| Vizitorët online në arkiv:
vizitorë |
|
| » Keqtrajtimi i moshės sė tretė |
| Postuar mė datėn: 2007-02-08 10:37:26 nga admin4 :: Kategoria: Kultura |
| » Opcionet për artikullin |
|
Albert Zholi
I lumtur ėshtė ai njeri i cili fiton mendjemprehtėsinė qė nė rini, por tri herė mė i lumtur ėshtė ai qė ruan zellin dhe raportet e rinisė nė moshė tė kaluar, thotė njė fjalė e urtė franceze. Por si ekziston realisht lumturia nė moshėn e tretė nė gjeografinė mbarė globėsore dhe veēanėrisht nė Shqipėri ?! Nė vitin 2025 parashikohet qė popullsia botėrore e mbi gjashtėdhjetėvjeēarėve do tė rritet mė shumė se dy herė nga numri. Nga 542 milion qė ishte nė vitin 1995 do tė jetė 1,2 miliardė. Nė Shqipėri nuk flitet akoma pėr popullsi tė plakur, megjithatė nė njė vend qė po futet mė kėto ritme nė botėn e zhvilluar, po bėhet gjithnjė e mė shumė problematike mosha e tretė.
Deri nė fund tė viteve 70-tė, trajtimi i personave tė moshės sė tretė ngelej njė punė private e fshehur mirė nga syri i shoqėrisė, sot braktisja e tyre ėshtė diēka e hapur dhe keqtrajtimi performon njė ēėshtje qė po merr funksionimin e njė mode tė respektuar dhe qė po bėhet njė mentalitet qytetar.
Keqpėrdorimi i tė moshuarve nga institucionet
Personat e moshuar janė gjithnjė rrezik i lėnies pas dore nėpėr institucione tė tilla siē janė: spitalet, shtėpitė e pleqve dhe organizime tė kujdesit afatgjatė. Nga njė analizė e Kombeve tė Bashkuara 36 % e personelit tė azileve tė pleqve shprehen se kanė qenė dėshmitarė tė njė incidenti tė keqpėrdorimit fizik dhe 10 % e tyre kanė pranuar njė akt tė keqtrajtimit fizik, kurse 40 % kanė thėnė se kanė pasur keqtrajtime psikike.
Sigurisht qė pasojat pėr personat e moshuar janė serioze pėr shkak tė fizicitetit tė tyre. Eshtrat e tyre janė ashpėrsuar dhe rikuperimi i tyre ėshtė shumė i gjatė. Edhe njė lėndim i imėt mund tė shkaktojė dėme serioze dhe tė pėrhershme.
Personat e moshuar vihen nė rrezik prej dhunės brenda familjes. Duke qenė se kėta persona me kalimin e moshės bėhen tė varur, krijojnė stres dhe frustrime pėr shkak tė vendbanimit ose pėrkrahjes financiare dhe bėhen burim tė konflikteve. Tashmė dihet qė njė pjesė e madhe e shqiptarėve janė tė papunė dhe ekzistenca e njė personi tjetėr qė nuk ėshtė mė i aftė tė pėrballojė jetėn dhe tė jetojė i pavarur i kushton atyre njė mbingarkesė tė jashtėzakonshme. Pensionet janė shumė tė vogla dhe asnjėherė nuk mjaftojnė pėr tė qenė njė burim jetese i kėnaqshėm pėr personat e tjerė tė familjes. Pėrveē kėsaj dhe mjetet si ilaēet, vizitat mjekėsore shumė herė nuk mbulohen nga tė ardhurat e pleqve. Pėrveē kėsaj shoqėria e sotme me egoizmin e saj gjithnjė e mė shumė po e shthur idenė e familjes sė bashkuar. Lidhjet familjare po vijnė gjithnjė duke u zvogėluar dhe janė duke humbur efektin e mėparshėm tė lidhjes sė gjakut dhe respektit tė mė tė vjetėrve. Si rrjedhim i gjithėkėsaj izolimi i tyre social ėshtė problem akoma dhe mė i madh. Ai ndodh pėr shkak tė dobėsisė sė tij fizike, mentale si dhe humbjes sė anėtarėve tė familjes. Personat e moshuar janė tė ndjeshėm ndaj keqpėrdorimit ekonomik, sepse tė tjerėt nė mėnyrė joadekuate shfrytėzojnė lehtėsisht mjetet e tyre.
Vjehrra dhe nusja raport gjithnjė problematik
Dihet qė raporti mes nuses dhe vjehrrės ėshtė gjithnjė shumė problematik. Nė shumė diskutime flitet me duf tė madh pėr vjehrrėn. Mes nuses dhe vjehrrės mungon komunikimi dhe njė urė miqėsie ose mė saktė ka njė mollė sherri qė ėshtė djali. Mes tyre ka njė xhelozi patologjike tė pakurueshme dhe cimbisjet mes tyre janė gjithnjė tė pakorrigjueshme. Njė kontradiktė e tillė ka ekzistuar gjatė gjithė njerėzimit, veēanėrisht nė ato vende ku familja ėshtė mė e fortė. Mosmarrėveshjet mes tyre ndodhin pa u takuar akoma, pikėrisht pėr faktin se, ato i pėrkasin dy gjeneratave tė ndryshme. Pikėrisht, kėto kontradikta shumė herė bėhen mollė sherri pėr tė gjithė familjen. Po sa ndikon pasuria prindėrore pėr tė shuar konfliktet?!
