| Vizitorët online në arkiv:
vizitorë |
|
| » Arvanitasit dhe kontributi nė kryengritjen kombėtare tė Greqisė |
| Postuar mė datėn: 2008-05-23 12:28:32 nga admin4 :: Kategoria: Histori |
| » Opcionet për artikullin |
|
Shkruan: JAKUP.B. GJOĒA
Pak kohė mė parė nga kryengritja, nė vitin 1815, nė Athinė banonin 7.000 kristianė dhe 3.000 myslimanė, sipas Pouqueville. Nga 7.000 kristianė, 4.000 ishin arvanitas dhe banonin nė periferi tė Atiqis, domethėnė nė fshatrat pėrreth. Banonin midis Pllakės dhe Makrojani.
Nė 1821, ditėn e dytė tė Pashkės, Turqit e Athinės, arrestuan 12 Athineus me influence shoqėrore, si rob, ngaqė nėnshkruan qė nėnshtetasit turk do tė ngrinin krye, do tė bėnin kryengritje.
Vendimi fillestar ishte qė ti thernin tė gjithė kristianėt, por kundėrshtimi i Halil Efendi (diēka si gjykatės) e rrėzoi atė vendim.
Mė 35 prill 1821, sipas tė thėnave tė Dhionisio Surmeli, njė dėshmitar dhe njė luftėtar, u pėrqendruan nė Menidh (periferia e Atikis) 1200 kristianė. Kishin ardhur nga Hasia (Fili) me udhėheqės Meleti Vasiliu dhe Mitro Skeva, ndėrsa nga Menidhi me udhėheqės Anagnosti Kiurkatioti, nga Mesojia me udhėheqės Ioani Dhavari dhe nga Athina me udhėheqės DhimoAntoniu.
Nėn udhėheqjen e Meleti Vasilui, kryengritėsit u furėn nė Athinė dhe e ēliruan. Sot, jashtė nga Bashkie e Filis, ēdo kusht mund tė shikojė statujėn e tij, qė tė prijė akoma bashkėfshatarėt e tij, duke u dėftuar rrugėn e krenarisė.
Nė shtator tė 1821 70 trima nga Hasia nėn udhėheqjen e Mitro Skeva dhe tė Anastasiu Leka, luftuan kundėr 500 terkėve kėmbėsorė dhe kalorės tė cilėt drejtoheshin nga Omer Vrioni. Nė kėtė betejė u rrezikua qė tė humbasė edhe jetėn pashai i tmerrshėm. Duke parė rrezikun , mori vendimin qė tė braktiste Athinėn dhe tha " nė qoftėse 70 njerėz mė bėnė qė tė rrezikohet jeta ime, ēfarė do tė ndodhte po tė pėrqendrohen deri nė 1000?"
Mė vonė, kryeqyteti i shteti grek u ēlirua nga Arvanitėt e Atiqis, njė racė trimash luftėtarėsh kristianė, me zakonet dhe traditat e tyre tė kulturės dhe qytetėrimit, dhe me gjuhėn e tyre (Pangalos ka parasysh gjuhėn shqipe).Njė racė qė kurrė nuk u nėnshkrua te turqit dhe kurrė nuk bėri paqe me turket. U mėsuan qė tė rrojnė me thikėn nė dhembė pėr tė mbrojtur nderin dhe jetėn e tyre- dhe kjo ishte gjėja mė kryesore e jetės tė tyre- nga turqit pushtueset cilėt ( turket) nuk njihnin ligj dhe nuk kishin besė.
Arvanitasit e Atikis, qė shumė i kanė cilėsuar si " tradhtarė" tė historisė greke bashkėkohore , por qė i i quajnė "ipiriotes" dhe tė tjerė "shqiptarė" ku u zhvendosėn nė Atiki nė shekullin e 10-11 M.X., ishin ata qė morėn armėt pėr njė ideal tė shenjtė nė njė luftė tė madhe pėr besimin e Atdheut- i pėrmend me radhė sikurse i ka pėrmendur edhe Kolokotroni nė fjalėn e tij tė famshme tė Pnikas.
