le tillė. Pėrpjekjet e disave, qė dihet pse lodhen ta bėjnė tė tillė nuk i shtrėngon disa qė tė lėshojnė pa u shtrėnguar, kur pranojnė me ... ca elementė....tė shfaqura, pėr tu shėmbėllyer si luftė civile..!.Gjysmė luftė nė pėrgjithėsi dhe gjysmė luftė civile nė veēanti as ka patur e as ka pėr tė patur ndonjėherė. Shpikje tė tilla janė prej intelektualėsh qė gjithė jetėn e tyre e kanė kaluar me gjysmė burri e gjysmė gruaje. Janė tipar i atyre njerėzve qė shpesh i marrim pėr tė urtė, tė qetė, ose si u ka thėnė populli, shelegė njerėz. Mirėpo, nė kėtė rast si Godua si Xhufi, u panė se nė se na lejohet tė mund tė shprehemi kėshtu, e treguan veten, jo andej nga janė bir dhe nip, por si tė mėndur nga pakė mė dhi.
Modele tė luftėrave civile bota ka njohur shumė. Nė tė kaluarėn dhe nė ditėt e sotme. Lufta mė e egėr civile ndodhi nė Francė nė vitin 1407. Dhe nisi mes dy dukėve pėr fronin, pėr pushtet. Nė rrugėn Berbet, natėn e 24 nėntorit u vra mizorisht Duka i Orleanit prej Zhanit tė Patrembur. Kjo vrasje e ndau tėrė Francėn nė dy kampe. Njėri kamp mbėshteste Dukėn e Burgonjės, tjetri Dukėn e Orleanit nė atė kohė 14 vjeē dhe i martuar me vajzėn e Dukės sė Armanjakut. Ndaj edhe u quajtėn "tė partisė sė Armanjakut".
Rajonet veriore tė Francės, pėrfshirė dhe popullsinė e qyteteve u bashkuan me Burgonjezėt, parti qė favorizohej shumė nga populli. Nė tė njėjtėn kohė, duka i Burgonjės ju drejtua pėr ndihmė dhe pėr ti patur si aleatwtė, princėrve gjermanė dhe anglezė. Gjė qė u dha shkas armanjakėve ti demaskonin burgonjezėt si armiq tė Francės. Kjo ishte e gjitha njė luftė e pastėr civile. E pra, bazuar nė kėtė model, askush nuk mund tė gjejė tek Lufta A.Nac.Ēlirimtare e jona, qoftė edhe njė element tė vetėm pėr ngjashmėri .Asnjė!
Luftėrat civile kanė ardhur edhe si rezultat i konflikteve ndėretnike. Ndodhur jo shumė larg, si kohė, por sot, bash nė kohėt moderne, kur njė sėrė ligjesh e organizmash ndėrkombėtare funksionojnė. Shembulli mė tipik ėshtė konflikti nė Ruanda. Ky konflikt me pasoja, ku janė regjistruar mė shumė se gjysmė milionė tė vrarė, ilustron pastėrtish konfliktin kulturor prehistorik abel-kain. Ėshtė shprehja mė e qartė, si konflikt civil midis dy prirjeve kulturore, nė luftėn pėr mbijetesė. I nisur qysh nė shekullin e 13 nė Ruanda, ėshtė bashkėsia e dy fiseve:Hutu dhe Tutsi. Blegtorėt tutsi nėnshtruan popullsinė hutu, e cila merrej me bujqėsi. Tė dy kėto popullata jetuan nė shekuj, nė paqe me njeri tjetrin, duke ruajtur dallimet kulturore tė tyre: Duke qenė bujq e blegtorė (kain-abel), konflikti u mbajt nėn kontroll prej njė aristokracie ushtarake me fuqi tė pakufizuara. Pra pakica tutsi, (me 12 % tė popullsisė) sundonte shumicėn hutu (me 85 % tė popullsisė).