Trashėgimia e kapitalit tė prindėrve
Nė vitet e tranzicionit shoqėria shqiptare u ē orientua nga njė eksperiencė e panjohur mė parė: privatizimi. Ndarja e pronave solli vėllazėri tė prishura dhe pa dyshim dhe njerėz tė moshės sė tretė qė e vuajnė kėtė problem. Tashmė nė familjet me shumė fėmijė kanė hyrė xhelozitė mes vėllezėrve dhe motrave dhe garat mes tyre pėr dashurinė e prindit. 90 % e familjeve shqiptare janė kokėmėnjanė pikėrisht pėr kėto arsye.
Si ėshtė gjendja aktuale?
Nga studimet e kryera vetėm 4 deri nė 6 % e tė moshuarve shprehen se janė tė keqtrajtuar. Por, njė shifėr e tillė duhet dhjetėfishuar pėr disa arsye: ka shumė faktorė socialė dhe ekonomikė qė i shprishin raportet, prishja e lidhjeve familjare dhe tė drejtat mbi pronėn dhe migrimi drejt qendrave tė mėdha industriale. Burrat dhe gratė janė nė tė njėjtin rrezik, por gratė e veja ndjehen mė inferiore nė krahasim me burrat. Personat e moshuar qė keqtrajtohen nė botė kanė njė rrjet tė tėrė rikuperimi. Shėrbimet ndaj tyre pėrmbajnė ndihma mjekėsore, juridike, psikologjike dhe financiare, ndihmesė pėr banim etj. Gjithashtu pėrfshihen dhe grupe pėrkrahjeje, linja telefonike etj.
Nė Shqipėri gjendja ėshtė alarmante. Personat e moshuar qė nuk kanė pėrkrahjen e fėmijėve tė tyre dhe njėkohėsisht gėzojnė njė ekonomi tė dobėt jetojnė periudhėn e fundit tė jetės tė braktisur nga rinia dhe forca, tė harruar nga bukuria fizike duke jetuar nė krahėt e indiferencės njerėzore, duke dėshiruar ēdo ēast ardhjen e engjėllit nė trupin e tyre.
Si e gjykojnė kėtė moshė mė tė rinjtė?
Olta: Pleqėria! Dihet qė ėshtė mosha mė e vėshtirė e njeriut. Nė kėtė moshė njeriu bie ndesh me ēdokėnd dhe ėshtė i predispozuar pėr konflikt nė ēdo moment. I vetmi aleat i padiskutueshėm pėr njė tė moshuar ėshtė nipi ose mbesa. Kjo dashuri ėshtė e dyanshme. Kam ndjekur njė emision nė TV me disa kronika tė marra nga azili i pleqve. Mė erdhi shumė keq teksa dėgjoja tė flisnin me lot nė sy. A ėshtė e drejtė tė vajtojė njė plak? Pra kėta tė moshuar nuk paskan mė vend nė familjet qė prej tyre kanė ekzistencėn?!
Koli: Nuk e di nėse do jemi gjallė nesėr apo jo, pėr pleqėri ka kohė. Nėse nuk do na duan kalamajtė dhe nė azile do vemi, ēfarė do bėjmė. E shijuam jetėn nė rini ne, dhe ngeli pleqėria pėr tė jetuar aman ore! Pėr vuajtjen nuk pyes shumė jo, se ha dhe bukė me djathė, po sa tė kemi kėmbė e duar, po u sakatosėm njė filxhan helm, dhe tė bėhet vdekja flori.
Si e kalojnė kohėn pleqtė shqiptarė?
Janė disa qendra ditore nė Tiranė, Korēė dhe Sarandė. Qendra ofron pėr moshėn e tretė mjedise, leximin e shtypit, shoqėri, pjesėmarrjen nėpėr aktivitete tė ndryshme, kėshillime me mjekun etj. Qendrat i frekuentojnė rreth 40 veta nė ditė. Po a ėshtė shumė kjo pėr kėtė kategori?! H. Bėl Gjermani ka thėnė: Se sa ėshtė plakur dhe sa i lumtur ėshtė, njeriu e shikon nė fytyrat e atyre qė ka rritur apo pat njohur nė rini.
|
|
|
| --------- |
| • TITUJ TĖ NGJASHËM |
|
Copyright © 2000-2008 DERVINA.COM - Tė gjitha tė drejtat e rezervuara
Arkivi u punua nga A.Nushi - Webmaster |
|