Besnikė nė idenė e madhe tė helenizmit, tė etur pėr liri, Arvanitasit e Atikis, sikurse edhe arvanitasit e fshatrave tė tjerė grekė, luajtėn rol kryesor nė Kryengritjen, dhe janė edhe ata nė atė plejadė tė madhe tė brezit grek qė ndryshuan pėrgjithmonė Historinė e Kombit tonė, duke na dhėnė kontributin e tyre nė Helenizmo, pas 4 shekujsh, nė njė shtet tė pavarur.
Nuk ja hstorikos qė tė mund tė shfaq tė dokumentuar faktet e historisė. Jam, veēse Arvanitas, dhe e njoh mirė historinė e familjes time, sikurse tė shumtėt Arvanitasit e Atikis. Le tė mos harrojnė lexuesit , se nė kundėrshtim me Athinėn, periferia e Atiqis, mbizotėrojnė deri tani-dhe nė tė shumtėn e rasteve vazhdojnė tė mbizotėrojnė- nga fshatrat ku rrėnjėt e tyre shkojnė shumė mbrapa dhe atje ku familjet e tyre njihen shumė mirė midis tyre.
Nga ana e babait tim, Janaqis Meletis (Haxhimeletis) kishte nderin e madh qė tė gjendej nė krah tė Jorgo Karaskaqis si njė nėnkryetar i tij. J, kush merr mundimin qė tė pyesė dhe tė mėsojė shumė historia nė tė gjithė fshatrat arvanitase pėr kapedanėt e tyre dhe pėr trimat qė luftuan pėr ēlirimin e Atdheut tonė.
Jani Vllahojani nė historinė e antologjistė tij, na pėrcjell njė diskutim , ku nė njė seancė tė Parlamentit ishin ndezur gjakrat . Njė luftėtar i vjetėr i 1821 (Kryengritjes greke ) u drejtohej protagonistėve tė episodit nė gjuhėn arvanitase qė tė pushonte sherri. Dhe sherri pushoi.
Arvanitja ishte gjuha qė fliste Kunduriotis, kryeministri i Greqisė, Burbulina, Boēari Suliotėt dhe shumė tė tjerė. Arvanitja ishte gjuha qė dinte dhe kuptonte edhe Karajskaqi, Andruēios, dhe shumė luftėtarė tė tjerė tė Kryengritjes greke tė 1821.
Azia e Vogėl
Nė fushatėn e Azisė tė Vogėl, tė vteve 1919-22 Liosetes Arvanitasit luftuan me bajraktarin e tyre ( Pangalos pėrmend fjalėn "barjaktarin " pa gjetur fjalė greqisht. Kjo dėshmon se edhe sot greqishtja ėshtė e pėrzier me shumė fjalė arvanitase dhe jo turke).Nuk u tėrhoqėn asnjė hap, dhe ranė deri nė fund. Vetėm duke e ditur kėtė, mund tė kuptojmė atė shikim tė arvanitasve tė Atikis, ku pėrshkruan Tasos Athanasiadhis nė " Fėmijėt e Niovis". Heronjtė e rėnė mė 1922 tė fshatrave tona janė mė tė shumėt edhe nga gjithė heronjtė e gjithė Greqisė e krahasuar kjo me popullsinė. |
|
Arvanitasit, sigurisht, nuk kanė njė vend tė nderuar vetėm nė librin e madh tė heronjve tė kombit tonė. Gjithashtu, po kaq i rėndėsishėm ėshtė dhe kanė edhe njė prezantim edhe nė shkencė dhe nė degė tė tjera tė shtetit tė ri, duke mbajtur poste mjaft tė rėndėsishme edhe politike edhe ushtarake. 25 Marsi ėshtė dita e rilindjes tė kombit tonė. Ėshtė njė ditė ku kombi grek arriti tė fitojė sėrish njė shtet tė tij tė pavarur. Sikurse pėrshkruan edhe nė Vavilonian e tij Vizantinos, ky komb greke nuk fliste njė gjuhė dhe nuk kishte edhe tė njėjta zakone dhe tradita, por kishte tė njėjtė besimin, tė njėjtė ndjenjėn, qė pėrbėn njė bashkėsi tė veēantė, me tė njėjtin botėkuptim , dhe qė ka identifikimin e tij, pėrtej dhe larg ēdo ndryshimi dhe shumėgjuhėsinė dhe shumė qytetėrimin e bashkėsive qė cilat e pėrbėjnė.