Ishin kolonialistėt ata (pushtuesit ) qė i pėrdorėn pėr qėllimet e tyre ndarjet kulturore, pėr t'i sunduar mė mirė ashtu sikurse edhe i sunduan.Kurse shekullarizimi i popullatės hutu, prej aktivitetit tė misioneve tė ndryshme, ndikoi nė ndėrgjegjėsimin pėr ēlirimin prej sunduesve tutsi. Nė vitet gjashtėdhjetė, me marrjen e pavarėsisė, heqjen e dallimeve sociale dhe rrėzimin e monarkisė, sistemi social e politik tradicional u pėrmbys. Kjo shpuri nė mėnyrėn mė tė paevitueshme nė gjendjen e konfliktit mes tė dy etnive. Krejt e ngjashme me situatėn nė zanafillė, kur Kaini, mbas vrasjes sė Abelit u syrgjynos. Gjatė viteve nėntėdhjetė, nė Ruanda konflikti shkaktoi gjysmė milionė tė vrarė (mė tė shumtėt tutsi) gati dyfishin tė gjymtuar dhe dy milionė refugjatė (nė masėn mė tė madhe tė etnisė hutu)
Kuptohet, qė pėrveē faktorėve tė brendshme, (ishte faktori i jashtė qė nxiti dhe i dha flakė kazanit qė ziente mes tė dy etnive. Edhe pse, nė kėtė pėrleshje etnike, nuk mund tė mos jenė fajtorėt mes krerėve tė dy etnive, analizuar thellė problemi, rezulton se gjykimi mbetet objektiv dhe afėr tė vėrtetės kur u referohemi problemeve tė origjinės, tė zanafillės.
Edhe kur rreket dikushi, pėr tė marrė nė analizė Luftėn A.Nac.Ēlirimtare, jashtė konteksit tė konfliktit botror tė gjysmės sė shekullit tė kaluar, por qė eci edhe nė kėtė shekull, duhet tė ketė parasysh se kombet nė tė tre luftėrat botėrore janė rreshtuar nė palė luftuese, sipas njė motive qė qartėsohet kur rrjedh shumė kohė. Nga njėra luftė tek tjetra. Mirėpo, kur neve dėgjojmė tė flitet pėr luftėn tek neve, sikur njėra palė luftoi tjetrėn, sikur fituesit kishin qėllimin e vetėm, eliminimin e cave brenda etnisė, brenda llojit (qė ėshtė njė mėnyrė gjykimi qė shkakton edhe habi edhe keqardhje) tė atyre qė realisht u mundėn, me konkluzionin qė.... tek neve ėshtė bėrė luftė civile....! Dhe nuk ėshtė puna se nuk e kuptojnė por se e kanė bindje dhe kjo ėshtė mė e keqja. Sepse nisur nga ky vlerėsim, disa duke kujtuar se tash bijtė e atyre janė fitues, mund dhe duhet tė ribėjnė historinė. U ėshtė mbushur mėndja top se ajo ishte njė luftė civile. Kėtė thotė z.Butka, kėtė e thonė edhe disa deputetė, disa historianė, ndonjė qė aksidentalisht mbanė nė dorė kyēin pėr tė hapur dhe mbyllur njė derė muzeumi e deri tek Fevziu, tė cilit i ėshtė mbushur mėndja se ka zbuluar qė ajo luftė ishte luftė civile. Ashtu sikurse na paskej zbuluar kohė mė parė qe Selam Salaria nuk ka qenė i pari qė u hodh mbi tela por o i dyti o i treti...! Zbulime jo shaka!