Por, mė shumė se kėto, kombi donte tė ishte Njė, i bashkuar, komb me kulturėn dhe pavarėsinė e tij. Dhe kjo politikė e pavarur ėshtė themeluar nė Historinė, nė gjuhė dhe mė kryesorja, nė gjakun e heronjve qė sakrifikuan nė pėrpjekjet dhe luftėrat pėr Lirinė dhe Pavarėsinė tonė.
THEODHOROS PANGALOS
Theodhor Pangalos, veē posteve tė tjera tė rėndėsishme qė ka pasur nė qeveritė e ndryshme tė Greqisė, ka qenė zėvendėsministėr i punėve tė jashtme nė vitet 1984-89 dhe 1993-94, dhe ministėr i jashtėm i Greqisė nė vitet 1996-1999.
Sot ėshtė deputet me PASOK-un, nė Periferian e Atiqisė, nė periferian ku , sipas Pangalos, mbizotėrojnė arvanitasit.
Mė poshtė po japim tė cituar njė fragment nga shkrimi -
" DRITĖ MBI ĒĖSHTJEN ĒAME " qė ka botuar gazeta NDRYSHE mė 26 tetor 2006 tė doktorit tė shkencave tė Historisė greke , Jorgos.Ks. Kallajxhis, i cili pėrmend edhe rolin e Theodhor Pangalos, gjyshit tė autorit tė shkrimit tė lartpėrmendur, nė ndihmesėn e minoritetit ēam nė Greqi , nė vitet ku Theodhor Pangalos ishte udhėheqėsi i shtetit grek nė . Nė 10 Dhjetor 1925 Shqipėria dorėzoi kėrkesė nė Kėshillin e Kombeve tė Bashkuara, me tė cilėn propozoi shkėmbimin e detyruar tė Ēamėve me grekėt e Vorio Epirit. Po qe se kjo zgjidhje nuk do tė pranohej, atėherė do tė detyrohej nė vendosjen e detyruar tė Ēamėve nė fshatrat greke tė Vorio Epirit, akoma edhe pse kjo mund tė ēonte nė luftė tė dy shtetet. Nė kėtė ēast tepėr kritik, diktatori i atėhershėm i qeverisė greke Theodhor Pangalos (gjyshi i deputetit tė sotėm tė PASOK-ut dhe ish ministėr i jashtėm Theodhor Pangalos), miku i madh i Shqiptarėve sikurse e cilėsuan edhe grekėt edhe shqiptarėt asaj kohe, vendosi mė 23 janar 1926 qė Ēamėt tė qėndrojnė nė Greqi. Njėkohėsisht goditi rėndė organet greke tė vorioepiriotėve. Pangalos besonte qė njė luftė greko -turke ishte e pashmangshme , dhe pėr kėtė shikonte domosdoshmėri qė Greqia duhej tė ketė lidhje sa mė tė mira me Jugosllavinė dhe Shqipėrinė. Veē kėsaj, Pangalos ishte fanatik e mbėshtetės i nevojės tė njehsimit me Shqipėrinė, akoma edhe nė qoftėse Greqia do tė paguante koston, sepse quante qė grekėt dhe shqiptarėt kishin tė njėjta interesa dhe kanė tė njėjtėn prejardhje. Ia vlen kėtu tė pėrmend qė Pangalos ishte Arvanitas, fliste greqisht, shqip dhe frėngjisht, dhe gjatė luftės tė parė Ballkanike kishte luajtur rol kryesor nė njehsimin e Greqisė dhe Shqipėrisė me Esat Pashanė, i cili ishte udhėheqės i Epirit dhe qė kishte tė njėjta mendime me Pangalon.
23.05.2008 |
| --------- |
| • TITUJ TĖ NGJASHËM |
|
Copyright © 2000-2008 DERVINA.COM - Tė gjitha tė drejtat e rezervuara
Arkivi u punua nga A.Nushi - Webmaster |
|