Qė tė gjithė kėta njerėz, harrojnė ose bėjnė sikur harrojnė qė kėtij vendi tė vogėl, por me njė shtet "modern"sikurse e ka quajtur Presidenti ynė, periudhėn e Ahmet Zogut (nuk e kam kuptuar kurrė se si mundet tė quhet modern njė shtet me mbi 90 pėr qind tė shtetarėve analfabetė, por pėrderisa e ka thėnė presidenti, ai
. nuk ja kėput kot) ju lėshuan qindra mijė ushtarė tė fashizmit, lindur nė Itali shumė mė parė se nazizmi nė Gjermani. E duke dėgjuar se si e analizojnė luftėn, sikur tė gjitha, gjithė ato ushtri pushtuese tė mos ishin tė tillė, tė mos kėrkonin dhe tė gjenin pėr ti rreshtuar ashtu si dhe i rreshtuan njerėzit tanė, tė mos ishin ata faktori kryesor i asaj luftė tė padrejtė, tė mos qenė ata dhe vetėm ata shkaktarėt e tragjedisė mbi njė popull tė pambrojtur, por flasin sikur tė qenė spektatorė nė njė
pėrleshje partizano-balliste. Le qė nuk ishte e tillė lufta por edhe sikur tė ishte kėshtu, mbrojtėsit e kėsaj ideje nuk janė nė gjendje tė na thonė se me cilėn brigadė balliste e ndeshėn partizanėt ? Me cilin korpus ballist bėnė betejėn civile mes duke harruar pushtuesin? Me asnjėrin. Po a ka patur tė vrarė nė atė luftė. Shumė e shumė mė tepėr se sa janė dėshmorėt. Ani pse ai qė hap e mbyll derėn e njė muzeumi, na i numėroi sot dhe i paskan dalė
.. jo mė aq sa janė thėnė, por
. plot pesė mijė vetė!Turp pėr kėto lloj turpesh! Ka patur tė vrarė edhe kot sė koti? Patjetėr. Se lufta vetė ėshtė njė marrėzi e marrė shumė seriozisht. Por neve na u imponua ajo luftė. Dhe populli e mbėshteti me tė gjithė fuqinė qė pati. Se nuk e ka dashur kurrė pushtuesin e huaj ky popull,Nuk e ka ulur kokėn edhe pse ka qenė i pa ushqyer mirė, i pa veshur , i pa mbathur mirė, i pa armatosur. Mirėpo, ja ashtu e nisi, me ato patickat e kėqija qė mbante Blendi nė dorė, me atė patickėn e keqe ishte nė luftė edhe Godua, pavarėsisht se i pat humbur e rėnė nė dorė tė Blendit.Por ama plot herė pushtuesit i ka hedhur nė det, dhe shporrur jashtė kufijve. Edhe nė atė luftė, si pjesė e njė koalicioni tė ndritur antifashist, populli ynė dha njė kontribut tė madh, pėr tė cilėn brezat duhet tė jenė krenarė. Ja pse me atė luftė nuk tallen dot ca rronxho-ponxho mamakash, ajo luftė nuk luftohet dot me patickat relike humbur prej Godos e gjithė godove, qė e ndajnė nė gjysma atė luftė. As nga intelektualė si Fevziu qė edhe paticka e vjetėr partizane ua bėn mishin si tė pulės puprra -puprra! Gjithashtu, nuk mund tė mbrohet nga intelektualė me shkollė tė mesme, tė cilėve u ėshtė mbushur mėndja se thonė vetėm fjalė me vend, duke hedhur poshtė gjysmė pjesėn e asaj lufte. As edhe nga intelektualė qė edhe pse e mbajnė veten pėr historianė, meken prej mullės sė marrė nga qumėsht dhie dhe arrijnė pėr konformizėm tė pranojnė idiotėsira se medemek
.." Lufta A.Nac.Ēlirimtare
pati elementė tė luftės civile. Lufta A. Nac.Ēlirimtare ishte dhe do tė mbetet epopeja mė e lavdishmet e popullit tonė. Gabimet, viktimat edhe tė pafajshme qė janė pjesė e ēdo lufte nuk mund tė justifikojnė e tė pėrligjin me rol viktime ata qė ju kundėrvunė luftės, ca mė shumė ata qė u bashkuan me pushtuesit. Jo pėr gjė tjetėr por se e djeshmja e asaj lufte nuk ėshtė shumė e largėt. Mbahen mėnd tė gjitha sa kanė ndodhur.
Ndaj beteja tė sotme me patickat e vjetra tė ca intelektualėve jo seriozė, na e bėjnė atė luftė tė paharruar dhe dėshmorėt e saj tė pavdekshėm. Na shumėfishohen kėtė o ndjenja kur nė fund tė emisioneve tė tilla, pėr tė drejtėn, njoftohemi se
"emisioni mundėsohet prej
njėrės apo tjetrės shushunjė greke, "AMC apo Vodafonė. Qė aty e marrim vesh qė ajo luftė paska qenė pėr tu mallkuar si luftė civile. Harxhon greku
. pėr tė mirėn e kėtij vendi
.! Jepi Fevzi jepi!
|
|
